Η έκδοση προνομιούχων μετοχών αποτελεί, συχνά, μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιλογή τόσο για την ΑΕ όσο και για τον επενδυτή. Η πρώτη, μέσω αυτών, προσελκύει επενδυτικά κεφάλαια, ενισχύει την κεφαλαιακή της βάση, αυξάνει την πιστοληπτική της ικανότητα, γίνεται περισσότερο ελκυστική σε υποψήφιους επενδυτές. Η κατοχή προνομιούχων μετοχών, από την άλλη, αποτελεί μια εναλλακτική (και, συχνά, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα) επενδυτική επιλογή. Η προσθήκη (ή μη) δικαιώματος ψήφου είναι δυνατό να ικανοποιήσει επιμέρους ανάγκες κι επιλογές των εμπλεκομένων προσώπων. Στην περίπτωση, μάλιστα, που οι προνομιούχες μετοχές συμφωνηθούν εξαγοράσιμες το σχήμα είναι δυνατό να καταστεί περισσότερο ελκυστικό, τόσο για τους υφιστάμενους όσο και για τους νέους μετόχους.

Οι Προνομιούχες Μετοχές Και Τα Οφέλη Της ΑΕ.

Οι προνομιούχες μετοχές (άρ. 38 του ν. 4548/2018) είναι εκείνες που κατ’ απόκλιση από την αρχή της ισότητας που διέπει τις μετοχές, παρέχουν περισσότερα έναντι των κοινών, περιουσιακά δικαιώματα και προνόμια στους κατόχους τους.

Ακόμα κι αν το συμφωνημένο αντάλλαγμα για τον κάτοχο προνομιούχων μετοχών είναι ο τόκος, υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις από μια, αντίστοιχου ύψους, χρηματοδότηση με τη μορφή του απλού ή ομολογιακού δανείου. Μεταξύ αυτών η καταβολή τόκου στον μέτοχο-κάτοχο προνομιούχων μετοχών αποτελεί για την ΑΕ δαπάνη, σε αντίθεση με τα κέρδη που διανέμει.

Οι προνομιούχες μετοχές διευρύνουν την κεφαλαιακή βάση της ΑΕ, βελτιώνουν τους χρηματοοικονομικούς της δείκτες και την πιστοληπτική της ικανότητα. Ο πιστωτικός κίνδυνος του επόμενου χρηματοδότη θα περισσότερο απομειωμένος και η κεφαλαιακή βάση και χρηματοοικονομικοί δείκτες της ΑΕ θα είναι περισσότερο βελτιωμένοι. Αναπόδραστη συνέπεια θα αποτελεί η ευχερέστερη εξεύρεση νέων και φθηνότερων χρηματοδοτήσεων, στη βάση της λογικής της μείωσης του πιστωτικού κινδύνου. Θα καταστεί, για τους ίδιους λόγους, περισσότερο ελκυστική για υποψήφιους νέους επενδυτές.

Η Διαδικασία Έκδοσης Των Προνομιούχων Μετοχών και τα Προνόμια.

Η έκδοση προνομιούχων μετοχών προϋποθέτει αρχική ή επιγενόμενη καταστατική πρόβλεψη. Η σχετική απόφαση, εφόσον πρόκειται για τροποποίηση του καταστατικού, λαμβάνεται από τη ΓΣ με τη συνήθη απαρτία και πλειοψηφία. Στην περίπτωση όμως, της έκδοσης προνομιούχων μετοχών μέσω της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΕ απαιτείται σχετική απόφαση της ΓΣ, η οποία λαμβάνεται με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία (άρ. 130 §§3 και 4 και άρ. 132 §2). Σε περίπτωση που προϋπάρχουν προνομιούχοι μέτοχοι στην ΑΕ (προ)απαιτείται εγκριτική απόφαση της συνέλευσής τους αλλά και άσκηση του δικαιώματος προτίμησής τους (αρ. 25 §§3 και 4 και 25 §1).

Δυνατή είναι επίσης, η μετατροπή κοινών μετοχών σε προνομιούχες, χωρίς αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΕ, επιφυλασσόμενης της αρχής της ίσης μεταχείρισης των μετόχων (άρ. 38 §7). Και στην περίπτωση, όμως, αυτή απαιτείται αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία της ΓΣ που θα λάβει τη σχετική απόφαση. Τα δε προνόμια των μετοχών αυτών είναι τα εξής:

1. Η μερική ή ολική απόληψη του διανεμόμενου μερίσματος, πριν τις κοινές μετοχές.

1. Η προνομιακή απόδοση εισφοράς των δικαιούχων των μετοχών από το προϊόν μείωσης του μετοχικού κεφαλαίου ή το προϊόν εκκαθάρισης, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής αυτών στα υπέρ το άρτιο ποσά, τα οποία είχαν τυχόν καταβληθεί.
2. Η καταβολή σωρευτικού μερίσματος (κι ως τέτοιου νοούνται τα μερίσματα προηγούμενων εταιρικών χρήσεων τα οποία δεν καταβλήθηκαν στους προνομιούχους μετόχους εξαιτίας της μη διανομής κερδών).
3. Η καταβολή σταθερού μερίσματος ή η μερική, μόνον, συμμετοχή στα κέρδη της εταιρείας.
4. Η απόληψη τόκου, είτε με παράλληλη πρόβλεψη της προϋπόθεσης περί μη συμμετοχής στα κέρδη της εταιρείας για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα είτε χωρίς σχετική πρόβλεψη.

Οι προνομιούχες μετοχές είναι δυνατό να εκδοθούν με (ή χωρίς) δικαίωμα ψήφου. Στην περίπτωση έκδοσής τους χωρίς δικαίωμα ψήφου, δεν προσμετρώνται στην απαρτία και πλειοψηφία για τη λήψη απόφασης της ΓΣ. Η ονομαστική τους αξία λαμβάνεται υπόψη, όμως, στην άσκηση των δικαιωμάτων μειοψηφίας. Περιορισμός ως προς τον αριθμό των προνομιούχων μετοχών χωρίς δικαίωμα ψήφου που είναι δυνατό να εκδώσει η ΑΕ δεν υφίσταται. Δυνατή είναι επίσης η έκδοση προνομιούχων μετοχών με περιορισμένο δικαίωμα ψήφου (για ορισμένα, μόνον, θέματα που προσδιορίζονται στο καταστατικό της ΑΕ άρ. 37 §4).

Επίσης οι προνομιούχες μετοχές, είναι δυνατό να εκδοθούν ως μετατρέψιμες σε κοινές ή προνομιούχες άλλης κατηγορίας (άρ. 38 §3), στη βάση σχετικής (αρχικής ή επιγενόμενης) καταστατικής πρόβλεψης. Το καταστατικό πρέπει να ορίζει τους όρους και προθεσμίες αλλά και την υποχρεωτικότητα (ή μη) της μετατροπής. Το δικαίωμα μετατροπής είναι δυνατό να προβλεφθεί, για πρώτη φορά, με την απόφαση της ΓΣ για την έκδοση των προνομιούχων μετοχών (άρ. 38 §3). Στην περίπτωση επιγενόμενης της έκδοσής τους απόφασης, απαιτείται αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία τόσο από τη ΓΣ των κατόχων κοινών μετοχών όσο και από εκείνη των προνομιούχων (άρ. 38 §8 εδ. α΄ και β΄).

Κατάργηση Ή Περιορισμός Των Προνομίων.

Η ολοσχερής κατάργηση των προνομίων των προνομιούχων μετοχών οδηγεί στη μετατροπή τους σε κοινές. Ο περιορισμός τους λαμβάνει χώρα στην περίπτωση που ένα από τα περισσότερα προνόμια καταργείται ή περιορίζεται καθώς και όταν εκδίδονται νέες προνομιούχες. Προϋποτίθεται, σε κάθε τέτοια περίπτωση, απόφαση της ιδιαίτερης συνέλευσης των προνομιούχων μετόχων που λαμβάνεται με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία.

Το «Way Out» Της Επένδυσης.

Η δυνατότητα ρευστοποίησης της επένδυσης αποτελεί σημαντική παράμετρο για την επιλογή της. Κι όταν ως επένδυση επιλεγεί η κτήση προνομιούχων μετοχών, είναι δυνατό να την καταστήσουμε περισσότερο ελκυστική με τη ταυτόχρονη έκδοσή τους ως εξαγοράσιμων, ως ένα επιπρόσθετο «προνόμιο». Στο συγκεκριμένο πλαίσιο, ο χρόνος και τρόπος ρευστοποίησης της επένδυσης θα είναι εκ των προτέρων καθορισμένος όπως, εξάλλου, και το συνολικό τελικό όφελος του επενδυτή.

Στα πλαίσια διαφορών που προκύπτουν από τροχαία ατυχήματα, αρκετά συχνά αιτούμενη και σημαντική από οικονομικής άποψης είναι η συνιστάμενη σε δαπάνη για βελτιωμένη διατροφή αξίωση αποζημίωσης. Η εν λόγω αξίωση εμπίπτει στο εννοιολογικό περιεχόμενο των νοσηλίων, ήτοι των δαπανών εκείνων που ήταν ή πρόκειται να είναι στο μέλλον αναγκαίες για τη σωτηρία και την αποκατάσταση της υγείας του παθόντος, ανεξαρτήτως αν ο τελευταίος πράγματι προέβη σε αυτές, περιλαμβάνεται στο αιτητικό των περισσοτέρων συναφών αγωγών, πλην όμως για την επιδίκασή της πρέπει αφενός να εκτίθενται λεπτομερώς στοιχεία και δεδομένα για το ορισμένο της προβολής της, αφετέρου να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.

Ειδικότερα, σε περίπτωση έγερσης αξίωσης αποζημίωσης ενόψει αυτοκινητικού ατυχήματος, συνιστάμενης σε δαπάνη πρέπει, κατά τα άρθρα 111 παρ. 2, 118 και 216 παρ. 1α΄ και β΄ ΚΠολΔ να αναφέρονται και να εξειδικεύονται:

α) ποια ήταν η τροφή, την οποία ελάμβανε ο παθών προ του ατυχήματος, ώστε να κριθεί η ανάγκη του για βελτιωμένη τροφή,

β) σε τι συνίσταται η βελτιωμένη διατροφή μετά το ατύχημα και τι μονάδες βάρους (ή άλλου είδους μονάδα) λαμβάνει και αντί πόσου τιμήματος ανά μονάδα, καθώς και ποια είναι η θερμιδική αξία αυτής.

Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, διευκρινίζεται ότι η βελτιωμένη διατροφή δεν χορηγείται ενόψει κάθε σωματικής κάκωσης, αλλά μόνο όταν αυτή επιβάλλεται για ιατρικούς λόγους στη συγκεκριμένη περίπτωση και κατά κανόνα αποκλείεται όταν η βελτιωμένη διατροφή περιλαμβάνεται κατά περιεχόμενο στο καθημερινό διαιτολόγιο ενός μέσου ανθρώπου.

Σε απόλυτη αντιστοιχία προς τα ήδη αναφερθέντα, τα Δικαστήρια δεν προχωρούν καν στον έλεγχο της ουσιαστικής βασιμότητας, αλλά απορρίπτουν ως αόριστο το αγωγικό αίτημα περί επιδίκασης δαπάνης για βελτιωμένη διατροφή όταν δεν προσδιορίζεται εκ μέρους του ενάγοντος στο εισαγωγικό δικόγραφο ποια ήταν η τροφή που ελάμβανε κατά το προ του ατυχήματος χρονικό διάστημα, ώστε να κριθεί η ανάγκη του για βελτιωμένη τροφή, πόσες μονάδες βάρους (ή άλλου είδους μονάδα) λαμβάνει και έναντι πόσου τιμήματος ανά μονάδα.

Απορρίπτεται, δε, ως ουσία αβάσιμο αγωγικό αίτημα, το οποίο αφορά την καταβολή αποζημίωσης στον ενάγοντα λόγω δαπανών βελτιωμένης διατροφής, στην περίπτωση που ο ίδιος δεν αποδείξει ότι οποιαδήποτε τυχόν βελτίωση της διατροφής του έγινε κατόπιν υπόδειξης του θεράποντος ιατρού του, δια της προσκόμισης οιασδήποτε σχετικής ιατρικής βεβαίωσης ή υπόδειξη προς τούτο.

Κλείνοντας, επισημαίνεται ότι αφενός η βελτιωμένη διατροφή δεν χορηγείται σε κάθε περίπτωση σωματικής κάκωσης, αλλά μόνο όταν αυτό επιβάλλεται για ιατρικούς λόγους, αφετέρου ότι σε κάθε περίπτωση κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας οι διατροφικές συνήθειες του σύγχρονου μέσου πολίτη καλύπτουν τις διατροφικές ανάγκες ακόμα και ενός εξασθενημένου οργανισμού, εφόσον περιλαμβάνουν γαλακτοκομικά, κρέας, ψάρι και φρούτα, με συνέπεια η συνήθης διατροφή να καλύπτει τη βελτιωμένη με την έννοια που δίνεται από τον εκάστοτε ενάγοντα (ΕφΛαμ 22/2010, Επιδικία 2011/47, Αθ. Κρητικό, Αποζημίωση από τροχαία αυτοκινητικά ατυχήματα, έκδ. 1998, παρ. 221), καθιστώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο εξαιρετικά δυσχερή την επιδίκαση της εν λόγω αξίωσης.

            Η πιο συνήθης περίπτωση κατά την οποία ανακύπτει ζήτημα αναφορικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας είναι αυτή της λύσης του γάμου. Κατ’ αρχήν, το άρθρο 1513 προβλέπει την εξακολούθηση της άσκησης «από κοινού και εξίσου», κάτι όμως που εν τοις πράγμασι είναι εξαιρετικά δύσκολο να συμβεί. Γι’ αυτό και το άρθρο 1514 δίνει την δυνατότητα κατανομής της μεταξύ των δύο, είτε με κοινή συμφωνία, είτε δικαστικά.

            Η κατανομή της γονικής μέριμνας μπορεί να συμφωνηθεί από τους δύο γονείς και εξωδικαστικά, με έγγραφο βεβαίας χρονολογίας, το οποίο όμως θα πρέπει να έχει ισχύ τουλάχιστον δύο ετών. Σε περίπτωση διαφωνίας, προβλέπεται η δυνατότητα κατανομής της γονικής μέριμνας μέσω του θεσμού της διαμεσολάβησης, είτε, τέλος, με την έκδοση δικαστικής απόφασης.

Α. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΜΗ

Σύμφωνα με το άρθρο 1511 ΑΚ, η γονική μέριμνα διακρίνεται στην επιμέλεια του τέκνου (η οποία περιλαμβάνει ενδεικτικά την ανατροφή, την επίβλεψη, την εκπαίδευσή και τον προσδιορισμό του τόπου διαμονής του), την διαχείριση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του σε υποθέσεις, δικαιοπραξίες ή δίκες που αφορούν το ίδιο ή την περιουσία του. Ένας τρόπος, λοιπόν, με τον οποίο μπορεί να κατανεμηθεί η γονική μέριμνα είναι λειτουργικά, με την ανάθεση σε καθέναν από τους δύο γονείς μέρους της γονικής μέριμνας. Λόγου χάριν, δύναται τοι δικαστήριο να «σπάσει» την ευρύτερη έννοια της γονικής μέριμνας αναθέτοντας, ανάλογα βέβαια και με τις ιδιαιτερότητες της εκάστοτε υπόθεσης, την διαχείριση όλης ή μέρους της περιουσίας του τέκνου στον έναν γονέα, την δικαστική του εκπροσώπηση στον άλλον, κ.ο.κ.

Ένας δεύτερος τρόπος κατανομής είναι η λεγόμενη χρονική κατανομή της γονικής μέριμνας, η δυνατότητα δηλαδή να ανατεθεί εν μέρει ή συνολικά η γονική μέριμνα και στους δύο γονείς, αλλά σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα στον καθέναν. Πρόκειται για μία δυνατότητα που βρίσκει εφαρμογή ιδίως σε ζητήματα επιμέλειας του τέκνου, η οποία από τη φύση της απαιτεί σε μεγαλύτερο βαθμό την εμπλοκή και των δύο γονέων. Έτσι, συχνά η κατανομή του συνόλου της επιμέλειας ή και μέρους αυτής (πχ η επίβλεψη του τέκνου) γίνεται χρονικά, λόγου χάριν με τον ορισμό εναλλασσόμενης επιμέλειας ανά εβδομάδα/δεκαπενθήμερο/μήνα κλπ.

Φυσικά, η διάκριση δεν είναι απόλυτη, αφού τόσο οι γονείς όσο και ο διαμεσολαβητής ή ο δικαστής, καλούνται να αποφασίσουν λαμβάνοντας υπόψιν τις ιδιαίτερες συνθήκες της εκάστοτε περίπτωσης, και πάντοτε θέτοντας ως γνώμονα το συμφέρον του τέκνου. Συνεπώς, μπορεί να επιλεγεί κατά την κατανομή της γονικής μέριμνας ένας συνδυασμός των ανωτέρω εναλλακτικών, αν αυτό κριθεί ότι μπορεί να εξυπηρετήσει με τον βέλτιστο τρόπο τις ανάγκες του τέκνου, διασφαλίζοντας παράλληλα την υγιή του ανάπτυξη και την ψυχική του ισορροπία.

Β. ΕΞΑΙΡΕΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΜΗ

            Εξαίρεση στα όσα αναπτύχθηκαν ανωτέρω εισάγει το άρθρο 1519, το οποίο αναφέρεται στις όψεις εκείνες της επιμέλειας που αναγνωρίζονται από το ελληνικό οικογενειακό δίκαιο ως ο «σκληρός πυρήνας» αυτής, και για τις οποίες οι δύο γονείς καλούνται να συναποφασίζουν, ανεξάρτητα από τυχόν συμφωνία για κατανομή της γονικής μέριμνας. Αυτές είναι οι αποφάσεις που αφορούν την ονοματοδοσία του τέκνου, το θρήσκευμα, τα ζητήματα αναφορικά με την υγεία του (μη συμπεριλαμβανομένων των επειγόντων ή εντελώς τρεχόντων), καθώς και τα ζητήματα εκπαίδευσης που επιδρούν καθοριστικά στο μέλλον του (λόγου χάριν αν το τέκνο θα εγγραφεί σε γενικό ή επαγγελματικό λύκειο κλπ). Για τα ως άνω ζητήματα, ακριβώς λόγω της εξαιρετικής τους σημασίας, ο νομοθέτης απαιτεί από τους δύο γονείς την από κοινού διαχείριση και συναπόφαση.

            Φυσικά, είναι δυνατόν τα ως άνω ζητήματα να επιλυθούν και δια της δικαστικής οδού, σε περίπτωση που οι δύο γονείς αδυνατούν να καταλήξουν σε έναν κοινό τρόπο αντιμετώπισής τους. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της οποιασδήποτε συμφωνίας ή απόφασης είναι το ίδιο το τέκνο και η όσο το δυνατόν καλύτερη εξυπηρέτηση των δικών του αναγκών και συμφερόντων.

Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα του Κληρονομικού Δικαίου είναι η ερμηνεία των διαθηκών και συγκεκριμένα της πραγματικής βούλησης του διαθέτη, ώστε να διασφαλισθεί ότι τα περιουσιακά του στοιχεία θα περιέλθουν μετά θάνατον στα πρόσωπα που επιθυμεί. Γνωστός θεσμός είναι αυτός της Αποκλήρωσης, όπου ο διαθέτης δηλώνει ρητά ότι επιθυμεί να στερήσει από κάποιον νόμιμο κληρονόμο το μερίδιό του επί της περιουσίας του.

ΜΟΡΦΕΣ ΑΠΟΚΛΗΡΩΣΗΣ

Η αποκλήρωση καταρχάς διακρίνεται σε δύο είδη: την αποκλήρωση με ευρεία και την αποκλήρωση με στενή έννοια.

Με την πρώτη, ο αποκληρούμενος θεωρείται ότι δεν υπάρχει κατά το χρόνο θανάτου του διαθέτη, συνεπώς τον τελευταίο κληρονομούν οι επόμενοι κατά σειρά προτεραιότητας κληρονόμοι σύμφωνα με τις διατάξεις της διαθήκης και του νόμου. Ωστόσο, ο κληρονόμος που αποκληρώνεται με ευρεία έννοια δεν θα μείνει δίχως περιουσιακά στοιχεία, καθώς εάν ανήκει στους «νόμιμους μεριδούχους» του κληρονομούμενου (παιδί, εγγόνι, γονέας ή επιζών σύζυγος), θα λάβει το μέρος της κληρονομιάς που αντιστοιχεί στην νόμιμη μοίρα παρά την αποκλήρωση και την αντίθετη θέληση του διαθέτη.

Η αποκλήρωση με στενή έννοια από την άλλη, είναι μια αυστηρότερη διάταξη στο κείμενο της διαθήκης, με την οποία ο κληρονομούμενος επιλέγει να στερήσει τον νόμιμο κληρονόμο του και από το ποσοστό της νόμιμης μοίρας. Για να είναι δε έγκυρη μια τέτοια διάταξη στο κείμενο της διαθήκης θα πρέπει να συντρέχει -κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης- μία εκ των προβλεπόμενων στο νόμο περιπτώσεων :

• Να υπήρξε εκ μέρους του αποκληρούμενου απειλή της ζωής του διαθέτη, της συζύγου/συντρόφου του βάσει συμφώνου συμβίωσης ή άλλου απογόνου του, και συγκεκριμένα να αποδεικνύεται και πρόθεση θανάτωσης για την πράξη αυτή.
• Να προέβη ο αποκληρούμενος σε πρόκληση σωματικών κακώσεων σε βάρος του διαθέτη ή της συζύγου/συντρόφου του βάσει συμφώνου συμβίωσης.
• Να διέπραξε ο αποκληρούμενος κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα σε βάρος του διαθέτη ή της συζύγου/συντρόφου του βάσει συμφώνου συμβίωσης. Σημειώνεται δε στο σημείο αυτό, ότι σοβαρά πλημμελήματα έχουν κριθεί βάσει αποφάσεων των ελληνικών δικαστηρίων η εξύβριση, οι απειλές, η απάτη, η πλαστογραφία και η κλοπή σε βάρος της περιουσίας του διαθέτη.
• Να μην εκπληρώνει ο αποκληρούμενος (εδώ θα πρόκειται για κατιόντα, δηλαδή παιδί ή εγγόνι του διαθέτη) την νόμιμη υποχρέωση του προς εξασφάλιση διατροφής στον διαθέτη και
• Να κάνει ο αποκληρούμενος άτιμη ή ανήθικη παρά την αντίθετη βούληση του διαθέτη. Παραδείγματα δε άτιμου βίου έχουν κριθεί από την ελληνική νομολογία η κατ’ επανάληψη τέλεση αδικημάτων, χωρίς να χρειάζεται απόφαση ποινικού δικαστηρίου, η συμμετοχή σε συμμορία κακοποιών και η άσκηση πορνείας ή τοκογλυφίας.

Στην περίπτωση τέλος, που κάποιος από τους νόμιμους κληρονόμους αποκληρώθηκε για λόγο ψευδή ή μη προβλεπόμενο από το νόμο, έχει την δυνατότητα να επιδιώξει δικαστικά την αναγνώριση της ακυρότητας της διάταξης της διαθήκης που τον αποκληρώνει και, να διεκδικήσει το σύνολο των κληρονομιαίων περιουσιακών στοιχείων που αντιστοιχούν στη νόμιμη μοίρα του. Η προσβολή της διάταξης της διαθήκης και το αίτημα ακύρωσής της μπορούν να προβληθούν εντός διετούς προθεσμίας, η οποία τρέχει από την δημοσίευση της διαθήκης.

Όταν πρόκειται για διόρθωση αρχικής εγγραφής με την ένδειξη «αγνώστου ιδιοκτήτη» και ο δικαιούχος επικαλείται ως τίτλο κτήσεως την έκτακτη χρησικτησία, η αγωγή του δικαιούχου απευθύνεται κατά του Ελληνικού Δημοσίου.

Σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν αναφορικά με την λειτουργία του κτηματολογίου, στην περίπτωση ανακριβούς πρώτης εγγραφής μπορεί να ζητηθεί με αγωγή ενώπιον του αρμοδίου καθ' ύλην και κατά τόπου Δικαστηρίου, η αναγνώριση του δικαιώματος, που προσβάλλεται με την ανακριβή εγγραφή και η διόρθωση, ολικά ή μερικά της πρώτης εγγραφής.

Η αγωγή, αυτή μπορεί να είναι είτε αναγνωριστική είτε διεκδικητική και ασκείται από όποιον έχει έννομο συμφέρον, σε αποκλειστική προθεσμία πέντε (5) ετών, από τη δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της απόφασης του Οργανισμού Κτηματολογίου.

Κατ' εξαίρεση, όταν πρόκειται για διόρθωση αρχικής εγγραφής με την ένδειξη «αγνώστου ιδιοκτήτη» και ο δικαιούχος επικαλείται ως τίτλο κτήσεως την έκτακτη χρησικτησία, η αγωγή απευθύνεται κατά του Ελληνικού Δημοσίου, στο οποίο θεωρείται ότι ανήκουν κατά κυριότητα τα ακίνητα που φέρουν την ένδειξη «ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ», μόλις καταστεί οριστική η πρώτη έγγραφη.

Ειδικότερα, σε υπόθεση που εξετάστηκε από το Μονομελές Πρωτοδικείο της Λάρισας, επί αγωγής κατά του Ελληνικού Δημοσίου, ο ενάγων που ήταν κύριος διαμερίσματος, το οποίο στο κτηματολόγιο φερόταν ως «αγνώστου ιδιοκτήτη», ζήτησε να αναγνωρισθεί η κυριότητά του, που προέκυψε από έκτακτη 20ετή και άνω χρησικτησία.

Συγκεκριμένα, διέμενε στο ακίνητο αυτό χωρίς να έχει κανονικό συμβόλαιο, παρά μόνο προσύμφωνο πώλησης και έκτοτε ασκεί επ’ αυτού πράξεις νομής και κατοχής, με διάνοια κυρίου  επί χρονικό διάστημα μακρότερο της 20ετίας, χωρίς ποτέ να ενοχληθεί από κανέναν.

Ισχυρίστηκε δε ότι εκ παραδρομής, κατά την εγγραφή στο κτηματολογικό Φύλλο του σχετικού βιβλίου του Κτηματολογικού Γραφείου Λ., το επίδικο ακίνητο εγγράφηκε ως «αγνώστου ιδιοκτήτη», ζήτησε δε με την κρινόμενη αγωγή

α) να αναγνωριστεί ότι είναι κύριος του επιδίκου ακινήτου και

β) να διορθωθεί η πρώτη εγγραφή τον επιδίκου διαμερίσματος με την ένδειξη «αγνώστου ιδιοκτήτη» ώστε να αναγραφεί ο ενάγων ως κύριος αυτού, με τίτλο κτήσης αυτού την έκτακτη χρησικτησία.

Το δικάσαν δικαστήριο έλεγξε για το παραδεκτό της συζήτησης των αιτημάτων της αγωγής ότι καταχωρήθηκε η περίληψη αυτής εμπρόθεσμα στο τηρούμενο κτηματολογικό φύλλο του αρμοδίου Κτηματολογικού Γραφείου Λ., δεν θεώρησε όμως απαιτούμενη την προσαγωγή πιστοποιητικού ΕΝΦΙΑ (ν. 4223/2013), καθόσον κατά την κρίση του, η διάταξη που καθιερώνει το απαράδεκτο της συζήτησης της αγωγής, αν δεν προσκομιστεί από το διάδικο πιστοποιητικό ΕΝΦΙΑ, παραβιάζει και έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τη διάταξη του άρθρου 6 παρ. 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (ΕΣΔΑ) και τις διατάξεις των άρθρων 17, 20 και 25 του Συντάγματος (δικαιώματα ιδιοκτησίας, δικαίωμα παροχής έννομης προστασίας και αρχή της αναλογικότητας), με το σκεπτικό ότι δεν είναι δυνατόν μία καθαρά φορολογική διάταξη, που δεν αφορά στην προστασία των συναλλασσομένων σε σχέση με τα ακίνητα ή δεν επιδιώκει την παροχή δικαστικής προστασίας, να αποτελεί ειδική διαδικαστική προϋπόθεση μιας εμπράγματης αγωγής και προαπαιτούμενο, προκειμένου να εκδοθεί απόφαση επί της ουσίας, καθώς στόχος της δίκης πρέπει να είναι πάντοτε η έκδοση της απόφασης επί της ουσίας και οι διαδικαστικές προϋποθέσεις πρέπει να έχουν σκοπό να εξασφαλίσουν την ομαλή και απρόσκοπτη ροή της διαδικασίας και να αποτελούν εγγυήσεις ορθής δικαστικής απόφασης.

Το Δικαστήριο απέρριψε τη ένσταση του Δημοσίου ότι το ακίνητο έχει περιέλθει στην ιδιοκτησία του «ως αγνώστου ιδιοκτήτη», καθώς σύμφωνα με το άρθρου 4 εδαφ. β' του ν. 3127/2003, σε οικισμούς, που προϋφίστανται του έτους 1923, είναι δυνατή η χρησικτησία έναντι του Δημοσίου, εφόσον μέχρι την έναρξη του νόμου αυτού, δηλαδή μέχρι το 2003, ο δικαιούχος νέμεται το ακίνητο επί 10 έτη αδιατάρακτα και έχει ο ίδιος ή οι δικαιοπάροχοί του νόμιμο τίτλο.

Έτσι έγινε δεκτή η αγωγή και α) αναγνωρίστηκε το δικαίωμα κυριότητας του ενάγοντος στο επίδικο διαμέρισμα, και β) διατάχθηκε η διόρθωση της πρώτης εγγραφής του οικείου Κτηματολογικού Φύλλου του σχετικού Βιβλίου του Κτηματολογικού Γραφείου και ενεγράφη ο ενάγων ως κύριος του διαμερίσματος.

Ο ανταγωνιστής μπορεί ελεύθερα, κατ’ αρχήν, να προσφέρει σε εργαζομένους άλλης επιχείρησης καλύτερους όρους εργασίας από αυτούς τους οποίους απολαμβάνουν, ακόμα και αν η απόσπασή τους πλήττει καίρια την πρώτη επιχείρηση, που θα στερηθεί τις αναγκαίες υπηρεσίες εξειδικευμένων στελεχών. Έχει σημασία δε, να διακρίνουμε πότε μία τέτοια πρακτική υπερβαίνει τα όρια του θεμιτού-ελεύθερου ανταγωνισμού.

ΕΙΔΗ ΑΠΟΣΠΑΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

Πρώτη μορφή απόσπασης εργατικού δυναμικού είναι η παρότρυνση του εργαζομένου για αθέτηση της συμβάσεώς του. Μπορεί να καταστεί αθέμιτη, εάν ο τρίτος-παροτρύνων δρα κακόβουλα και επιδιώκει πάσει θυσία να επηρεάσει τη βούληση του εργαζομένου, ώστε αυτός να αθετήσει τις συμβατικές του υποχρεώσεις, αδιαφορώντας για τη ζημία που μπορεί να προκληθεί στον ανταγωνιστή-εργοδότη του παροτρυνόμενου. Οπωσδήποτε βέβαια, παίζουν ρόλο και τα ειδικά περιστατικά όπως το αν γίνεται πρόσληψη του εργαζομένου με σκοπό την πληροφόρηση απ’ αυτόν επαγγελματικών απορρήτων του ανταγωνιστή.

Δεν είναι αντιθέτως, συμπεριφορά αθέμιτου ανταγωνισμού η εκμετάλλευση σύμβασης εργασίας η οποία έχει ήδη αθετηθεί. Εργαζόμενος ο οποίος παραιτήθηκε ή αποχώρησε από την επιχείρηση που εργαζόταν επειδή παραβίασε με δική του πρωτοβουλία, τις συμβατικές του υποχρεώσεις, και, χωρίς την υποκίνηση εκ μέρους κάποιου ανταγωνιστή μπορεί κανονικά να προσληφθεί από άλλο εργοδότη.

Ομοίως δεν συνιστά αθέμιτο ανταγωνισμό από μόνο του, το γεγονός της αποχώρησης ομάδας εργαζομένων από μία επιχείρηση με σκοπό την ίδρυση άλλης επιχείρησης με συναφές αντικείμενο, ή, η ανακοίνωση της ίδρυσης νέας επιχείρησης στους πελάτες της παλιάς από τα πρώην στελέχη.

Επιλήψιμη όμως γίνεται οπωσδήποτε η συμπεριφορά του ανταγωνιστή, όταν συντρέχουν επιβαρυντικά στοιχεία όπως δωροδοκία δυσαναπλήρωτων στελεχών ή η ψευδής προσφορά σ’ αυτά σημαντικά υψηλότερου μισθού από αυτόν που λάμβαναν (εξαπάτηση), προκειμένου να εγκαταλείψουν τον έως τώρα εργοδότη τους.

Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΡΗΤΡΑΣ ΜΗ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

Ρήτρα ανταγωνισμού είναι μία διάταξη στη σύμβαση του εργαζομένου, με την οποία προβλέπεται για αυτόν μια υποχρέωση παράλειψης για το μετά την αποχώρησή του από την επιχείρηση χρονικό διάστημα. Η υποχρέωση αυτή αφορά σε παράλειψη άσκησης ανταγωνιστικών πράξεων από τον εργαζόμενο, σχετικών με το αντικείμενο και την επιχειρηματική δραστηριότητα που ασκεί η επιχείρηση από την οποία αποχώρησε. Αυτονόητο δε είναι ότι η υποχρέωση αυτή υφίσταται και καθ’ όλη τη διάρκεια απασχόλησης του εργαζομένου στην επιχείρηση, υπό την μορφή της «υποχρέωσης πίστης».

Φορείς της υποχρέωσης πίστης, και μετέπειτα υποχρέωσης παράλειψης ανταγωνισμού είναι, σύμφωνα με το νόμο, σχεδόν όλα τα πρόσωπα που απασχολούνται σε μία επιχείρηση, ιδίως ο εταίρος προσωπικής εταιρείας (στις οποίες η υποχρέωσης πίστης και εχεμύθειας είναι ακόμα πιο σημαντική), τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου ανώνυμης εταιρείας, οι διαχειριστές των εταιρειών περιορισμένης ευθύνης καθώς και των ιδιωτικών κεφαλαιουχικών εταιρειών.

Η ρήτρα ανταγωνισμού τέλος, δύναται υπό συγκεκριμένες συνθήκες να κριθεί καταχρηστική από το δικαστή και να συνιστά κατ’επέκταση αθέμιτη συμπεριφορά. Η εγκυρότητα της κρίνεται κατά περίπτωση, με βάση τη διάρκεια ισχύος της, την κατά τόπο έκτασή της και το είδος της επαγγελματικης δραστηριότητας που απαγορεύει. Εάν λόγου χάριν, η χρονική διάρκειά της είναι 3 έτη μετά τη λήξη της σύμβασης εργασίας (υπερβολικά μεγάλη) ή απαγορεύει στον εργαζόμενο την άσκηση ομοειδούς επαγγελματικής δραστηριότητας εντός οποιασδήποτε ευρωπαϊκής χώρας (!) μπορεί να κριθεί καταχρηστική λόγω υπέρμετρης δέσμευσης της επαγγελματικής και οικονομικής ελευθερίας του εργαζομένου (άρθρο 5 του Συντάγματος και άρθρο 361 του Αστικού Κώδικα περί ιδιωτικής αυτονομίας).

Οι εμπορικές και επαγγελματικές μισθώσεις αποτελούν ένα διαχρονικό πεδίο νομοθετικών ρυθμίσεων και παρεμβάσεων, καθότι αναμφισβήτητα απασχολούν το μεγαλύτερο μέρος της εγχώριας συναλλακτικής πραγματικότητας. Στα πλαίσια πλέον πρόσφατης νομοθετικής ρύθμισης, όπως αυτή εξειδικεύεται στο άρθρο 121 του Ν. 4926/2022, επήλθε σημαντική αλλαγή στο μέχρι πρότινος ισχύον καθεστώς αναφορικά με την ελεύθερη αναπροσαρμογή των μισθωμάτων εμπορικών και επαγγελματικών μισθώσεων επί τη βάσει διαπραγμάτευσης και συμφωνίας μεταξύ εκμισθωτή και μισθωτή.

Ειδικότερα, δυνάμει του άρθρου 121 Ν. 4926/2022, ο οποίος δημοσιεύτηκε στο υπ’ αριθ. 82, τ. Α΄ Φ.Ε.Κ. μόλις την 20^η.04.2022, ρητά τέθηκε ανώτατο όριο στην αναπροσαρμογή των μισθωμάτων που συμφωνούνται ενόψει εμπορικών και επαγγελματικών μισθώσεων, το οποίο προσδιορίστηκε σε ποσοστό 3%.  Στα πλαίσια της ίδιας διάταξης, διευκρινίζεται ότι στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω ρύθμισης υπάγονται αναπροσαρμογές που αφορούν το τρέχον έτος.

Σύμφωνα, δε, με την διατύπωση της πρώτης παραγράφου της ως άνω νομοθετικής διάταξης, ρητά προβλέπεται ότι: «Για τις μισθώσεις ακινήτων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του π.δ. 34/1995 (Α΄ 30), καθώς και του άρθρου 13 Ν. 4242/2014 (Α΄50), επιτρέπεται από την 1η.1.2022 έως και την 31η.12.2022, αναπροσαρμογή του μισθώματος που ανέρχεται σε ποσοστό τρία τοις εκατό (3%), κατά ανώτατο όριο, επί του μισθώματος του έτους 2021».

Δυνάμει της δεύτερης παραγράφου του ίδιου ως άνω άρθρου, ορίστηκε ότι η θέσπιση του ανώτατου ορίου αναπροσαρμογής επί του μισθώματος εμπορικών και επαγγελματικών μισθώσεων σε ποσοστό 3%, ισχύει αναδρομικά, καθότι στον ανωτέρω περιορισμό υπάγονται και οι αναπροσαρμογές μισθωμάτων που πραγματοποιήθηκαν προ της δημοσίευσης του ανωτέρω Νόμου, δηλαδή από την 1^η.01.2022 μέχρι και την 20^η.04.2022, ημερομηνία δημοσίευσης της εν λόγω νομοθετικής διάταξης.

Κατά την ρητή διατύπωση της τρίτης παραγράφου του ίδιου ως άνω άρθρου, ρητά εξαιρούνται από τον περιορισμό του ύψους αναπροσαρμογής μισθώματος σε ποσοστό 3%, και μάλιστα με αναδρομική ισχύ από 1^η.01.2022, εκείνες οι εμπορικές και επαγγελματικές μισθώσεις, στις οποίες συμμετέχει με την ιδιότητα του εκμισθωτή:

α) Ανώνυμη Εταιρεία Επενδύσεων Ακίνητης Περιουσίας (Α.Ε.Ε.Α.Π.), της παρ. 1 του άρθρου 21 του ν. 2778/1999 (Α΄ 295), ή

β) εταιρείες, των οποίων η πλειοψηφία των ονομαστικών μετοχών, μεριδίων ή μερίδων ή δικαιωμάτων ψήφου ανήκει, άμεσα ή έμμεσα, σε Οργανισμούς Εναλλακτικών Επενδύσεων (Ο.Ε.Ε.), τους οποίους διαχειρίζονται Διαχειριστές Οργανισμών Εναλλακτικών Επενδύσεων (Δ.Ο.Ε.Ε.), που διέπονται από τον ν. 4209/2013 (Α' 235) και την Οδηγία 2011/61/ΕΕ και η καταστατική έδρα των οποίων δεν βρίσκεται σε μη συνεργάσιμο στον φορολογικό τομέα κράτος, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 65 του ν. 4172/2013 (Α' 167) περί Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, και σε τρίτη χώρα που χαρακτηρίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως υψηλού κινδύνου νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες ή χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, όπως ορίζεται στο άρθρο 16Α του ν. 4557/2018 (Α'139) και στον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/1675 (L 254), ή

γ) επιχείρηση εκμετάλλευσης εμπορικού κέντρου, με την έννοια του άρθρου 2 της υπό στοιχεία 1093809/8296/1161/B0014/15.10.2007 απόφασης του Υφυπουργού Οικονομίας και Οικονομικών (Β' 2022), που διαθέτει, κατ’ ελάχιστο, συνολική επιφάνεια δεκαπέντε χιλιάδες (15.000) τ.μ. σε ένα ή περισσότερα επίπεδα.

Προκύπτει συχνά η γνωστοποίηση επιχειρηματικών απορρήτων σε πρόσωπα εκτός της επιχείρησης (λ.χ. στο πλαίσιο της διενέργειας ενός due diligence για μια επικείμενη εξαγορά ή συγχώνευση). Πάντοτε όμως κοινωνοί επιχειρηματικών απορρήτων γίνονται, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, οι εργαζόμενοι.

Οι τελευταίοι βαρύνονται με μια σειρά παρεπόμενων υποχρεώσεων μεταξύ των οποίων και η υποχρέωση εχεμύθειας. Η παραβίαση της συγκεκριμένης υποχρέωσης δικαιολογεί σημαντικές κυρώσεις σε βάρος του παραβάτη (μεταξύ αυτών και η καταγγελία της σύμβασης εργασίας του).

Οι ρήτρες και υποχρέωση εμπιστευτικότητας είναι δυνατό να επιβάλλονται και μέσω (αυτοτελών) συμφωνητικών εμπιστευτικότητας (NDA). Ενδέχεται να αφορούν εργαζόμενους της επιχείρησης. Είναι, όμως, δυνατό να συνάπτονται και με τρίτους που, για οποιονδήποτε λόγο, γίνονται κοινωνοί επιχειρηματικών απορρήτων. Η διάρκειά τους είναι δυνατό να ταυτίζεται με τη διάρκεια της (όποιας) συμβατικής σχέσης. Μπορεί, όμως, να εκτείνεται και πέρα από αυτή (μετασυμβατικές ρήτρες).

Οι έγγραφες συμφωνίες περί τήρησης του απορρήτου, προσδιορίζουν, κάθε φορά, το περιεχόμενό του. Επίσης: το πλαίσιο (ή/και εύρος) της ζημίας που ενδέχεται να προκαλέσει η παραβίασή του, η οποία, σε διαφορετική περίπτωση, δυσχερώς αποδεικνύεται. Δεν θα πρέπει μάλιστα να διαφεύγει της προσοχής μας πως η εκ των προτέρων συμφωνία για τον τρόπο προσδιορισμού της (δυνητικής) ζημίας διευκολύνει τον υπολογισμό της οφειλόμενης αποζημίωσης.

Είναι δυνατό, στο πλαίσιο αυτό, να συμφωνηθεί: (α) συγκεκριμένη μέθοδος υπολογισμού της ζημίας, (β) συγκεκριμένο ποσό ως κατ’ αποκοπήν αποζημίωση και γ) συγκεκριμένο ποσό ως ποινική ρήτρα.

Ι. ΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ.

Ο ν. 146/1914 καθιερώνει, πέραν της ποινικής, και αστική προστασία του επιχειρηματικού απορρήτου.

Συγκεκριμένα, το άρθρο 18 §1 προβλέπει ότι η τέλεση των αξιόποινων πράξεων των άρθρων 16 και 17 του ν. 146/1914, γεννά υποχρέωση αποζημίωσης για την αποκατάσταση της ζημίας που προξενήθηκε.

Παράλληλα, ο ν. 146/2019 παρέχει δικαίωμα αποζημίωσης και στην περίπτωση της γενικής ρήτρας του άρθρου 1, η προβλέπει ότι απαγορεύεται στις εμπορικές, βιομηχανικές ή γεωργικές συναλλαγές κάθε πράξη που γίνεται προς τον σκοπό ανταγωνισμού και αντίκειται στα χρηστά ήθη. Ο παραβάτης μπορεί να εναχθεί προς παράλειψη και προς ανόρθωση της προκληθείσας ζημίας.

Η αστική προστασία του επιχειρηματικού απορρήτου ενισχύεται μέσω των διατάξεων ν. 4605/2019 ο οποίος μετέφερε στην εθνική έννομη τάξη την Οδηγία 2016/943 «περί προστασίας της τεχνογνωσίας και των επιχειρηματικών πληροφοριών που δεν έχουν αποκαλυφθεί (εμπορικό απόρρητο) από την παράνομη απόκτηση, χρήση και αποκάλυψή τους».

Ο νόμος αυτός προσδιόρισε ουσιαστικά, την έννοια του εμπορικού απορρήτου και προέβλεψε τις προϋποθέσεις εκείνες υπό τις οποίες η απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου καθίσταται παράνομη.

ΙΙ. ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ.

Η ενίσχυση της προστασίας που προσέφερε ο νόμος αυτός οφείλεται, καταρχάς, στην πρόβλεψη της δυνατότητας παροχής προσωρινής δικαστικής προστασίας μέσω ασφαλιστικών μέτρων (και προσωρινής διαταγής). Σύμφωνα με το άρθρο 22Ε του ν. 1733/1987, εφόσον πιθανολογείται προσβολή του εμπορικού απορρήτου, είναι δυνατό να διαταχθούν τα ακόλουθα ασφαλιστικά μέτρα:

(α) Προσωρινή παύση ή απαγόρευση της χρήσης ή της αποκάλυψης του εμπορικού απορρήτου.

(β) Απαγόρευση της παραγωγής, προσφοράς, διάθεσης στην αγορά ή χρήσης παράνομων εμπορευμάτων. Επίσης, της εισαγωγής, εξαγωγής ή αποθήκευσης παράνομων εμπορευμάτων για τους προαναφερόμενους σκοπούς.

(γ) Κατάσχεση ή παράδοση των εμπορευμάτων για τα οποία υπάρχουν υπόνοιες ότι είναι παράνομα.

Εναλλακτικά, το αρμόδιο Δικαστήριο (:Μονομελές Πρωτοδικείο) μπορεί να εξαρτά τη συνέχιση της θεωρούμενης παράνομης χρήσης του εμπορικού απορρήτου από την κατάθεση εγγυήσεων. Απαγορεύεται, όμως, ρητά η αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου έναντι κατάθεσης εγγυήσεων.

ΙΙΙ. ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ.

Με την έκδοση δικαστικής απόφασης επί της αγωγής του ζημιωθέντος με την οποία διαπιστώνεται παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου, το δικαστήριο είναι δυνατό να διατάξει ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω μέτρα

(α) Παύση ή απαγόρευση της χρήσης ή της αποκάλυψης του εμπορικού απορρήτου.

(β) Απαγόρευση παραγωγής, προσφοράς, διάθεσης στην αγορά ή χρήσης παράνομων εμπορευμάτων ή της εισαγωγής, εξαγωγής ή αποθήκευσης παράνομων εμπορευμάτων για τους προαναφερόμενους σκοπούς.

(γ) Λήψη μέτρων αποκατάστασης.

(δ) Καταστροφή του συνόλου ή μέρους εγγράφου, αντικειμένου, υλικού, ουσίας ή ηλεκτρονικού αρχείου που περιέχει ή ενσωματώνει το εμπορικό απόρρητο ή παράδοση στον ενάγοντα σύνολο ή μέρος των εν λόγω εγγράφων, αντικειμένων, υλικών, ουσιών ή ηλεκτρονικών αρχείων.

Επιπλέον προβλέπεται μια πρόσθετη δυνατότητα κατά της παράνομης απόκτησης, χρήσης ή αποκάλυψης εμπορικού απορρήτου με την οποία ο ενάγων, μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να διατάξει λήψη μέτρων για τη διάδοση των πληροφοριών που σχετίζονται με τη δικαστική απόφαση με δαπάνες του παραβάτη, συμπεριλαμβανομένης, μάλιστα, της πλήρους ή μερικής δημοσίευσης της απόφασης.

ΙV. ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΗ ΚΑΙ ΧΡΗΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ.

Αποζημίωση χορηγείται ύστερα από αίτημα του ενάγοντος. Απαιτείται δε ο παραβάτης να γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι προέβαινε σε παράνομη απόκτηση, χρήση ή αποκάλυψη εμπορικού απορρήτου. Στην περίπτωση αυτή, ο παραβάτης καταβάλλει στον κάτοχο του εμπορικού απορρήτου αποζημίωση ανάλογη προς την πραγματική του ζημία. Ο νόμος, μάλιστα, προβλέπει παράγοντες τους οποίους λαμβάνει υπόψη το δικαστήριο για τον καθορισμό της αποζημίωσης. Μεταξύ αυτών και η ηθική βλάβη που προκλήθηκε στον νόμιμο κάτοχο.

Έπειτα από τη λύση της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, ο εμπορικός αντιπρόσωπος έχει έναντι του εντολέα του, κατά το α. 9 ΠΔ 219/1991, αξίωση «δίκαιης» αποζημίωσης (αποζημίωση πελατείας), υπό την προϋπόθεση ότι κατά τον χρόνο που λειτουργούσε ως εμπορικός αντιπρόσωπος έφερε νέους πελάτες ή προήγαγε σημαντικά τις υποθέσεις με τους υπάρχοντες πελάτες και ο εντολέας διατηρεί ουσιαστικά οφέλη που προκύπτουν από τις υποθέσεις με τους πελάτες αυτούς.

Ειδικότερα, η σχετική αξίωση γεννάται μετά την με οποιονδήποτε τρόπο λύση της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, ακόμη δηλαδή και με τον θάνατο του εμπορικού αντιπροσώπου, στο πρόσωπο φυσικά των κληρονόμων του, ενώ, σύμφωνα με το άρθρο 8 του ΠΔ, είναι άκυρη τυχόν παραίτηση από το σχετικό δικαίωμα πριν τη λύση της σύμβασης και την συνακόλουθη γένεση της αξίωσης. Εν συντομία, οι προϋποθέσεις προκειμένου να υπάρχει αξίωση για αποζημίωση πελατείας είναι οι ακόλουθες:

1. Έγγραφη σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας και λύση αυτής.
2. Εισφορά νέων πελατών στην αντιπροσωπευόμενη επιχείρηση ή σημαντική προαγωγή των υποθέσεων αναφορικά με τους ήδη υπάρχοντες πελάτες. Νοείται, δε, ως εισφορά νέων πελατών, η προσέλκυση από τη δραστηριότητα του δικαιοδόχου νέων πελατών, δηλαδή πελατών που δεν υπήρχαν προηγουμένως, ως σημαντική, δε, προαγωγή των υποθέσεων με υπάρχοντες πελάτες νοείται η ασυνήθιστη αύξηση του κύκλου των εμπορικών συναλλαγών με αυτούς (ΕφΑθ 2222/2021).
3. Διατήρηση ουσιαστικών ωφελειών στο πρόσωπο της αντιπροσωπευόμενης επιχείρησης από τις ανωτέρω υποθέσεις ή τους νέους πελάτες.
4. Η αποζημίωση να είναι εύλογη («δίκαιη»), λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων.

Αναφορικά με το ύψος της αποζημίωσης, το α. 9 παρ. 1β του νόμου ορίζει ότι δεν δύναται να υπερβαίνει τον μέσο ετήσιο όρο των αμοιβών που εισέπραξε ο εμπορικός αντιπρόσωπος κατά την περίοδο ισχύος της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας ή, αν αυτή διήρκεσε πάνω από πέντε έτη, των τελευταίων πέντε ετών. Έχει, δε, κριθεί δικαστικά πως κριτήρια για τον καθορισμό του ύψους της αποζημίωσης πελατείας συνιστούν, μεταξύ άλλων, το μέγεθος της πελατείας που παραμένει στον δικαιοπάροχο μετά τη λύση της συμβάσεως, η αντίστοιχη ωφέλεια του και η δημιουργία κέρδους για τον δικαιοδόχο, αν συνεχιζόταν η σύμβαση, ενώ η σχετική κρίση του Δικαστηρίου, ως προς το ποσό της δίκαιης αποζημίωσης ανήκει, όπως άλλωστε και σε κάθε περίπτωση που ο νόμος προβλέπει την καταβολή «εύλογης» αποζημίωσης, στη διακριτική ευχέρεια του δικαστή (ΑΠ 636/2015).

Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να τονιστεί πως η αξίωση του εμπορικού αντιπροσώπου για αποζημίωση πελατείας ουδόλως θίγει τυχόν δικαίωμά του έναντι της αντιπροσωπευόμενης επιχείρησης για καταβολή αποζημίωσης από άλλες αιτίες αναγόμενες στη συμβατική και όχι μόνο σχέση τους ή την ενδεχόμενη αξίωσή του προς αποκατάσταση ηθικής βλάβης που υπέστη στο πλαίσιο της συνεργασίας του με την επιχείρηση.

Σε περίπτωση τροχαίου ατυχήματος που γίνεται στο εξωτερικό, ζήτημα είναι ποιο από τα σχετιζόμενα δίκαια κρίνεται κατάλληλο και εφαρμοστέο κατά περίπτωση. Με βάση την διάταξη του άρθρου 26 ΑΚ, ορίζεται ότι οι ενοχές από αδίκημα διέπονται από το δίκαιο της πολιτείας, όπου διαπράχθηκε το αδίκημα (lex loci delicti commissi). Το κρίσιμο εδώ συνδετικό στοιχείο είναι ο τόπος του αδικήματος, χωρίς να εξετάζεται η ιθαγένεια των προσώπων μεταξύ των οποίων δημιουργήθηκε ενοχή από αδίκημα (ζημιώσας-ζημιωθείς), ούτε ο τόπος της κατοικίας ή διαμονής των προσώπων αυτών.

Σύμφωνα λοιπόν με την κρατούσα άποψη στο χώρο του Ελληνικού δικαίου, αλλά και στις ξένες έννομες τάξεις που ακολουθούν τον κανόνα της διατάξεως του άρθρου 26 ΑΚ, το δίκαιο που ισχύει στην πολιτεία όπου διαπράχθηκε το αδίκημα, θα ρυθμίσει μεταξύ άλλων και τα εξής ζητήματα:

1. αν ορισμένη πράξη ή παράλειψη είναι παράνομη,
2. την υπαιτιότητα,
3. το συντρέχον πταίσμα του παθόντος,
4. αν η ευθύνη είναι υποκειμενική ή αντικειμενική (χωρίς πταίσμα),
5. με ποιες προϋποθέσεις θεμελιώνεται ευθύνη από τις πράξεις και παραλείψεις των προστηθέντων ή βοηθών εκπληρώσεως,
6. την ικανότητα καταλογισμού,
7. τον κύκλο των προστατευομένων εννόμων αγαθών ή υποκειμενικών δικαιωμάτων, την ύπαρξη των οποίων κρίνει το δίκαιο που τα διέπει (π.χ. εμπράγματο δικαίωμα κυριότητας, κινητού πράγματος),
8. τις συνέπειες του αδικήματος (υποχρέωση) αποζημιώσεως χρηματική ή in natura,
9. την αποκατάσταση της ηθικής βλάβης (όχι περιουσιακής ζημίας),
10. την δυνατότητα αναγωγής μεταξύ περισσοτέρων ευθυνόμενων,
11. την παραγραφή της σχετικής αξιώσεως.

Ειδικότερα καθόσον αφορά ατυχήματα, που προκαλούνται σε τρίτους, από αυτοκίνητο, κατά τη λειτουργία του, πρέπει να σημειωθεί ότι στον ευρωπαϊκό χώρο, με λιγότερες ή περισσότερες παραλλαγές κατά περίπτωση, καθιερώνεται αντικειμενική ευθύνη σε βάρος ορισμένων προσώπων, τα οποία βάσει ορισμένης ιδιότητας συνδέονται με το ζημιογόνο αυτοκίνητο (π.χ. οδηγός, ιδιοκτήτης, κάτοχος).

Σύμφωνα με το δίκαιο της πολιτείας όπου διαπράχθηκε το αδίκημα, θα κριθεί αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για την θεμελίωση αντικειμενικής ευθύνης από ατύχημα, που προκλήθηκε από αυτοκίνητο κατά τη λειτουργία του, ποια η έννοια του αυτοκινήτου και πότε το ατύχημα συμβαίνει κατά τη λειτουργία του.

Όσον αφορά την ευθύνη της εναγομένης ασφαλιστικής εταιρείας, για το ατύχημα, αυτή καταλαμβάνεται από το δίκαιο που διέπει την σύμβαση ασφάλισης. Συνεπώς καθόσον αφορά την εναγόμενη ασφαλιστική εταιρεία, η αγωγή στηρίζεται στις διατάξεις του άρθρου 10 του ν. 489/1976, 346, 481 του ΑΚ.