Έπειτα από τη λύση της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, ο εμπορικός αντιπρόσωπος έχει έναντι του εντολέα του, κατά το α. 9 ΠΔ 219/1991, αξίωση «δίκαιης» αποζημίωσης (αποζημίωση πελατείας), υπό την προϋπόθεση ότι κατά τον χρόνο που λειτουργούσε ως εμπορικός αντιπρόσωπος έφερε νέους πελάτες ή προήγαγε σημαντικά τις υποθέσεις με τους υπάρχοντες πελάτες και ο εντολέας διατηρεί ουσιαστικά οφέλη που προκύπτουν από τις υποθέσεις με τους πελάτες αυτούς.
Ειδικότερα, η σχετική αξίωση γεννάται μετά την με οποιονδήποτε τρόπο λύση της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας, ακόμη δηλαδή και με τον θάνατο του εμπορικού αντιπροσώπου, στο πρόσωπο φυσικά των κληρονόμων του, ενώ, σύμφωνα με το άρθρο 8 του ΠΔ, είναι άκυρη τυχόν παραίτηση από το σχετικό δικαίωμα πριν τη λύση της σύμβασης και την συνακόλουθη γένεση της αξίωσης. Εν συντομία, οι προϋποθέσεις προκειμένου να υπάρχει αξίωση για αποζημίωση πελατείας είναι οι ακόλουθες:
- Έγγραφη σύμβαση εμπορικής αντιπροσωπείας και λύση αυτής.
- Εισφορά νέων πελατών στην αντιπροσωπευόμενη επιχείρηση ή σημαντική προαγωγή των υποθέσεων αναφορικά με τους ήδη υπάρχοντες πελάτες. Νοείται, δε, ως εισφορά νέων πελατών, η προσέλκυση από τη δραστηριότητα του δικαιοδόχου νέων πελατών, δηλαδή πελατών που δεν υπήρχαν προηγουμένως, ως σημαντική, δε, προαγωγή των υποθέσεων με υπάρχοντες πελάτες νοείται η ασυνήθιστη αύξηση του κύκλου των εμπορικών συναλλαγών με αυτούς (ΕφΑθ 2222/2021).
- Διατήρηση ουσιαστικών ωφελειών στο πρόσωπο της αντιπροσωπευόμενης επιχείρησης από τις ανωτέρω υποθέσεις ή τους νέους πελάτες.
- Η αποζημίωση να είναι εύλογη («δίκαιη»), λαμβανομένων υπόψη όλων των περιστάσεων.
Αναφορικά με το ύψος της αποζημίωσης, το α. 9 παρ. 1β του νόμου ορίζει ότι δεν δύναται να υπερβαίνει τον μέσο ετήσιο όρο των αμοιβών που εισέπραξε ο εμπορικός αντιπρόσωπος κατά την περίοδο ισχύος της σύμβασης εμπορικής αντιπροσωπείας ή, αν αυτή διήρκεσε πάνω από πέντε έτη, των τελευταίων πέντε ετών. Έχει, δε, κριθεί δικαστικά πως κριτήρια για τον καθορισμό του ύψους της αποζημίωσης πελατείας συνιστούν, μεταξύ άλλων, το μέγεθος της πελατείας που παραμένει στον δικαιοπάροχο μετά τη λύση της συμβάσεως, η αντίστοιχη ωφέλεια του και η δημιουργία κέρδους για τον δικαιοδόχο, αν συνεχιζόταν η σύμβαση, ενώ η σχετική κρίση του Δικαστηρίου, ως προς το ποσό της δίκαιης αποζημίωσης ανήκει, όπως άλλωστε και σε κάθε περίπτωση που ο νόμος προβλέπει την καταβολή «εύλογης» αποζημίωσης, στη διακριτική ευχέρεια του δικαστή (ΑΠ 636/2015).
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να τονιστεί πως η αξίωση του εμπορικού αντιπροσώπου για αποζημίωση πελατείας ουδόλως θίγει τυχόν δικαίωμά του έναντι της αντιπροσωπευόμενης επιχείρησης για καταβολή αποζημίωσης από άλλες αιτίες αναγόμενες στη συμβατική και όχι μόνο σχέση τους ή την ενδεχόμενη αξίωσή του προς αποκατάσταση ηθικής βλάβης που υπέστη στο πλαίσιο της συνεργασίας του με την επιχείρηση.
