Aπό τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, κατά την οποία το δικαστήριο, σε περίπτωση αδικοπραξίας, μπο­ρεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρημα­τική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης σε εκείνον που υπέστη προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του, προκύπτει σαφώς ότι δικαιούχος της απαιτήσεως για χρηματική ικανο­ποίηση λόγω ηθικής βλάβης είναι το πρόσωπο που άμεσα υπέστη την ηθική βλάβη από την αδικοπραξία. Τέτοιο πρόσωπο είναι ο φορέας του προσβληθέντος εννόμου αγαθού και, επί βλάβης του σώματος ή της υγείας, εκείνος που την υπέστη, ήτοι ο παθών. Η έμμεση ηθική βλάβη, δηλαδή, δεν αποκαθίσταται. Κατά συνέπεια, τρίτα πρό­σωπα δεν δικαιούνται κατά νόμο χρηματική ικανοποί­ηση, έστω κι αν αυτά, λόγω στενού συγγενικού δε­σμού τους με τον παθόντα, δοκιμάζουν ψυχικό πόνο και στενοχώρια, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των γονέων που υφίστανται ψυχικό άλγος εξαιτίας βλάβης του σώματος ή της υγείας του τέκνου τους. Στην περίπτωση αυτή, η ηθική βλάβη των γονέων είναι έμμεση και, ως εκ τούτου, δεν αποκαθίσταται (βλ. Γε­ωργιάδη-Σταθόπουλου, ΕρμΑΚ, άρθρο 932 αρ. 2, ΟλΑΠ 18/2004, ΧρΙΔ 2004.932, η οποία δέχεται τη δυνατότητα γέννησης αξίωσης ηθικής βλάβης τρίτου σε εξαι­ρετικές περιπτώσεις, που προβλέπονται από τον νόμο, ΑΠ 1425/2010, Τ.Ν.Π. Νόμος, ΕφΠειρ 485/2014, Τ.Ν.Π. Νό­μος, ΕφΑθ 36/2004, ΕλλΔνη 2005.181).

Η ΕφΔωδ 65/2016 (Αρμ 2017.354), ωστόσο, διαφοροποιούμενη από τα προρρηθέντα, διέλαβε ότι «η άκαμπτη εφαρμογή της παραπάνω αρχής είναι προφανές ότι μπορεί να οδηγήσει σε σκληρότητες και ανεπιεική αποτελέσματα. Τούτο φαίνεται καθαρά σε περιπτώσεις σοβαρών τραυματισμών με ανίατες ή μόνιμες και βαριές συνέπειες που επηρεάζουν σε κρίσιμο βαθμό το στενό κύκλο των οικείων. Έτσι, στις περιπτώσεις σοβαρών σωματικών κακώσεων του προ­σώπου που έχουν ως συνέπεια την απώλεια σημαντι­κών λειτουργιών του σώματος συνεπεία των οποίων το πρόσωπο θεωρείται «φυτό», σε βαθμό τέτοιο, που λίγο απέχει από τον ουσιαστικό θάνατο, αναγνωρί­ζεται και σε τρίτους (οικείους) αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης. Τέτοια σοβαρή περίπτωση είναι, μεταξύ άλλων, ο σοβαρός τραυμα­τισμός παιδιού, συνεπεία του οποίου αυτό περιέρχε­ται σε κατάσταση ασυνειδησίας, στην οποία μπορεί να αναγνωριστεί αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης στους γονείς του τέκνου, εφό­σον προκύπτει ότι η ηθική βλάβη την οποία οι τελευ­ταίοι υφίστανται υπερβαίνει τις συνέπειες τις οποί­ες υφίστανται οι οικείοι σε τέτοιες περιπτώσεις και αποκτά σημασία ιδιαίτερης, ξεχωριστής, βλάβης του οικείου (βλ. Κρητικού, «Αποζημίωση από Αυτοκινητικά Ατυχήματα» [Δ΄ έκδοση, 2008], σελ. 401, αρ. 18, Γεωρ­γιάδη, Ενοχικό Δίκαιο [Γενικό Μέρος, β΄ έκδοση, 2015], σελ. 675, αρ. 21, όπου και παραπομπές σε νομολογία: ΕφΛαρ 919/2005, ΕΣυγκΔ 2006.283, ΕφΑθ 3496/2001 ΑρχΝ 2003.67, ΕφΠατρ 798/1999, ΕΣυγκΔ 1999.635, πρβλ. ΕφΛαρ 325/2011, Τ.Ν.Π. Ισοκράτης)». Με το σκεπτικό, λοιπόν, ότι στην κρινόμενη περίπτωση «η επίδραση του τραυματισμού υπερέβαινε τα συνήθη όρια», η ΕφΔωδ 65/2016 επιδίκασε χρηματική ικανοποίηση στους γονείς του τραυματισθέντος.

Το προεκτεθέν σκεπτικό, εξ άλλου, είχε προηγουμένως διαλάβει η ΕφΠειρ 886/2008, κατά την οποία στις ως άνω περιγραφόμενες «σοβαρές περιπτώσεις» συγκαταλέγεται και η «περίπτωση ανικανότητος του προσώπου (του συζύγου) προς συνουσία ή τεκνοποιία κλπ», κατά την οποία (ενν. περίπτωση) αναγνωρίζεται αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης στη σύζυγο του τραυματισθέντος.[1]

Συγκρινόμενη με τη μόλις λεχθείσα απόφαση, πάντως, η προγενέστερη ΜΠρΑθ 2975/2005 (ΕΠΙΔΙΚΙΑ 2006.43) “υπερθεματίζει” ως προς το εύρος της αποδοχής της ηθικής βλάβης εμμέσως ζημιωθέντος προσώπου ως αποκαταστατέας, δοθέντος το μεν ότι αναγνώρισε αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης στον αρραβωνιαστικό – ουχί σύζυγο – της τραυματισθείσης, το δε ότι έπραξε τούτο όχι επί τη βάσει «ανικανότητος [αυτής] προς συνουσία ή τεκνοποιία κλπ», αλλά επειδή αυτός υπέστη καταθλιπτικά επεισόδια και αναγκάστηκε να ακολουθήσει ψυχοθεραπευτική αγωγή εξαιτίας του σοβαρού τραυματισμού της μνηστής του. Πλέον συγκεκριμένα, η περί ης ο λόγος απόφαση διέλαβε σχετικώς τα ακόλουθα: «Ζητά δε (ενν. ο αρραβωνιαστικός της τραυματισθείσης) την επιδίκαση ποσού 44.064,56 ευρώ για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, (…) κυρίως λόγω του τραυματισμού της μνηστής του V.Τ., υποστάς καταθλιπτικά επεισόδια και παρακολουθούμενος με ψυχοθεραπευτική αγωγή. Στην περίπτωση αυτή, το ψυχικό κόστος που υπέστη ο παραπάνω δεύτερος ενάγων από τον σοβαρό τραυματισμό της ως άνω μνηστής του είχε σοβαρές συνέπειες στην υγεία του, εφόσον, όπως προελέχθη, αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα και λόγω της καταστάσεως της μνηστής του δεν μπορεί να επικοινωνήσει μαζί της και είναι αμφίβολο αν θα το κατορθώσει αυτό στο μέλλον. Ενόψει των παραπάνω, το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να του επιδικαστεί χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (άρθρο 932 ΑΚ) ύψους 25.000 ευρώ, ποσό που το Δικαστήριο κρίνει εύλογο.».

Στην ίδια ως άνω συνάφεια, περαιτέρω, αξιομνημόνευτη τυγχάνει και η ΜΠρΒολ 253/2002 (ΕΠΙΔΙΚΙΑ 2003.185), που αναγνώρισε αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης στη μητέρα και τον πατέρα του τραυματισθέντος, δεχόμενη ότι «ως προς την αιτούμενη από τους γονείς του πρώτου ενάγοντος χρηματική ικανοποίηση, ενόψει του σοβαρότατου τραυματισμού που υπέστη ο υιός τους, εξαιτίας του οποίου αυτός δεν επικοινωνεί πλέον με το περιβάλλον του,[2] κατέστη δε εφ’ όρου ζωής ανάπηρος, του βαθμού του πταίσματος, που βαρύνει τον ίδιο τον παθόντα, του βαθμού και της έντασης της ψυχικής και σωματικής ταλαιπωρίας που υπέστησαν, της θλίψεως και του πόνου που δοκίμασε καθένας από τους ως άνω δικαιούχους, την κοινωνικοοικονομική θέση και κατάσταση των εναγόντων – γονέων, καθώς και όλες τις εν γένει περιστάσεις, ακόμη και εκείνες που δεν μνημονεύονται ρητά, το Δικαστήριο κρίνει ότι τόσο η δεύτερη ενάγουσα, όσο και ο τρίτος ενάγων, ως γονείς του παθόντος, υπέστησαν πράγματι ηθική βλάβη (για τη νομιμότητα του εν λόγω κονδυλίου βλ. σχ. Κρητικό, ό.π.,[3] παρ. 949, σελ. 331, ΕφΠατρ 798/1999 ΕΣυγκΔ 1999.635), για την αποκατάσταση της οποίας, μετά τη στάθμιση των κατά νόμο στοιχείων (άρθρο 932 ΑΚ), πρέπει να αναγνωρισθεί ότι οφείλεται σε αυτούς, για μεν τη μητέρα του (δεύτερη ενάγουσα) το ποσό των σαράντα τεσσάρων χιλιάδων (44.000) ευρώ, για δε τον πατέρα του (τρίτο ενάγοντα) το ποσό των είκοσι εννέα χιλιάδων (29.000) ευρώ, τα οποία κρίνονται ως εύλογα και δίκαια».

Σε περίπτωση γέννησης τέκνου χωρίς να έχει προηγηθεί γάμος μεταξύ των γονιών του, θρησκευτικός ή πολιτικός, ή, χωρίς να έχει υπογραφεί μεταξύ τους σύμφωνο συμβίωσης, η αναγνώρισή του από τον πατέρα μπορεί να γίνει είτε εκούσια είτε δικαστικά.  Οι δύο δε τρόποι αναγνώρισης διαφέρουν, μιας και στον έναν απαιτείται η συναίνεση της μητέρας.

 I.              Η ΕΚΟΥΣΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

Επί εκούσιας αναγνώρισης, ο πατέρας μπορεί να αναγνωρίσει αυτοβούλως ως δικό του, το τέκνο που γεννήθηκε χωρίς γάμο, εφόσον συναινεί σ’ αυτό και η μητέρα. Αν η μητέρα έχει πεθάνει ή δεν έχει δικαιοπρακτική ικανότητα, η αναγνώριση γίνεται με μόνη τη δήλωση του πατέρα. Αν έχει πεθάνει ο πατέρας ή δεν έχει δικαιοπρακτική ικανότητα, η αναγνώριση μπορεί να γίνει από έναν από τους γονείς του. 

Ο τύπος που απαιτείται για να λάβει χώρα η αναγνώριση είναι είτε η κατάρτιση συμβολαιογραφικού εγγράφου είτε μέσω διαθήκης. Η συναίνεση της μητέρας δίδεται επίσης ενώπιον συμβολαιογράφου και συμπεριλαμβάνεται στο ίδιο συμβολαιογραφικό έγγραφο όπου έγινε η δήλωση αναγνώρισης του πατέρα. Σημαντικό είναι ότι οι συγκεκριμένες δηλώσεις από την πλευρά της μητέρας και του πατέρα δεν μπορούν να ανακληθούν. Μπορούν επίσης να γίνουν μόνο αυτοπροσώπως και τα υπογράφοντα το συμβολαιογραφικό έγγραφο μέρη δεν μπορούν να θέσουν στις δηλώσεις τους αίρεση ή προθεσμία.

Αποτέλεσμα της εκούσιας αναγνώρισης τέκνου είναι ότι αυτό αποκτά ως προς όλα τη νομική  θέση τέκνου γεννημένου σε γάμου. Στην πράξη, αυτό συνεπάγεται τη γέννηση συγγενικού δεσμού μεταξύ αυτού και του πατέρα του και των συγγενών του, τη γέννηση εξ αδιαθέτου κληρονομικού δικαιώματος του τέκνου από τον πατέρα του και τους συγγενείς του, τη γέννηση δικαιώματος διατροφής του επίσης από τον πατέρα του και τους συγγενείς αυτού. Ο πατέρας από τη μεριά του, αποκτά δικαίωμα γονικής μέριμνας του παιδιού με όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που αυτή εμπεριέχει.

ΙΙ.             Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

 Βασική προϋπόθεση της δικαστικής αναγνώρισης της πατρότητας είναι ότι το παιδί που ζητείται να αναγνωριστεί δικαστικά πρέπει να είναι παιδί εκτός γάμου, δηλαδή να μην έχει γεννηθεί, ούτε κατά τη διάρκεια γάμου, ούτε μέσα σε τριακόσιες ημέρες από την λύση, ή την ακύρωση του γάμου της μητέρας του.

                  Η άσκηση της αγωγής που έχει ως αντικείμενο την δικαστική αναγνώριση της πατρότητας μπορεί να γίνει από την μητέρα, τον πατέρα που επιδιώκει την αναγνώριση εάν η μητέρα δεν συναινεί (γεγονός σύνηθες), ή από κάποιον από τους γονείς του πατέρα. Ο μόνος δε βάσιμος λόγος για τον οποίο μπορεί η μητέρα να αρνηθεί τη συναίνεσή της είναι ότι εκείνος που επιδιώκει την δικαστική αναγνώριση δεν είναι ο αληθινός πατέρας του παιδιού, γεγονός που αποδεικνύεται ευχερώς εάν δεν είχε έρθει σε σαρκική συνάφεια με τη μητέρα κατά το επίμαχο διάστημα της σύλληψης.

Τα αποτελέσματα και οι εκ του νόμου συνέπειες της δικαστικής αναγνώρισης είναι όμοιες με αυτές της εκούσιας.

Πρέπει τέλος να σημειώσουμε, ότι το παιδί που γεννιέται κατά τη διάρκεια του γάμου, ή, μέσα σε τριακόσιες ημέρες από τη λύση ή την ακύρωση του γάμου της μητέρας του, δεν μπορεί να αναγνωριστεί δικαστικά από τον αληθινό του πατέρα, παρά μόνο εάν ασκηθεί προηγουμένως αγωγή προσβολής της πατρότητας του συζύγου της μητέρας. Χρειάζεται επιπροσθέτως η σχετική δικαστική απόφαση γίνει αμετάκλητη και στο εξής το παιδί θα θεωρείται αναδρομικά από τη γέννηση του παιδί γεννημένο εκτός γάμου.

Ο διαθέτης μπορεί για ορισμένους λόγους, που αναφέρονται στο νόμο, να στερήσει το μεριδούχο από τη νόμιμη μοίρα (αποκλήρωση). Η αποκλήρωση γίνεται με διάταξη τελευταίας βούλησης.

Σύμφωνα με το νόμο, ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει τον κατιόντα στις εξής περιπτώσεις:

1. επιβουλεύθηκε τη ζωή του διαθέτη, του συζύγου ή άλλου κατιόντος του διαθέτη,
2. προκάλεσε με πρόθεση σωματικές κακώσεις στο διαθέτη ή στο σύζυγό του, από τον οποίο κατάγεται ο κατιών,
3. έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος με πρόθεση, κατά του διαθέτη ή του συζύγου του,
4. αθέτησε κακόβουλα την υποχρέωση που είχε από το νόμο να διατρέφει το διαθέτη,
5. ζει βίο άτιμο ή ανήθικο, παρά τη θέληση του διαθέτη. Αν όμως ο κατιών κατά το θάνατο του διαθέτη είχε οριστικά εγκαταλείψει τον άτιμο ή ανήθικο βίο, η αποκλήρωση είναι άκυρη.

Για να είναι έγκυρη η αποκλήρωση με την στενή έννοια, πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:

α) να γίνει με διάταξη τελευταίας βούλησης (διαθήκη),

β) να υπάρχει βούληση του διαθέτη να στερήσει τον κατιόντα του από τη νόμιμη μοίρα του, η οποία μπορεί να έχει διατυπωθεί ρητά (με τον όρο «αποκληρώνω» ή άλλη παρεμφερή έκφραση, όπως π χ «στερώ από τη νόμιμη μοίρα»), ενδέχεται όμως και να προκύπτει ερμηνευτικά από το περιεχόμενο της διαθήκης,

γ) να συντρέχει λόγος από τις περιοριστικά αναφερόμενες παραπάνω περιπτώσεις των οποίων αποκλείεται η διεύρυνση ή η αναλογική εφαρμογή και σε άλλες περιπτώσεις αποδοκιμαστέας συμπεριφοράς του κατιόντος προς το διαθέτη και την οικογένεια του,

δ) να αναφέρεται ο λόγος αποκλήρωσης στη διαθήκη, έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα δικαστικού ελέγχου ως προς το ποιον από τους προβλεπόμενους λόγους αποκλήρωσης εννοεί ο διαθέτης,

ε) να υφίσταται ο λόγος αποκλήρωσης κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, χωρίς να είναι απαραίτητο να εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι το θάνατο του διαθέτη,

στ) να μην έχει δοθεί συγγνώμη εκ μέρους του τελευταίου.

Όσον αφορά την αναφορά του λόγου της αποκλήρωσης στη διαθήκη, γίνεται δεκτό ότι η σχετική μνεία μπορεί να γίνει είτε με τη χρησιμοποίηση των λεκτικών εκφράσεων του νόμου ή και με τη χρησιμοποίηση λεκτικών όρων ταυτόσημων κατά την έννοια προς τους όρους του νόμου, το οποίο συμβαίνει, όταν οι όροι που χρησιμοποιούνται στη διαθήκη έχουν σαφώς καθορισμένη και κοινώς ή ευρέως παραδεδεγμένη σημασία, ταυτιζόμενη προς εκείνη των όρων του νόμου, είτε και με την επίκληση στη διαθήκη ορισμένων πραγματικών περιστατικών, που μπορούν να υπαχθούν ανενδοιάστως σε κάποια από τις νόμιμες περιπτώσεις αποκλήρωσης (ΑΠ 1420/1981)

Αν δεν συντρέχουν οι προαναφερόμενες προϋποθέσεις, όπως συμβαίνει, όταν η αποκλήρωση έγινε χωρίς νόμιμο λόγο ή όταν ο λόγος της αποκλήρωσης που αναφέρεται στη διαθήκη δεν είναι αληθινός ή έγινε για λόγο, για τον οποίο έχει δοθεί συγγνώμη, η αποκλήρωση είναι άκυρη (ΕφΑΘ 4000/2008, ΕφΑΘ 4632/2007) και ισχύει ως αποκλεισμός του μεριδούχου από την εξ αδιαθέτου διαδοχή.

Κατά συνέπεια, ο αποκληρωθείς λαμβάνει τη νόμιμη μοίρα του, που είναι το ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας του, αλλά όχι πλέον αυτής, διότι κατά το επιπλέον διατηρούνται σε ισχύ οι διατάξεις της διαθήκης (ΑΠ 1349/2005, ΑΠ 1178/1997, ΕφΘεσ 2513/2005).

Ο μεριδούχος, που ισχυρίζεται ότι αποκληρώθηκε χωρίς νόμιμο και αληθινό λόγο, μπορεί να ασκήσει κατά του τετιμημένου αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας της διάταξης περί αποκλήρωσης με σκοπό την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος της νόμιμης μοίρας του (ΕφΑΘ 4000/2008).

Αναμφίβολα, η εσφαλμένη καταχώριση ως «αγνώστου», ακινήτου επί του οικείου Κτηματολογικού Φύλλου, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στον εκάστοτε πραγματικό ιδιοκτήτη του, ο οποίος προκειμένου να μην απωλέσει το δικαίωμα κυριότητάς του πρωτίστως, αλλά και να μπορέσει εκ των πραγμάτων να το αξιοποιήσει στα πλαίσια τυχόν μεταβίβασής του, θα πρέπει να εγείρει συναφή αγωγή διόρθωσης της ανακριβούς κτηματολογικής εγγραφής. Η συνδρομή των προσόντων της έκτακτης χρησικτησίας στο πρόσωπο του πραγματικού ιδιοκτήτη αποτελεί μια από τις πιο συχνά επικαλούμενες αιτίες - βάσεις της αγωγής, επί τη βάσει των οποίων ζητείται η διόρθωση της ανακριβούς κτηματολογικής εγγραφής ως «αγνώστου», πλην όμως η εκάστοτε συναφής αγωγή θα πρέπει να περιέχει ορισμένα απαραίτητα στοιχεία για να είναι επαρκώς ορισμένη και να αποφευχθεί η απόρριψή της εξ αυτού του λόγου.

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 216 παρ. 1 περ. α` και β` του Κ.Πολ.Δ., 974, 1045 και 1046 ΑΚ 1, 3, 4 παρ. 1, 6 παρ. 1-2-3, 9, 10 και 11 του N. 2664/1998, που ρυθμίζει τη λειτουργία του Εθνικού Κτηματολογίου, προκύπτει ότι για το ορισμένο αγωγής διόρθωσης ανακριβούς πρώτης εγγραφής στο κτηματολογικό φύλλο αναφορικά με την ένδειξη «άγνωστο» ως δικαιούχου κυριότητας γεωτεμαχίου, με επικαλούμενη αιτία κτήσης από τον ενάγοντα-πραγματικό δικαιούχο κυριότητας την έκτακτη χρησικτησία, η οποία (αγωγή) είναι πρωτίστως αναγνωριστική κυριότητας με παρεπόμενο το διαπλαστικό αίτημα περί διόρθωσης των κτηματολογικών εγγραφών, απαιτείται να αναφέρονται στο αγωγικό δικόγραφο τα εξής:

1. Ότι ο πραγματικός δικαιούχος απέκτησε την κυριότητα του επιδίκου ακινήτου με πρωτότυπο τρόπο και δη με έκτακτη χρησικτησία κατά το χρονικό διάστημα πριν την έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Κτηματολογίου σε μία περιοχή και είχε ταύτη (κυριότητα) στο συγκεκριμένο χρονικό σημείο (έναρξη λειτουργίας του E.K.), καθόσον κρίσιμος χρόνος για την ύπαρξη εμπράγματου δικαιώματος, που προσβάλλεται με τις ανακριβείς πρώτες εγγραφές, είναι αυτός της έναρξης του Εθνικού Κτηματολογίου σε μία περιοχή και όχι αυτός της έγερσης της αγωγής.

Για την επίκληση της κυριότητας κτηθείσας με έκτακτη χρησικτησία αρκεί να αναφέρεται στο αγωγικό δικόγραφο ότι ο ενάγων επί εικοσαετία και μέχρι την έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Κτηματολογίου στην περιοχή όπου κείται το επίδικο ακίνητο συνεχώς ασκεί τη φυσική εξουσίαση επί του γεωτεμαχίου με διάνοια κυρίου (νομή), δηλ. να αναφέρει εμφανείς υλικές πράξεις επί του γεωτεμαχίου, που είναι δηλωτικές της βούλησης του να εξουσιάζει τούτο και οι οποίες ποικίλουν ανάλογα με τον κατά βούλησή του προορισμό του γεωτεμαχίου, δηλ. εποπτεία, επίβλεψη, επίσκεψη, καλλιέργεια, οριοθέτηση, καθαρισμός, παραχώρηση σε τρίτον με ή χωρίς αντάλλαγμα, κ.α., χωρίς παράλληλα να απαιτείται και ο ημερολογιακός προσδιορισμός των επιμέρους πράξεων, μέσα στο χρόνο της χρησικτησίας και

1. Περιγραφή του επιδίκου και δη αναφορά του KAEK (Κωδικός Αριθμός Εθνικού Κτηματολογίου). Ακόμη, εάν o επικαλούμενος τρόπος κτήσης κυριότητας είναι η παράγωγη κτήση για το ορισμένο της αγωγής θα πρέπει να εκτίθεται σε αυτή ότι η κυριότητα του επίδικου ακινήτου μεταβιβάστηκε στον ενάγοντα για ορισμένη αιτία με συμβολαιογραφικό έγγραφο, το οποίο μεταγράφηκε νόμιμα, χωρίς και τη μνεία του τόμου μεταγραφής, καθώς και ότι ο δικαιοπάροχος του ήταν κύριος μεταβιβασθέντος ακινήτου, χωρίς να είναι αναγκαία και η αναφορά στο όνομα του τελευταίου. Δεν είναι απαραίτητο στοιχείο ο τρόπος κτήσης κυριότητας από το δικαιοπάροχο, εκτός αν ο εναγόμενος αμφισβητήσει την κυριότητα του τελευταίου, οπότε ο ενάγων κατά παραδεκτή συμπλήρωση της αγωγής με τις προτάσεις του της πρώτης συζήτησης να ισχυρισθεί και να αποδείξει τα περιστατικά που στηρίζουν την κτήση κάποτε του δικαιώματος από το δικαιοπάροχο του και ανάλογα με την έκταση της αμφισβήτησης και των απώτερων δικαιοπαρόχων μέχρι τη συμπλήρωση πρωτότυπου τρόπου κτήσης της κυριότητας αυτών.

Όμως ο ιδιώτης δεν είναι υποχρεωμένος να επικαλεστεί και ότι το επίδικο ακίνητο είναι δεκτικό χρησικτησίας (επειδή π.χ. δεν είναι δημόσιο, μετά τη συμπλήρωση έκτακτης χρησικτησίας κατά το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο σε βάρος του Δημοσίου, μέχρι τις 11/9/1915) ή ότι εξαιρείται από αυτή, ως δημόσιο κτήμα (άρθρα 21 του ν.δ. 22.4/16.5.1926 και 4 του ν.δ. 1539/1938), καθώς ο ισχυρισμός ότι το ακίνητο δεν είναι δεκτικό ή εξαιρείται της χρησικτησίας δεν αποτελεί στοιχείο του ορισμένου της πιο πάνω αγωγής, αλλά ένσταση, η οποία πρέπει να προταθεί και να αποδειχθεί από το Δημόσιο (βλ. Ε.Πατρ 389/2021 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

            Ο ν. 2251/1994 περί προστασίας του καταναλωτή ορίζει ως καταχρηστικούς και συνεπώς άκυρους μία σειρά γενικών όρων συναλλαγών (ΓΟΣ), οι οποίοι είναι υπέρμετρα δεσμευτικοί για τον καταναλωτή, υπό την έννοια ότι δεν έχει δοθεί περιθώριο ατομικής διαπραγμάτευσης στον καταναλωτή. Υπό προϋποθέσεις, είναι δυνατόν η κατάφαση της ακυρότητας ενός ΓΟΣ να συμπαρασύρει σε ακυρότητα ολόκληρη τη σύμβαση.

Ειδικότερα, και στην περίπτωση της ακυρότητας των καταχρηστικών ΓΟΣ ισχύει και βρίσκει εφαρμογή η γενική διάταξη του άρθρου 181 του Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με την οποία «η ακυρότητα μέρους συνεπιφέρει την ακυρότητα ολόκληρης της δικαιοπραξίας, αν συνάγεται ότι δεν θα είχε επιχειρηθεί χωρίς το άκυρο μέρος». Κατ’ αρχήν, λοιπόν, η ακυρότητα ενός ΓΟΣ δεν επιδρά στο κύρος ολόκληρης της σύμβασης, αλλά είναι μερική, υπό την έννοια ότι άκυρος θεωρείται μόνο ο συγκεκριμένος ΓΟΣ, με την υπόλοιπη σύμβαση να εξακολουθεί να ισχύει ως προς τους υπόλοιπους όρους της.

            Ωστόσο, αν αποδειχθεί ότι ο όρος που κρίθηκε άκυρος ήταν τόσο σημαντικός για την όλη σύμβαση που τα μέρη δεν θα την επιχειρούσαν αν γνώριζαν την ακυρότητα, τότε ολόκληρη η δικαιοπραξία, ήτοι η καταρτισθείσα σύμβαση, κρίνεται άκυρη. Το γεγονός αυτό δεν εξετάζεται, βέβαια, αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, αλλά θα πρέπει να προταθεί από κάποιο από τα μέρη. Σύμφωνα, δε, με την παράγραφο 8 του α. 2 του ν. 2251/1994, «Ο προμηθευτής δεν μπορεί να επικαλεσθεί την ακυρότητα ολόκληρης της σύμβασης, για το λόγο ότι ένας ή περισσότεροι γενικοί όροι είναι άκυροι ως καταχρηστικοί». Επομένως, συνάγεται εξ αντιδιαστολής πως ο καταναλωτής μπορεί σε κάθε περίπτωση να επικαλεστεί την ακυρότητα ολόκληρης της σύμβασης, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 181 ΑΚ.

            Σημειώνεται, δε, ότι, παρά το γεγονός ότι για την εξέταση της καταχρηστικότητας του εκάστοτε ΓΟΣ αυτός που επιφορτίζεται με το βάρος απόδειξης της δυνατότητας ατομικής διαπραγμάτευσης είναι ο προμηθευτής, σε περίπτωση που ο καταναλωτής επιδιώξει σε δεύτερο στάδιο την ακύρωση ολόκληρης της σύμβασης, ο ίδιος είναι που καλείται να αποδείξει τους ισχυρισμούς του ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου, το ουσιώδες δηλαδή του ΓΟΣ για ολόκληρη τη δικαιοπραξία. Η αναζήτηση και εξακρίβωση της σχετικής υποθετικής βούλησης των μερών θα γίνει με τη χρήση τόσο υποκειμενικών κριτηρίων (πχ οικονομικά συμφέροντα συναλλασσόμενων κλπ), όσο και αντικειμενικών (πχ φύση και σκοπός δικαιοπραξίας), και πάντοτε υπό το φως των αρχών της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών (ΕφΛαμ 32/2022).

            Σε κάθε περίπτωση, ο καταναλωτής δεν θα πρέπει να ξεχνά ότι ο ν. 2251/1994 του προσφέρει ένα σημαντικό όπλο προστασίας από την -πολλές φορές δόλια- εμφιλοχώρηση σε παντός είδους καταναλωτικές συμβάσεις προδιατυπωμένων όρων που διαταράσσουν υπέρμετρα την συμβατική ελευθερία και την ισορροπία μεταξύ των συμβαλλομένων.

Η λεγόμενη ΚοινΣΕπ εισήχθη ως μια νέα ιδιαίτερη μορφή επιχείρησης με νόμο του 2016. Είναι ουσιαστικά η σύμπραξη μιας ομάδας ανθρώπων, με στόχο μια επικερδή δραστηριότητα η οποία όμως εξυπηρετεί παράλληλα τα συμφέροντα του συνόλου της κοινωνίας, κατά μία έννοια δηλαδή ο σκοπός της είναι κοινωφελής. Αποτελεί μορφή αστικού συνεταιρισμού όπου επενδυτές με όραμα και συγκεκριμένες επιδιώξεις, ενώνουν τις δυνάμεις τους για να δημιουργήσουν μια «κοινά διοικούμενη» εταιρεία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης θα μπορούσε να είναι μια επιχείρηση εστίασης (καφέ ή εστιατόριο) στην οποία εργάζονται άνθρωποι που προέρχονται από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες όπως ιδίως άστεγοι, μακροχρόνια άνεργοι, άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ), πάσχοντες από σοβαρές σωματικές ή ψυχικές ασθένειες (λ.χ. καρκινοπαθείς).

Η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση μπορεί να λάβει τρεις μορφές: α) Ένταξης ( η οποία θα αποσκοπεί στην επανένταξη στην κοινωνία ευάλωτων κοινωνικών ομάδων), β) Κοινωνικής Φροντίδας (με σκοπό την παροχή στήριξης σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού) και γ) Συλλογικού και Παραγωγικού Σκοπού. Έμφαση δε θα πρέπει να δοθεί στην τελευταία κατηγορία όπου η επιχείρηση εστιάζει στην παραγωγή προϊόντων και στην παροχή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών της συλλογικότητας (πολιτισμός, περιβάλλον, οικολογία, εκπαίδευση, παροχές κοινής ωφέλειας, αξιοποίηση τοπικών προϊόντων, διατήρηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων και επαγγελμάτων κ.α.) έτσι ώστε να προάγεται το τοπικό και συλλογικό συμφέρον, να ενισχύεται η κοινωνική συνοχή και να προωθείται η περιφερειακή ανάπτυξη.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΣΤΑΣΗΣ

Για την σύσταση μίας κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης, απαιτείται η κατάρτιση και υπογραφή καταστατικού. Αυτό πρέπει να υπογράφεται από επτά τουλάχιστον πρόσωπα, αν πρόκειται για Κοιν.Σ.Επ. Ένταξης (αυτές αφορούν στην ένταξη στην οικονομική και κοινωνική ζωή των ατόμων που ανήκουν στις Ευάλωτες Ομάδες Πληθυσμού), και από πέντε τουλάχιστον πρόσωπα αν πρόκειται για Κοιν.Σ.Επ. Κοινωνικής Φροντίδας ή Συλλογικού Σκοπού (αυτές αφορούν στην παραγωγή και παροχή προϊόντων και υπηρεσιών κοινωνικού προνοιακού χαρακτήρα σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού ή, για την ικανοποίηση των αναγκών της συλλογικότητας όπως πολιτισμικές, περιβαλλοντικές κ.α.). Στο πλαίσιο της λειτουργίας της, κάθε συνεταίρος έχει μια ψήφο και  μ’ αυτόν τον τρόπο έχει λόγο στη διοίκηση της επιχείρησης.

Οι «Κοιν.Σ.Επ.» εγγράφονται στο Μητρώο Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας. Οι Κοιν.Σ.Επ. υποχρεούνται πριν από την έναρξη της δραστηριότητάς τους να υποβάλουν, για την καταχώρισή τους στο Μητρώο αυτό, αίτηση καθώς και τα δικαιολογητικά που απαιτούνται για την εγγραφή. Η υποβολή της αίτησης και των δικαιολογητικών μπορεί να γίνεται πλέον και ηλεκτρονικά.

Η υποβολή της δήλωσης έναρξης εργασιών της Κοιν.Σ.Επ. στην αρμόδια Δημόσια Οικονομική Υπηρεσία γίνεται μετά τη χορήγηση της βεβαίωσης εγγραφής στο Μητρώο Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας. Στη σφραγίδα, στα έντυπα, στα έγγραφα και στις συμβάσεις που συνάπτουν οι Κοιν.Σ.Επ. αναγράφεται υποχρεωτικά ο αριθμός εγγραφής τους στο Μητρώο. Το ετήσιο πρόγραμμα των Κοιν.Σ.Επ., καθώς και ο απολογισμός εκτέλεσης αυτού αναρτώνται υποχρεωτικώς στο διαδίκτυο, στην ηλεκτρονική σελίδα του Μητρώου.

ΠΟΡΟΙ & ΔΙΑΘΕΣΗ ΚΕΡΔΩΝ

Οι πόροι μίας Κοιν.ΣΕ.π. αποτελούνται συνήθως από το αρχικό κεφάλαιο το οποίο εισφέρουν οι εταίροι, δωρεές τρίτων, τα έσοδα από την δραστηριότητά της, τυχόν επιχορηγήσεις προσφερόμενες από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, την Ευρωπαϊκή Ένωση, διεθνείς ή εθνικούς οργανισμούς ή Ο.Τ.Α. και χρηματοδότηση από το Ταμείο Κοινωνικής Οικονομίας και από το Εθνικό Ταμείο Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης και στον Αναπτυξιακό Νόμο.

Τα κέρδη διατίθενται ετησίως κατά ποσοστό : α) 5% για το σχηματισμό αποθεματικού, β) έως 35% διανέμονται στους εργαζομένους της επιχείρησης ως κίνητρο παραγωγικότητας και το υπόλοιπο διατίθεται για τις δραστηριότητες της επιχείρησης και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Στα πλαίσια των ολοένα εξελισσόμενων εμπορικών συναλλαγών, η αποτελεσματική προστασία των εμπορικών σημάτων παραμένει ζήτημα θεμελιώδους σημασίας. Η προστασία του σήματος, δηλαδή κάθε σημείου επιδεκτικού γραφικής παραστάσεως, συμπεριλαμβανομένων και των γραμμάτων, που είναι ικανό να διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχειρήσεως από εκείνα άλλων επιχειρήσεων, προϋποθέτει καταχώρισή του στο μητρώο σημάτων του άρθρου 3 του Ν.4679/2020 (Φ.Ε.Κ. Α΄ 71/20.03.2020), ο οποίος αντικατέστησε τον Ν. 4072/2012. Ιδιαίτερη κατηγορία σημάτων αποτελούν τα «σήματα φήμης», όπως αυτό γίνεται αντιληπτό ενόψει του άρθρου 7, παρ. 3 δ Ν. 4679/2020.

Το εννοιολογικό περιεχόμενο των «σημάτων φήμης», δεν προσδιορίζεται μεν ρητά από τον νομοθέτη, δύναται όμως να εξειδικευτεί με βάση ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως:

 α) ο αυξημένος βαθμός καθιερώσεως του σήματος στις συναλλαγές, υπό την έννοια ότι η ανταγωνιστική δύναμη της ενδείξεως εκδηλώνεται σε μεγάλο βαθμό, γίνεται δηλαδή γνωστή πέραν από τον σχετικό κύκλο των καταναλωτών,

β) η μοναδικότητα του σήματος, υπό την έννοια ότι αυτό δεν έχει φθαρεί, χρησιμοποιούμενο κατά τρόπο ευρύ από τρίτους σε ανόμοια προϊόντα,

γ) η ιδιοτυπία στην εν γένει εμφάνιση και την εκφραστική του δύναμη,

δ) η ύπαρξη ιδιαιτέρας θετικής εκτιμήσεως εκ μέρους του καταναλωτικού κοινού, αναφορικώς με τα προϊόντα που διακρίνει,

ε) το καλυπτόμενο από το σήμα μερίδιο αγοράς, η χρονική διάρκεια της χρησιμοποιήσεώς του,

στ) το μέγεθος των επενδύσεων που έχει πραγματοποιήσει η επιχείρηση για την προβολή του, καθώς και

 ζ) η γεωγραφική έκταση, εντός της οποίας το σήμα χαίρει φήμης.

 Στα «σήματα φήμης» ο νομοθέτης παρέχει διευρυμένη νομική προστασία, πέραν της δια τα κοινά διακριτικά γνωρίσματα προβλεπομένης, προς τον σκοπό αφενός της αποτροπής του παρασιτικού ανταγωνισμού από τρίτους, πλην του δικαιούχου, συνισταμένου στην εμπορική αξιοποίηση της φήμης του σήματος προς ίδιο, αθέμιτο όφελος, και αφετέρου του κινδύνου υπονόμευσης της ιδιαίτερης διακριτικής δύναμης ων σημάτων αυτών.

Υπό την έποψη της διευρυμένης νομικής προστασίας, η οποία περιβάλλει τα «σήματα φήμης», διευκρινίζεται ότι επί ενός τέτοιου σήματος δεν είναι απαραίτητο να δημιουργείται κίνδυνος σύγχυσης στο καταναλωτικό κοινό. Κίνδυνος σύγχυσης υπάρχει, όταν, λόγω ομοιότητας, είναι πιθανόν να δημιουργηθεί παραπλάνηση στους συναλλακτικούς κύκλους και συγκεκριμένα σε ένα όχι εντελώς ασήμαντο μέρος των πελατών, όσον αφορά την προέλευση των εμπορευμάτων ή υπηρεσιών από ορισμένη επιχείρηση, είτε την ταυτότητα της επιχειρήσεως, είτε την ύπαρξη σχέσεως συνεργασίας μεταξύ των δύο επιχειρήσεων, ενώ τέτοια σύγχυση πρέπει να αποφεύγεται, διότι ο σαφής σκοπός του νομοθέτη είναι να αποτρέπονται πεπλανημένες εντυπώσεις ως προς τη δραστηριότητα μιας επιχειρήσεως και εκμετάλλευση της καλής της φήμης από άλλη επιχείρηση, έστω και αν οι δραστηριότητές τους ή τα προϊόντα τους είναι διαφορετικά. Για την παροχή έννομης προστασίας στην περίπτωση των «σημάτων φήμης», αρκεί το γεγονός ότι η χρήση του θα βλάψει τον διακριτικό χαρακτήρα ή την φήμη του σήματος φήμης ή θα προσπορίσει χωρίς εύλογη αιτία, αθέμιτο όφελος στον μεταγενέστερο μη δικαιούχο τρίτο (βλ. 1530/2022 ΠΠΡ ΘΕΣΣΑΛ ΤΝΠ NOMOS).

Είναι δεδομένο πως οι δανειστές της ΑΕ (με ληξιπρόθεσμες, ή μη, απαιτήσεις) έχουν ανάγκη προστασίας σε περίπτωση μείωσης του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΕ. Οι προστατευτικές διατάξεις για τους δανειστές αφορούν, κατά βάση, τις περιπτώσεις πραγματικής μείωσης, αλλά αφορούν και τις περιπτώσεις που η μείωση του κεφαλαίου γίνεται με (ολική ή μερική) απαλλαγή των μετόχων, από την υποχρέωση καταβολής μετοχικού κεφαλαίου, που ναι μεν ανελήφθη αλλά δεν έλαβε όμως χώρα (άρθρο 30§4 ν. 4548/18).

Οι δανειστές της ΑΕ, έχουν μόνο έναν τρόπο να προστατευθούν σε περίπτωση πραγματικής μείωσης του μετοχικού της κεφαλαίου, εφόσον φυσικά πληροφορηθούν την δημιουργία αναχωμάτων, όσον αφορά την καταβολή στους μετόχους του αποδεσμευόμενου κεφαλαίου. Εφόσον τηρηθούν οι σχετικές προϋποθέσεις, γεννάται αξίωση ενός εκάστου μετόχου, έναντι της ΑΕ, για την καταβολή του προϊόντος της μείωσης που του αναλογεί. Η καταβολή αυτή, όμως, δεν είναι δυνατό να λάβει χώρα πριν παρέλθει, άκαρπη, η προθεσμία υποβολής αντιρρήσεων των δανειστών ή (εφόσον τέτοιες υποβληθούν) αφού τηρηθούν όσα ο νόμος ορίζει.

Όπως προκύπτει, από την ρύθμιση του νόμου προστατεύονται, καταρχάς οι δανειστές των οποίων οι απαιτήσεις έγιναν ληξιπρόθεσμες πριν τη δημοσιοποίηση της απόφασης της ΑΕ για την μείωση του μετοχικού της κεφαλαίου.Υποστηρίζεται όμως και ορθά, ότι προστατεύονται και εκείνοι των οποίων οι αξιώσεις έγιναν ληξιπρόθεσμες

Επομένως, δεν είναι δυνατό να λάβει χώρα οποιαδήποτε καταβολή στους μετόχους της ΑΕ από ενδεχόμενη μείωση του μετοχικού της κεφαλαίου, πριν την παρέλευση της προθεσμίας εντός της οποίας οι δανειστές της εταιρείας, έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν τις σχετικές αντιρρήσεις τους και το σημαντικότερο πριν ολοσχερώς εξοφληθούν ή, έστω, διακανονισθούν οι απαιτήσεις των δανειστών που θα υποβάλλουν τέτοιες.

Υποβολή Αντιρρήσεων - Τρόπος Υποβολής - Περιεχόμενο Αντιρρήσεων – Χρόνος Υποβολής

Δεν υπάρχει νομοθετική πρόβλεψη όσον αφορά την διαδικασία υποβολής των αντιρρήσεων των δανειστών, την τυποποίηση ή/και κάποιο, ελάχιστο, περιεχόμενό τους. Για λόγους απόδειξης, προτιμάται να λαμβάνει χώρα εγγράφως η υποβολή τους και ακόμα καλύτερα να γίνονται με εξώδικη επιστολή, ώστε να μην τίθενται θέμα απόδειξης, ιδίως ως προς το περιεχόμενο και το εμπρόθεσμο της υποβολής τους. Ειδικά, μάλιστα, ως προς το περιεχόμενο, είναι σημαντικό να αναφέρεται και να αποδεικνύεται το ληξιπρόθεσμο των προβαλλομένων αξιώσεων, καθώς και ο χρόνος που αυτές κατέστησαν ληξιπρόθεσμες.

Οι αντιρρήσεις των δανειστών, πρέπει να υποβάλλονται στην ΑΕ μέσα σε προθεσμία σαράντα (40) ημερών από την δημοσιότητα της εταιρικής απόφασης για τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου.Ως αφετηρία της συγκεκριμένης προθεσμίας θα πρέπει να θεωρήσουμε την ημερομηνία ανάρτησής της στον διαδικτυακό τόπο του Γ.ΕΜ.Η.

Αντιρρήσεις Δανειστών Μη Ληξιπρόθεσμων Απαιτήσεων

Προστασίας επίσης τυγχάνουν από τις συνέπειες της μείωσης του μετοχικού της κεφαλαίου και οι δανειστές της ΑΕ με μη ληξιπρόθεσμες αξιώσεις, οι οποίοι δικαιούνται και εκείνοι να υποβάλλουν στην εταιρεία αντιρρήσεις κατά της πραγματοποίησης καταβολών αποδεσμευόμενης εταιρικής περιουσίας λόγω μείωσης του μετοχικού της κεφαλαίου. Αρκεί να τίθεται, πράγματι, σε κίνδυνο η ικανοποίηση των απαιτήσεών τους. Η υποβολή των αντιρρήσεων των συγκεκριμένων δανειστών θα πρέπει να λάβει χώρα μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από τη δημοσίευση της απόφασης για τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου της. Ως προς τη διαδικασία και περιεχόμενο υποβολής τους ισχύουν, αντίστοιχα, όσα ήδη, αμέσως ανωτέρω αναφέραμε. Στην περίπτωση που υποβληθούν αντιρρήσεις από τους δανειστές με μη ληξιπρόθεσμες αξιώσεις, η ΑΕ δικαιούται να τις προεξοφλήσει, να τους παράσχει επαρκείς εξασφαλίσεις ή να λειτουργήσει συνδυαστικά. Τυχόν διαφωνίες θα λυθούν, κατ’ ανάγκη, δικαστικά.

Η Δικαστική Επίλυση Των Αντιρρήσεων

Ο Νόμος, φαίνεται να καταλαμβάνει μόνο τις απαιτήσεις δανειστών μη ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων. Ωστόσο, αβάσιμες ενδέχεται να είναι και απαιτήσεις, οι οποίες προβάλλονται ως ληξιπρόθεσμες, χωρίς όμως να είναι. Τέτοιου απαιτήσεις ενδέχεται να έχουν σκοπό, απλώς, να ματαιώσουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας μείωσης του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΕ. Υποστηρίζεται και ορθά, η αναλογική εφαρμογή (και στην προκειμένη περίπτωση) της δικαστικής διαδικασίας που αφορά στις αντιρρήσεις δανειστών μη ληξιπρόθεσμων αντιρρήσεων.

Αρμόδιο Δικαστήριο Και Διαδικασία

Αρμόδιο δικαστήριο για την επίλυση των συγκεκριμένων διαφορών είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας της ΑΕ, με την διαδικασία της Εκούσιας Δικαιοδοσίας. Κατά την εκδίκαση της σχετικής αίτησης της ΑΕ είναι δυνατό να παρέμβουν και αντιλέξουν οι δανειστές που υπέβαλαν τις αντιρρήσεις τους.

Το αρμόδιο δικαστήριο αποφαίνεται σχετικά με τη βασιμότητα ή μη των αντιρρήσεων των δανειστών. Σε περίπτωση υποβολής αντιρρήσεων από περισσότερους δανειστές, εκδίδεται μία απόφαση ως προς όλες, προκειμένου να αποφευχθούν αντιφατικές αποφάσεις. Είναι δυνατό, σε θεωρητικό, τουλάχιστον, επίπεδο να υφίστανται πρόσθετες, εκκρεμείς, εμπροθέσμως, όμως, υποβληθείσες αντιρρήσεις. Στην περίπτωση αυτή, η απόφαση που έχει εκδοθεί μπορεί και πρέπει να μεταρρυθμιστεί, ώστε να καταστούν επιτρεπτές οι καταβολές στους μετόχους.

Τα Έννομα Αποτελέσματα Της Πρόωρης Καταβολής

Σε περίπτωση που η ΑΕ προβεί σε καταβολές αποδεσμευμένης εταιρικής περιουσίας στους μετόχους χωρίς την τήρηση των προϋποθέσεων του νόμου, οι σχετικές καταβολές είναι άκυρες. Πρόκειται για ακυρότητα σχετική υπέρ των δανειστών της ΑΕ. Στην περίπτωση αυτή, οι μέτοχοι οφείλουν να επιστρέψουν το ποσό που εισέπραξαν στην ΑΕ, σύμφωνα με τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Τη σχετική, μάλιστα, αξίωση της ΑΕ κατά των μετόχων νομιμοποιούνται να ασκήσουν πλαγιαστικά οι προαναφερθέντες δανειστές.

Ο νόμος δεν θεσπίζει ειδική ευθύνη του ΔΣ σε περίπτωση άκυρης καταβολής. Ενδέχεται ωστόσο να στοιχειοθετηθεί αδικοπρακτική ευθύνη των μελών του ή/και των μετόχων που ωφελήθηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις για την καταδολίευση δανειστών.

Γίνεται, βέβαια, δεκτό ότι η ως άνω ακυρότητα των πρόωρων καταβολών είναι ιάσιμη και μπορεί να θεραπευθεί, εφόσον παρέλθει άπρακτη η προθεσμία των σαράντα ημερών για την υποβολή αντιρρήσεων. Σε περίπτωση που υποβληθούν αντιρρήσεις, θεραπεία επέρχεται μόνο εφόσον μετά τις καταβολές: (α) εξοφληθούν ή διακανονισθούν οι ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις, (β) προεξοφληθούν οι μη ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις ή δοθούν επαρκείς ασφάλειες ή τέλος, σε περίπτωση μη συναινετικής λύσης, τηρηθούν οι όροι της εκδοθησόμενης δικαστικής κρίσης.

Ωστόσο, στην περίπτωση της πραγματικής μείωσης, η αξίωση των μετόχων για είσπραξης του προϊόντος της, προϋποθέτει την τήρηση των προστατευτικών διατάξεων για τους δανειστές. Αντίθετα, στην ονομαστική μείωση, ήδη από τη δημοσιότητα της απόφασης, ισχύει η νέα ονομαστική αξία των μετοχών. Τυχόν εκκρεμότητα αντικατάστασης των παλαιών τίτλων με νέους είναι αδιάφορη.

Οποιοδήποτε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην αναγνώριση της ταυτότητας φύλου του ως στοιχείου της προσωπικότητάς του και δικαίωμα σεβασμού της προσωπικότητάς του με βάση τα χαρακτηριστικά φύλου του και έχει το δικαίωμα διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου του, η οποία γίνεται με δικαστική απόφαση.

Προϋποθέσεις Διόρθωσης:

Για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου απαιτείται πλήρης δικαιοπρακτική ικανότητα, με εξαίρεση τους ανήλικους που έχουν συμπληρώσει το δέκατο έβδομο (17ο) έτος της ηλικίας τους, εφόσον υπάρχει ρητή συναίνεση των ασκούντων τη γονική τους μέριμνα και τους ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει το δέκατο πέμπτο (15ο) έτος της ηλικίας τους, εφόσον υπάρχει επιπλέον θετική γνωμάτευση διεπιστημονικής Επιτροπής που συστήνεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Δικαιοσύνης και Υγείας για δύο (2) έτη, στην οποία μετέχουν: α) ένας παιδοψυχίατρος, β) ένας ψυχίατρος, γ) ένας ενδοκρινολόγος, δ) ένας παιδοχειρούργος, ε) ένας ψυχολόγος, στ) ένας κοινωνικός λειτουργός και ζ) ένας παιδίατρος, ως Πρόεδρος, άπαντες με εξειδίκευση στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Επίσης, προϋπόθεση για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου είναι το πρόσωπο που αιτείται τη διόρθωση να μην είναι έγγαμο.

Τέλος, για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου δεν απαιτείται να βεβαιώνεται ότι το πρόσωπο έχει υποβληθεί σε οποιαδήποτε προηγούμενη ιατρική επέμβαση. Δεν απαιτείται επίσης η οποιαδήποτε προηγούμενη εξέταση ή ιατρική αγωγή που σχετίζεται με τη σωματική ή ψυχική του υγεία.

Διαδικασία Διόρθωσης:

Η διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου γίνεται με δικαστική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 782 ΚΠολΔ. Στην αίτηση δηλώνονται το επιθυμητό φύλο, το κύριο όνομα που επιλέγεται και το προσαρμοσμένο σχετικά επώνυμο. Στην αίτηση, επίσης, επισυνάπτεται αντίγραφο της ληξιαρχικής πράξης γέννησης του προσώπου.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 782ΚΠολΔ «όταν ο νόμος απαιτεί δικαστική απόφαση για να βεβαιωθεί ένα γεγονός με το σκοπό να συνταχθεί ληξιαρχική πράξη, η απόφαση εκδίδεται με αίτηση όποιου έχει έννομο συμφέρον ή του εισαγγελέα από το ειρηνοδικείο της περιφέρειας του ληξιάρχου ο οποίος θα συντάξει τη ληξιαρχική πράξη». Ειδικά στην περίπτωση της διόρθωσης φύλου η δικαστική απόφαση αρκεί να είναι τελεσίδικη.

Για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου απαιτείται αυτοπρόσωπη δήλωση ενώπιον του δικαστηρίου. Η δήλωση γίνεται σε ιδιαίτερο γραφείο χωρίς δημοσιότητα. Η δικαστική απόφαση καταχωρίζεται στο Ληξιαρχείο που είχε συντάξει τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του προσώπου. Η καταχώριση της δικαστικής απόφασης περί διόρθωσης φύλου γίνεται με τρόπο που διασφαλίζει τη μυστικότητα της μεταβολής και της αρχικής ληξιαρχικής πράξης γέννησης έναντι όλων.

Συνέπειες Διόρθωσης:

Από την καταχώρισή της στο Ληξιαρχείο η διόρθωση του φύλου του προσώπου ισχύει έναντι όλων. Δικαιώματα, υποχρεώσεις και κάθε είδους ευθύνη του προσώπου, που δημιουργήθηκαν πριν από τη διόρθωση του φύλου, εξακολουθούν να υφίστανται. Διατηρούνται επίσης οι αριθμοί φορολογικού μητρώου (ΑΦΜ) και μητρώου κοινωνικής ασφάλισης (ΑΜΚΑ). Εντός τριών (3) ημερών από την καταχώριση της μεταβολής στο Ληξιαρχείο σύμφωνα με το άρθρο 14 του ν. 344/1976 (Α` 143), ο Ληξίαρχος υποχρεούται να ενημερώσει την Εισαγγελία Πρωτοδικών του τόπου γέννησης του προσώπου ή το Τμήμα Ποινικού Μητρώου του Υπουργείου Δικαιοσύνης, αν πρόκειται για πρόσωπο γεννημένο στην αλλοδαπή, για τη μεταβολή των ταυτοποιητικών του στοιχείων, προκειμένου να προβούν σε ενημέρωση τυχόν καταχώρισης στο Ποινικό Μητρώο.

Αν το πρόσωπο που διόρθωσε το καταχωρισμένο φύλο του έχει παιδιά, είτε γεννημένα σε γάμο, είτε γεννημένα σε σύμφωνο, είτε γεννημένα χωρίς γάμο των γονέων τους, είτε υιοθετημένα, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του από τη γονική μέριμνα δεν επηρεάζονται. Στη ληξιαρχική πράξη γέννησης των παιδιών δεν επέρχεται καμία μεταβολή λόγω της διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου του γονέα.

Αν το πρόσωπο που προέβη σε διόρθωση φύλου καταστεί δικαιοπρακτικά ανίκανο, πρόσβαση έχει ο δικαστικός συμπαραστάτης του.

Ένδικα Μέσα:

Η απόφαση του Ειρηνοδικείου υπόκειται στο ένδικο μέσο της έφεσης ενώπιον του κατά τόπο Μονομελούς Πρωτοδικείου. 

Η κληρονομία, δηλαδή το σύνολο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων ενός προσώπου που απεβίωσε, μεταβιβάζεται διά της κληρονομικής διαδοχής στους κληρονόμους του, είτε εξ αδιαθέτου, δηλαδή χωρίς διαθήκη, είτε εκ διαθήκης.

Συνήθως η κληρονομία έχει θετικό περιεχόμενο, δηλαδή οι κληρονόμοι αποκτούν ακίνητα, τραπεζικούς λογαριασμούς, κινητά πράγματα κλπ. που ανήκαν στον κληρονομούμενο. Ενίοτε, ωστόσο, η κληρονομία δεν έχει θετικό περιεχόμενο, αλλά μόνο βάρη, δηλαδή οφειλές, χρέη και υποχρεώσεις προς τρίτους. Σε μία τέτοια περίπτωση όσοι κληρονομούν επιθυμούν να αποφύγουν να λάβουν την κληρονομιά και για τον λόγο αυτόν προβαίνουν σε αποποίηση της κληρονομίας.

Η βασική προθεσμία εντός της οποίας μπορεί να γίνει η αποποίηση είναι τέσσερις μήνες από τον θάνατο του κληρονομουμένου. Αν ο κληρονομούμενος απεβίωσε στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος ζει στο εξωτερικό, η προθεσμία είναι δώδεκα μήνες. Αν έχει δημοσιευθεί διαθήκη, τότε η προθεσμία των τεσσάρων ή δώδεκα μηνών αρχίζει από την δημοσίευση της διαθήκης. Εάν ο κληρονόμος που θέλει να αποποιηθεί είναι ενήλικος, το πράττει με υπογραφή σχετικού εγγράφου στο Ειρηνοδικείο όπου είχε ο κληρονομούμενος την κατοικία του κι αν δεν είχε κατοικία στην Ελλάδα, στο Ειρηνοδικείο Αθηνών.

Αν όμως το πρόσωπο που πρέπει να αποποιηθεί είναι ανήλικος, τότε δεν αρκεί μία απλή δήλωση αποποίησης από τους γονείς του. Ο νόμος απαιτεί να υποβληθεί πρώτα αίτηση στο Ειρηνοδικείο, να ακολουθήσει μία σύντομη δίκη στο πλαίσιο της λεγόμενης εκούσιας δικαιοδοσίας και μόνον εφόσον εκδοθεί δικαστική απόφαση που να δέχεται την αίτηση θα επιτραπεί να γίνει η αποποίηση για λογαριασμό του ανηλίκου. Ο δικαιολογητικός λόγος της απαίτησης δικαστικής απόφασης για την αποποίηση ανηλίκου είναι ότι για ένα ευάλωτο κατά τεκμήριο πρόσωπο, όπως είναι το ανήλικο, ο νόμος δεν αρκείται στο ότι την αποποίηση μπορούν να την αποφασίσουν για το συμφέρον του παιδιού τους οι γονείς του.

Η νομοθεσία απαιτεί μία πρόσθετη ασφαλιστική δικλείδα για την προστασία των συμφερόντων του ανηλίκου, που είναι η κρίση του δικαστηρίου, για να αποφασισθεί ότι πράγματι είναι προς το συμφέρον του ανηλίκου να αποποιηθεί της συγκεκριμένης κληρονομίας, πέραν του γεγονότος ότι κατά το νόμο, το ανήλικο κληρονομεί πάντοτε ούτως ή άλλως με το ευεργέτημα της απογραφής, δηλαδή δεν θα κληθεί ποτέ να πληρώσει από την τσέπη του για χρέη της κληρονομιάς.

Με τον τρόπο αυτόν ένα ανήλικο παιδί αποφεύγει να λάβει μία κληρονομία η οποία έχει παθητικό και όχι ενεργητικό.