Αφού διαπιστωθεί η απαρτία της τακτικής Γενικής Συνέλευσης, ακολουθεί η συζήτηση των προβλεπόμενων θεμάτων και η διεξαγωγή ψηφοφορίας με σκοπό τη λήψη αποφάσεων επί αυτών από τους μετόχους.

            Σύμφωνα με το α. 131 ν. 4548/2018, μη οριζόμενου κάτι διαφορετικού στο καταστατικό, η ψηφοφορία στην τακτική ΓΣ είναι φανερή. Μπορεί, ωστόσο, να αποφασιστεί -με φανερή ψηφοφορία- στην ΓΣ η διεξαγωγή μυστικής ψηφοφορίας για ένα ή περισσότερα θέματα, με την εξαίρεση των αποφάσεων που αφορούν αμοιβές των μελών του ΔΣ ή περιπτώσεις όπου ο νόμος απαιτεί φανερή ψηφοφορία ή όταν η ψήφος δίδεται από απόσταση.

            Προκειμένου να ληφθεί απόφαση απαιτείται η επίτευξη απόλυτης πλειοψηφίας των εκπροσωπούμενων στην ΓΣ ψήφων, εκτός αν βάσει καταστατικού απαιτείται για ορισμένα ή όλα τα θέματα μεγαλύτερο ποσοστό. Κατ’ εξαίρεση, η νομοθεσία προβλέπει ενισχυμένη πλειοψηφία των 2/3 για αποφάσεις που αφορούν τη μεταβολή της εθνικότητας της εταιρείας, τη μεταβολή του αντικειμένου της επιχείρησης αυτής, την επαύξηση των υποχρεώσεων των μετόχων, την τακτική αύξηση του κεφαλαίου, εκτός αν επιβάλλεται από το νόμο ή γίνεται με κεφαλαιοποίηση αποθεματικών, τη μείωση του κεφαλαίου, τη μεταβολή του τρόπου διάθεσης των κερδών, τη συγχώνευση, διάσπαση, μετατροπή, αναβίωση, παράταση της διάρκειας ή διάλυση της εταιρείας, την παροχή ή ανανέωση εξουσίας προς το διοικητικό συμβούλιο για αύξηση του κεφαλαίου.

            Έπειτα από το πέρας της ψηφοφορίας και τη λήψη των σχετικών αποφάσεων, το αποτέλεσμα εκάστης ψηφοφορίας ανακοινώνεται από τον Πρόεδρο της ΓΣ και κατόπιν τούτου τόσο οι ειλημμένες αποφάσεις, όσο και οι συζητήσεις που προηγήθηκαν καταχωρίζονται σε περίληψη σε ειδικό βιβλίο Πρακτικών, αντίγραφα των οποίων χορηγούνται στους μετόχους της εταιρείας έπειτα από αίτησή τους. Οι τρίτοι που έχουν έννομο συμφέρον και οι μη παραστάντες στη ΓΣ μέτοχοι μπορούν να λάβουν αντίγραφα των πρακτικών της γενικής συνέλευσης από το Γ.Ε.ΜΗ. έπειτα από αίτησή τους, σε περίπτωση δε άρνησης αυτού, τα Πρακτικά χορηγούνται ύστερα από σχετική εισαγγελική παραγγελία.

            Ειδικά για εταιρείες με μετοχές εισηγμένες σε ρυθμιζόμενη αγορά, το α. 133§2 του νόμου, προβλέπει υποχρεωτική δημοσίευση των αποτελεσμάτων της ψηφοφορίας στο διαδικτυακό τους τόπο, με ευθύνη του διοικητικού συμβουλίου, μέσα σε πέντε (5) ημέρες το αργότερο από την ημερομηνία της γενικής συνέλευσης, στην οποία θα προσδιορίζεται για κάθε απόφαση τουλάχιστον ο αριθμός των μετοχών για τις οποίες δόθηκαν έγκυρες ψήφοι, η αναλογία του κεφαλαίου που εκπροσωπούν αυτές οι ψήφοι, ο συνολικός αριθμός έγκυρων ψήφων, καθώς και ο αριθμός ψήφων υπέρ και κατά κάθε απόφασης και ο αριθμός των αποχών.

            Η βασική μορφή Γενικής Συνέλευσης που συγκροτείται σε μια ανώνυμη εταιρεία είναι η τακτική Γενική Συνέλευση, η οποία συγκροτείται κατ’ ελάχιστο μία φορά τον χρόνο, έχουσα ως αντικείμενό της την έγκριση των ετήσιων χρηματοοικονομικών καταστάσεων καθώς και την εκλογή ελεγκτών.

            Ειδικότερα, προβλέπεται από τον ν. 4548/2018 η υποχρεωτική σύγκληση τακτικής Γενικής Συνέλευσης (εφεξής: ΓΣ) τουλάχιστον μία φορά κάθε εταιρική χρήση και το αργότερο έως την δέκατη ημερολογιακή ημέρα του ένατου μήνα μετά την λήξη της εταιρικής χρήσης. Η, δε, πρόσκληση στη ΓΣ δημοσιεύεται υποχρεωτικά τουλάχιστον είκοσι ημερολογιακές ημέρες πριν την ημερομηνία σύγκλησής της, σύμφωνα με το α. 122 του νόμου.

            Δικαίωμα συμμετοχής έχουν φυσικά όλοι οι μέτοχοι της ΑΕ που διατηρούν την ιδιότητά τους αυτή κατά την ημέρα σύγκλησης της ΓΣ, είτε είναι φυσικά είτε νομικά πρόσωπα. Το ίδιο δικαίωμα έχουν και οι μέτοχοι με μετοχές χωρίς δικαίωμα ψήφου, με τη διαφορά όμως ότι η παρουσία τους δεν υπολογίζεται για τη διαπίστωση ή μη απαρτίας. Δικαίωμα να παρίστανται έχουν επίσης τα μέλη του ΔΣ και οι ελεγκτές της εταιρείας. Δεν είναι, δε, υποχρεωτική η φυσική τους παρουσία στον τόπο διεξαγωγής της ΓΣ αν το καταστατικό προβλέπει την δυνατότητα συμμετοχής με άλλα μέσα, λόγου χάριν εξ αποστάσεως με οπτικοακουστικά ή άλλα αντίστοιχα μέσα.

            Αναφορικά με την διαπίστωση απαρτίας, αρκεί κατ’ αρχήν, και σύμφωνα με το α. 130, η παρουσία των μετόχων που αντιπροσωπεύουν το 1/5 του καταβεβλημένου κεφαλαίου (απλή απαρτία). Αν η απαρτία δεν επιτευχθεί, τότε συνέρχεται εκ νέου ΓΣ μέσα σε είκοσι ημέρες από την ματαιωθείσα συνεδρίαση. Στην δεύτερη αυτή συνεδρίαση η ΓΣ βρίσκεται σε απαρτία και συνεδριάζει νομίμως ανεξάρτητα από το τμήμα του καταβεβλημένου κεφαλαίου που εκπροσωπείται σε αυτή.

            Σύμφωνα με την παράγραφο 3 του άρθρου, «κατ’ εξαίρεση, προκειμένου για αποφάσεις που αφορούν στη μεταβολή της εθνικότητας της εταιρείας, τη μεταβολή του αντικειμένου της επιχείρησης αυτής, την επαύξηση των υποχρεώσεων των μετόχων, την τακτική αύξηση του κεφαλαίου, εκτός εάν επιβάλλεται από το νόμο ή γίνεται με κεφαλαιοποίηση αποθεματικών, τη μείωση του κεφαλαίου, εκτός εάν γίνεται σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρου 21 ή την παρ. 6 του άρθρου 49, τη μεταβολή του τρόπου διάθεσης των κερδών, τη συγχώνευση, διάσπαση, μετατροπή, αναβίωση, παράταση της διάρκειας ή διάλυση της εταιρείας, την παροχή ή ανανέωση εξουσίας προς το διοικητικό συμβούλιο για αύξηση του κεφαλαίου, σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 24, καθώς και σε κάθε άλλη περίπτωση που ορίζεται στο νόμο ότι η γενική συνέλευση αποφασίσει με αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία, η συνέλευση ευρίσκεται σε απαρτία και συνεδριάζει έγκυρα επί των θεμάτων της αρχικής ημερήσιας διάταξης, όταν παρίστανται ή αντιπροσωπεύονται σε αυτήν μέτοχοι εκπροσωπούντες το ήμισυ (1/2) του καταβεβλημένου κεφαλαίου».

            Φυσικά, με πρόβλεψη του καταστατικού μπορούν να ορίζονται για όλα ή ορισμένα θέματα μεγαλύτερα ποσοστά απαρτίας. Σε σχέση όμως με τα θέματα της ημερήσιας διάταξης, η προβλεπόμενη απαρτία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υπερβαίνει τα 2/3 του καταβεβλημένου μετοχικού κεφαλαίου.

Αναμφίβολα, μια διαχρονική, δυναμική και ευρέως διαδεδομένη μορφή συλλογικής δράσης των κοινωνικών εταίρων, η οποία δεν ρυθμίζεται ρητά στο Νόμο, αποτελεί το μποϋκοτάζ. Το φαινόμενο αυτό, στο συναλλακτικό πεδίο, μπορεί να ορισθεί ως η παρότρυνση/προτροπή, στην οποία προβαίνει ο υποκινητής ή παρακινών προς τους αποδέκτες, δηλαδή συγκεκριμένο ή απεριόριστο αριθμό συναλλασσόμενων ή εργαζομένων, ώστε οι τελευταίοι να απέχουν από την κατάρτιση συμβάσεων ή να διακόπτουν συναλλακτικές σχέσεις, ήτοι να μην συναλλάσσονται με συγκεκριμένη επιχείρηση-στόχο, είτε για αόριστο είτε για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, κυρίως ως μία μορφή κύρωσης για τη συμπεριφορά που η τελευταία επιδεικνύει προς ομάδες συναλλασσόμενων με αυτή, δηλαδή εργαζόμενων, πελατών, προμηθευτών ή ανταγωνιστών, αλλά, ταυτόχρονα, και ως άσκηση πίεσης προκειμένου η επιχείρηση – στόχος που υφίσταται μποϋκοτάζ να επιδείξει συγκεκριμένη συναλλακτική συμπεριφορά.  Το ερώτημα που ανακύπτει, ωστόσο, από νομική σκοπιά, στο σημείο αυτό είναι έγκειται στο εάν το μποϋκοτάζ αντιμετωπίζεται άνευ τινός ετέρου ως ελευθερία/δικαίωμα ή ενδέχεται υπό ορισμένες συνθήκες να επιφέρει τις συνέπειες μίας αδικοπρακτικής-παράνομης συμπεριφοράς;  

Προκειμένου να αναδειχθεί η ανωτέρω προβληματική, επισημαίνεται ότι ίσως το πιο πρόσφορο πεδίο εκδήλωσης του μποϋκοτάζ αποτελούν οι εργασιακές σχέσεις, όπου οι εργαζόμενοι, κυρίως μέσω των συλλογικών τους φορέων, προτρέπουν πελάτες ή προμηθευτές του εργοδότη τους σε άρνηση σύναψης ή διακοπή συναλλαγών, ασκώντας πίεση προς επίτευξη διεκδικήσεων, είτε στο πλαίσιο ενός εργασιακού αγώνα, και ιδίως μιας απεργίας, που βρίσκεται σε εξέλιξη, είτε αυτοτελώς είτε μεμονωμένα.

Υπό τη μορφή αυτή και έχοντας ως στοιχείο την εξωτερίκευση γνώμης μέσω της κατά τα ανωτέρω προτροπής και παρακίνησης προς τρίτους, το μποϋκοτάζ αποτελεί, κατ’ αρχήν, θεμιτή εκδήλωση που έχει ως στόχο την προστασία συμφερόντων των εργαζόμενων, καθόσον άπτεται των συνταγματικών δικαιωμάτων της ελευθερίας της γνώμης, ως ειδικότερης εκδήλωσης της αξίας του ανθρώπου, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (άρθρα 2 παρ. 1 και 5 παρ. 1 Συντ.) και της συνδικαλιστικής ελευθερίας (άρθρο 23 παρ. 1 Συντ.), τα οποία αφορούν και σε σχέσεις μεταξύ ιδιωτών.

Από την άλλη πλευρά, καθίσταται αντιληπτό ότι και η οικονομική ελευθερία της επιχείρησης – στόχου, ως στοιχείο της προσωπικότητάς της, και η επιχειρηματική φήμη της, ως έκφανση τόσο της προσωπικότητας όσο και της περιουσίας της (άρθρα 5 παρ. 1 και 17 Συντ.), είναι άξιες προστασίας έναντι δυσφημήσεων και διάδοσης αναληθών και παραπλανητικών ισχυρισμών. Κατά συνέπεια, ο εργασιακός αγώνας με τη μορφή του μποϋκοτάζ, στο πλαίσιο της συνδικαλιστικής δράσης και της ελεύθερης έκφρασης γνώμης των εργαζομένων, περιορίζεται και υποχωρεί, κατ’ έκταση και ένταση, όταν προσβάλλει θεμελιώδη συνταγματικά δικαιώματα της θιγόμενης επιχείρησης - στόχου και είναι αντίθετη στα χρηστά ήθη, όπως συμβαίνει στην περίπτωση επιδίωξης περιορισμού νόμιμων εξουσιών του εργοδότη που προκύπτουν από το μη καταχρηστικά ασκούμενο διευθυντικό του δικαίωμα, με τον ισχυρισμό ή τη διάδοση αναληθών γεγονότων, που αφορούν τις εργασίες εν γένει της επιχείρησης και προσβάλλουν την εμπορική της πίστη, το κύρος, την επαγγελματική υπόληψη και γενικά το εμπορικό της μέλλον, καθόσον τότε η άσκηση του μποϋκοτάζ καθίσταται καταχρηστική, συνιστώντας συμπεριφορά ηθικά, κοινωνικά και οικονομικά αποδοκιμαστέα, και αποτελεί παράνομη πράξη και, συνεπώς, αδικοπραξία κατά τις διατάξεις των άρθρων 914, 919, 281 και 288 ΑΚ.

Σε περίπτωση που μια κοινοπραξία ενήργησε ως αφανής εταιρεία, τότε ευθύνεται μόνο το μέλος που επιχείρησε τη συναλλαγή ενήργησε ως εν τοις πράγμασι ομόρρυθμη εταιρία.

Αποφασιστικό κριτήριο για το Δικαστήριο, για το εάν η κοινοπραξία ενήργησε ως αφανής εταιρεία, είναι το πώς εκδηλώθηκε εξωτερικά η συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Σύμφωνα με την απόφαση 1/2022 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών, λόγω ελλείψεως ενεργητικής νομιμοποίησης της ενάγουσας Κοινοπραξίας, η οποία επιχείρησε να θεμελιώσει αξιώσεις εναντίον των εναγομένων, από τη διαχείριση στα πλαίσια εταιρικής σχέσης και κατά παραπομπή στη σύμβαση της εντολής αλλά και με βάση την αδικοπραξία, στηριζόμενη στην υπεξαίρεση χρηματικών ποσών από εντολοδόχο και διαχειριστή, απορρίφθηκε η σχετική αγωγή αυτής από το Δικαστήριο.

Σε περίπτωση που η κοινοπραξία επιδιώκει εμπορικό σκοπό, εάν δεν τηρηθούν οι διατυπώσεις σύνταξης εγγράφου και δημοσιότητας, μπορεί να έχει χαρακτήρα είτε αφανούς εταιρίας, με εμφανή εταίρο ένα εκ των μελών της, οπότε προσομοιάζει στην ετερόρρυθμη εταιρία, με απεριορίστως ευθυνόμενο μόνο τον εμφανή εταίρο, είτε ομόρρυθμης εν τοις πράγμασι εταιρείας, με απεριορίστως και εις ολόκληρο ευθυνόμενα πάντα τα μέλη αυτής για τις εκ της δραστηριότητάς της υποχρεώσεις.

Αποφασιστικό κριτήριο για το αν σε συγκεκριμένη περίπτωση η κοινοπραξία ενήργησε ως αφανής εταιρεία, οπότε ευθύνεται μόνο το μέλος που επιχείρησε τη συναλλαγή ή ενήργησε ως εν τοις πράγμασι ομόρρυθμη εταιρεία, οπότε ευθύνονται αλληλεγγύως όλα τα μέλη της, είναι το πώς εκδηλώθηκε εξωτερικά η συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Εν προκειμένω, η ενάγουσα κοινοπραξία για την οποία δεν τηρήθηκαν οι διατυπώσεις δημοσιότητας και η οποία είχε συσταθεί πριν την ισχύ του Ν. 4072/2012, και ως εκ τούτου δεν απέκτησε νομική προσωπικότητα, έχει εμπορικό σκοπό.

Κρίθηκε δε ότι φέρει τη μορφή της αφανούς εταιρείας με εμφανή εταίρο την εταιρεία που εκπροσωπούν οι εναγόμενοι, ήτοι την «ΑΤΕ», και αφανή εταίρο την «ΤΕΜΕΚ ΑΤΕ», καθόσον, με βάση τους αγωγικούς ισχυρισμούς, ανάδοχος του έργου ήταν μόνον η «ΑΤΕ», με την οποία και μόνο συνήφθη η σύμβαση του έργου και στον όνομα της οποίας και μόνον εκδίδονταν οι σχετικοί λογαριασμοί και επομένως μόνον αυτή εμφανιζόταν δια του εκπροσώπου της προς τον τρίτο κύριο του έργου ως ανάδοχος και κατασκευαστής του.

Η δε Κοινοπραξία συστάθηκε μετά τη σύναψη της σύμβασης του έργου, ώστε στην εν λόγω δραστηριότητα η Κοινοπραξία εκδηλώθηκε εξωτερικά υπό τη μορφή της αφανούς εταιρείας. Συνεπώς, για την εν λόγω εταιρική μορφή εφαρμόζονται οι διατάξεις για την αστική εταιρεία. Οτιδήποτε δε αποκτήθηκε κατά την εκτέλεση του ως άνω έργου από τον εμφανή εταίρο, ο οποίος ενεργεί στο όνομα του και όχι για λογαριασμό της Κοινοπραξίας ή του αφανούς εταίρου, περιήλθε στην κυριότητά του και έχει ενοχική υποχρέωση να το καταστήσει κοινό κατά το λόγο της εταιρικής του μερίδας στον αφανή εταίρο, ήτοι εν προκειμένω στην ΤΕΜΕΚ ATΕ. Η τελευταία δε διατηρεί ενοχική αξίωση συμμετοχής στα κέρδη.

Το δικαστήριο διαπίστωσε πως, λόγω της έλλειψης νομικής προσωπικότητας, οι αξιώσεις της ενάγουσας Κοινοπραξίας τόσο από τις κερδοζημίες όσο και από την διαχείριση και την εντολή γεννώνται απευθείας στο πρόσωπο του αφανούς εταίρου και στρέφονται κατά του άλλου εμφανούς εταίρου, δεδομένου ότι η σχέση εντολής συνδέει τους δύο εταίρους και όχι την Κοινοπραξία και τον εμφανή εταίρο. Και τούτο, διότι αφενός η Κοινοπραξία δεν έχει νομική προσωπικότητα και αφετέρου ο εμφανής εταίρος δρα στο όνομά του.

Αντίστοιχα, κρίθηκε πως λόγω της έλλειψης νομικής προσωπικότητας και δεδομένου ότι ο εμφανής εταίρος όσα αποκτά κατά κυριότητα έχει ενοχική μόνον υποχρέωση αναμεταβίβασης, δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί το αδίκημα της υπεξαίρεσης για ό, τι αποκτήθηκε κατά την εκτέλεση της εντολής, αφού δεν είναι ξένο πράγμα και ως εκ τούτου δεν στοιχειοθετείται ούτε αδικοπρακτική ευθύνη του.

Σε κάθε περίπτωση, ελλείψει νομικής προσωπικότητας και αδυναμίας απόκτησης περιουσιακών στοιχείων της Κοινοπραξίας, το δικαστήριο έκρινε πως δεν γεννώνται αυτοτελώς αξιώσεις αποζημίωσης στο πρόσωπό της, πολλώ δε μάλλον δεν γεννώνται αξιώσεις για χρηματική ικανοποίηση.

Επομένως, φορέας των με την αγωγικών αξιώσεων από τη διαχείριση και την εντολή αλλά και από τη συμμετοχή στα κέρδη από τη δράση της Κοινοπραξίας είναι η αφανής εταίρος ΤΕΜΕΚ ΑΤΕ, στρεφόμενη κατά της εμφανούς εταίρου «ΑΤΕ».

            Ο ν. 2251/1994 περί προστασίας του καταναλωτή ορίζει ως καταχρηστικούς και συνεπώς άκυρους μία σειρά γενικών όρων συναλλαγών (ΓΟΣ), οι οποίοι είναι υπέρμετρα δεσμευτικοί για τον καταναλωτή, υπό την έννοια ότι δεν έχει δοθεί περιθώριο ατομικής διαπραγμάτευσης στον καταναλωτή. Υπό προϋποθέσεις, είναι δυνατόν η κατάφαση της ακυρότητας ενός ΓΟΣ να συμπαρασύρει σε ακυρότητα ολόκληρη τη σύμβαση.

Ειδικότερα, και στην περίπτωση της ακυρότητας των καταχρηστικών ΓΟΣ ισχύει και βρίσκει εφαρμογή η γενική διάταξη του άρθρου 181 του Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με την οποία «η ακυρότητα μέρους συνεπιφέρει την ακυρότητα ολόκληρης της δικαιοπραξίας, αν συνάγεται ότι δεν θα είχε επιχειρηθεί χωρίς το άκυρο μέρος». Κατ’ αρχήν, λοιπόν, η ακυρότητα ενός ΓΟΣ δεν επιδρά στο κύρος ολόκληρης της σύμβασης, αλλά είναι μερική, υπό την έννοια ότι άκυρος θεωρείται μόνο ο συγκεκριμένος ΓΟΣ, με την υπόλοιπη σύμβαση να εξακολουθεί να ισχύει ως προς τους υπόλοιπους όρους της.

            Ωστόσο, αν αποδειχθεί ότι ο όρος που κρίθηκε άκυρος ήταν τόσο σημαντικός για την όλη σύμβαση που τα μέρη δεν θα την επιχειρούσαν αν γνώριζαν την ακυρότητα, τότε ολόκληρη η δικαιοπραξία, ήτοι η καταρτισθείσα σύμβαση, κρίνεται άκυρη. Το γεγονός αυτό δεν εξετάζεται, βέβαια, αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο, αλλά θα πρέπει να προταθεί από κάποιο από τα μέρη. Σύμφωνα, δε, με την παράγραφο 8 του α. 2 του ν. 2251/1994, «Ο προμηθευτής δεν μπορεί να επικαλεσθεί την ακυρότητα ολόκληρης της σύμβασης, για το λόγο ότι ένας ή περισσότεροι γενικοί όροι είναι άκυροι ως καταχρηστικοί». Επομένως, συνάγεται εξ αντιδιαστολής πως ο καταναλωτής μπορεί σε κάθε περίπτωση να επικαλεστεί την ακυρότητα ολόκληρης της σύμβασης, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει το άρθρο 181 ΑΚ.

            Σημειώνεται, δε, ότι, παρά το γεγονός ότι για την εξέταση της καταχρηστικότητας του εκάστοτε ΓΟΣ αυτός που επιφορτίζεται με το βάρος απόδειξης της δυνατότητας ατομικής διαπραγμάτευσης είναι ο προμηθευτής, σε περίπτωση που ο καταναλωτής επιδιώξει σε δεύτερο στάδιο την ακύρωση ολόκληρης της σύμβασης, ο ίδιος είναι που καλείται να αποδείξει τους ισχυρισμούς του ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου, το ουσιώδες δηλαδή του ΓΟΣ για ολόκληρη τη δικαιοπραξία. Η αναζήτηση και εξακρίβωση της σχετικής υποθετικής βούλησης των μερών θα γίνει με τη χρήση τόσο υποκειμενικών κριτηρίων (πχ οικονομικά συμφέροντα συναλλασσόμενων κλπ), όσο και αντικειμενικών (πχ φύση και σκοπός δικαιοπραξίας), και πάντοτε υπό το φως των αρχών της καλής πίστης και των συναλλακτικών ηθών (ΕφΛαμ 32/2022).

            Σε κάθε περίπτωση, ο καταναλωτής δεν θα πρέπει να ξεχνά ότι ο ν. 2251/1994 του προσφέρει ένα σημαντικό όπλο προστασίας από την -πολλές φορές δόλια- εμφιλοχώρηση σε παντός είδους καταναλωτικές συμβάσεις προδιατυπωμένων όρων που διαταράσσουν υπέρμετρα την συμβατική ελευθερία και την ισορροπία μεταξύ των συμβαλλομένων.

Η λεγόμενη ΚοινΣΕπ εισήχθη ως μια νέα ιδιαίτερη μορφή επιχείρησης με νόμο του 2016. Είναι ουσιαστικά η σύμπραξη μιας ομάδας ανθρώπων, με στόχο μια επικερδή δραστηριότητα η οποία όμως εξυπηρετεί παράλληλα τα συμφέροντα του συνόλου της κοινωνίας, κατά μία έννοια δηλαδή ο σκοπός της είναι κοινωφελής. Αποτελεί μορφή αστικού συνεταιρισμού όπου επενδυτές με όραμα και συγκεκριμένες επιδιώξεις, ενώνουν τις δυνάμεις τους για να δημιουργήσουν μια «κοινά διοικούμενη» εταιρεία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα Κοινωνικής Συνεταιριστικής Επιχείρησης θα μπορούσε να είναι μια επιχείρηση εστίασης (καφέ ή εστιατόριο) στην οποία εργάζονται άνθρωποι που προέρχονται από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες όπως ιδίως άστεγοι, μακροχρόνια άνεργοι, άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ), πάσχοντες από σοβαρές σωματικές ή ψυχικές ασθένειες (λ.χ. καρκινοπαθείς).

Η Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση μπορεί να λάβει τρεις μορφές: α) Ένταξης ( η οποία θα αποσκοπεί στην επανένταξη στην κοινωνία ευάλωτων κοινωνικών ομάδων), β) Κοινωνικής Φροντίδας (με σκοπό την παροχή στήριξης σε ευάλωτες ομάδες πληθυσμού) και γ) Συλλογικού και Παραγωγικού Σκοπού. Έμφαση δε θα πρέπει να δοθεί στην τελευταία κατηγορία όπου η επιχείρηση εστιάζει στην παραγωγή προϊόντων και στην παροχή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών της συλλογικότητας (πολιτισμός, περιβάλλον, οικολογία, εκπαίδευση, παροχές κοινής ωφέλειας, αξιοποίηση τοπικών προϊόντων, διατήρηση παραδοσιακών δραστηριοτήτων και επαγγελμάτων κ.α.) έτσι ώστε να προάγεται το τοπικό και συλλογικό συμφέρον, να ενισχύεται η κοινωνική συνοχή και να προωθείται η περιφερειακή ανάπτυξη.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΥΣΤΑΣΗΣ

Για την σύσταση μίας κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης, απαιτείται η κατάρτιση και υπογραφή καταστατικού. Αυτό πρέπει να υπογράφεται από επτά τουλάχιστον πρόσωπα, αν πρόκειται για Κοιν.Σ.Επ. Ένταξης (αυτές αφορούν στην ένταξη στην οικονομική και κοινωνική ζωή των ατόμων που ανήκουν στις Ευάλωτες Ομάδες Πληθυσμού), και από πέντε τουλάχιστον πρόσωπα αν πρόκειται για Κοιν.Σ.Επ. Κοινωνικής Φροντίδας ή Συλλογικού Σκοπού (αυτές αφορούν στην παραγωγή και παροχή προϊόντων και υπηρεσιών κοινωνικού προνοιακού χαρακτήρα σε συγκεκριμένες ομάδες πληθυσμού ή, για την ικανοποίηση των αναγκών της συλλογικότητας όπως πολιτισμικές, περιβαλλοντικές κ.α.). Στο πλαίσιο της λειτουργίας της, κάθε συνεταίρος έχει μια ψήφο και  μ’ αυτόν τον τρόπο έχει λόγο στη διοίκηση της επιχείρησης.

Οι «Κοιν.Σ.Επ.» εγγράφονται στο Μητρώο Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας. Οι Κοιν.Σ.Επ. υποχρεούνται πριν από την έναρξη της δραστηριότητάς τους να υποβάλουν, για την καταχώρισή τους στο Μητρώο αυτό, αίτηση καθώς και τα δικαιολογητικά που απαιτούνται για την εγγραφή. Η υποβολή της αίτησης και των δικαιολογητικών μπορεί να γίνεται πλέον και ηλεκτρονικά.

Η υποβολή της δήλωσης έναρξης εργασιών της Κοιν.Σ.Επ. στην αρμόδια Δημόσια Οικονομική Υπηρεσία γίνεται μετά τη χορήγηση της βεβαίωσης εγγραφής στο Μητρώο Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας. Στη σφραγίδα, στα έντυπα, στα έγγραφα και στις συμβάσεις που συνάπτουν οι Κοιν.Σ.Επ. αναγράφεται υποχρεωτικά ο αριθμός εγγραφής τους στο Μητρώο. Το ετήσιο πρόγραμμα των Κοιν.Σ.Επ., καθώς και ο απολογισμός εκτέλεσης αυτού αναρτώνται υποχρεωτικώς στο διαδίκτυο, στην ηλεκτρονική σελίδα του Μητρώου.

ΠΟΡΟΙ & ΔΙΑΘΕΣΗ ΚΕΡΔΩΝ

Οι πόροι μίας Κοιν.ΣΕ.π. αποτελούνται συνήθως από το αρχικό κεφάλαιο το οποίο εισφέρουν οι εταίροι, δωρεές τρίτων, τα έσοδα από την δραστηριότητά της, τυχόν επιχορηγήσεις προσφερόμενες από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, την Ευρωπαϊκή Ένωση, διεθνείς ή εθνικούς οργανισμούς ή Ο.Τ.Α. και χρηματοδότηση από το Ταμείο Κοινωνικής Οικονομίας και από το Εθνικό Ταμείο Επιχειρηματικότητας και Ανάπτυξης και στον Αναπτυξιακό Νόμο.

Τα κέρδη διατίθενται ετησίως κατά ποσοστό : α) 5% για το σχηματισμό αποθεματικού, β) έως 35% διανέμονται στους εργαζομένους της επιχείρησης ως κίνητρο παραγωγικότητας και το υπόλοιπο διατίθεται για τις δραστηριότητες της επιχείρησης και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Στα πλαίσια των ολοένα εξελισσόμενων εμπορικών συναλλαγών, η αποτελεσματική προστασία των εμπορικών σημάτων παραμένει ζήτημα θεμελιώδους σημασίας. Η προστασία του σήματος, δηλαδή κάθε σημείου επιδεκτικού γραφικής παραστάσεως, συμπεριλαμβανομένων και των γραμμάτων, που είναι ικανό να διακρίνει τα προϊόντα ή τις υπηρεσίες μιας επιχειρήσεως από εκείνα άλλων επιχειρήσεων, προϋποθέτει καταχώρισή του στο μητρώο σημάτων του άρθρου 3 του Ν.4679/2020 (Φ.Ε.Κ. Α΄ 71/20.03.2020), ο οποίος αντικατέστησε τον Ν. 4072/2012. Ιδιαίτερη κατηγορία σημάτων αποτελούν τα «σήματα φήμης», όπως αυτό γίνεται αντιληπτό ενόψει του άρθρου 7, παρ. 3 δ Ν. 4679/2020.

Το εννοιολογικό περιεχόμενο των «σημάτων φήμης», δεν προσδιορίζεται μεν ρητά από τον νομοθέτη, δύναται όμως να εξειδικευτεί με βάση ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως:

 α) ο αυξημένος βαθμός καθιερώσεως του σήματος στις συναλλαγές, υπό την έννοια ότι η ανταγωνιστική δύναμη της ενδείξεως εκδηλώνεται σε μεγάλο βαθμό, γίνεται δηλαδή γνωστή πέραν από τον σχετικό κύκλο των καταναλωτών,

β) η μοναδικότητα του σήματος, υπό την έννοια ότι αυτό δεν έχει φθαρεί, χρησιμοποιούμενο κατά τρόπο ευρύ από τρίτους σε ανόμοια προϊόντα,

γ) η ιδιοτυπία στην εν γένει εμφάνιση και την εκφραστική του δύναμη,

δ) η ύπαρξη ιδιαιτέρας θετικής εκτιμήσεως εκ μέρους του καταναλωτικού κοινού, αναφορικώς με τα προϊόντα που διακρίνει,

ε) το καλυπτόμενο από το σήμα μερίδιο αγοράς, η χρονική διάρκεια της χρησιμοποιήσεώς του,

στ) το μέγεθος των επενδύσεων που έχει πραγματοποιήσει η επιχείρηση για την προβολή του, καθώς και

 ζ) η γεωγραφική έκταση, εντός της οποίας το σήμα χαίρει φήμης.

 Στα «σήματα φήμης» ο νομοθέτης παρέχει διευρυμένη νομική προστασία, πέραν της δια τα κοινά διακριτικά γνωρίσματα προβλεπομένης, προς τον σκοπό αφενός της αποτροπής του παρασιτικού ανταγωνισμού από τρίτους, πλην του δικαιούχου, συνισταμένου στην εμπορική αξιοποίηση της φήμης του σήματος προς ίδιο, αθέμιτο όφελος, και αφετέρου του κινδύνου υπονόμευσης της ιδιαίτερης διακριτικής δύναμης ων σημάτων αυτών.

Υπό την έποψη της διευρυμένης νομικής προστασίας, η οποία περιβάλλει τα «σήματα φήμης», διευκρινίζεται ότι επί ενός τέτοιου σήματος δεν είναι απαραίτητο να δημιουργείται κίνδυνος σύγχυσης στο καταναλωτικό κοινό. Κίνδυνος σύγχυσης υπάρχει, όταν, λόγω ομοιότητας, είναι πιθανόν να δημιουργηθεί παραπλάνηση στους συναλλακτικούς κύκλους και συγκεκριμένα σε ένα όχι εντελώς ασήμαντο μέρος των πελατών, όσον αφορά την προέλευση των εμπορευμάτων ή υπηρεσιών από ορισμένη επιχείρηση, είτε την ταυτότητα της επιχειρήσεως, είτε την ύπαρξη σχέσεως συνεργασίας μεταξύ των δύο επιχειρήσεων, ενώ τέτοια σύγχυση πρέπει να αποφεύγεται, διότι ο σαφής σκοπός του νομοθέτη είναι να αποτρέπονται πεπλανημένες εντυπώσεις ως προς τη δραστηριότητα μιας επιχειρήσεως και εκμετάλλευση της καλής της φήμης από άλλη επιχείρηση, έστω και αν οι δραστηριότητές τους ή τα προϊόντα τους είναι διαφορετικά. Για την παροχή έννομης προστασίας στην περίπτωση των «σημάτων φήμης», αρκεί το γεγονός ότι η χρήση του θα βλάψει τον διακριτικό χαρακτήρα ή την φήμη του σήματος φήμης ή θα προσπορίσει χωρίς εύλογη αιτία, αθέμιτο όφελος στον μεταγενέστερο μη δικαιούχο τρίτο (βλ. 1530/2022 ΠΠΡ ΘΕΣΣΑΛ ΤΝΠ NOMOS).

Είναι δεδομένο πως οι δανειστές της ΑΕ (με ληξιπρόθεσμες, ή μη, απαιτήσεις) έχουν ανάγκη προστασίας σε περίπτωση μείωσης του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΕ. Οι προστατευτικές διατάξεις για τους δανειστές αφορούν, κατά βάση, τις περιπτώσεις πραγματικής μείωσης, αλλά αφορούν και τις περιπτώσεις που η μείωση του κεφαλαίου γίνεται με (ολική ή μερική) απαλλαγή των μετόχων, από την υποχρέωση καταβολής μετοχικού κεφαλαίου, που ναι μεν ανελήφθη αλλά δεν έλαβε όμως χώρα (άρθρο 30§4 ν. 4548/18).

Οι δανειστές της ΑΕ, έχουν μόνο έναν τρόπο να προστατευθούν σε περίπτωση πραγματικής μείωσης του μετοχικού της κεφαλαίου, εφόσον φυσικά πληροφορηθούν την δημιουργία αναχωμάτων, όσον αφορά την καταβολή στους μετόχους του αποδεσμευόμενου κεφαλαίου. Εφόσον τηρηθούν οι σχετικές προϋποθέσεις, γεννάται αξίωση ενός εκάστου μετόχου, έναντι της ΑΕ, για την καταβολή του προϊόντος της μείωσης που του αναλογεί. Η καταβολή αυτή, όμως, δεν είναι δυνατό να λάβει χώρα πριν παρέλθει, άκαρπη, η προθεσμία υποβολής αντιρρήσεων των δανειστών ή (εφόσον τέτοιες υποβληθούν) αφού τηρηθούν όσα ο νόμος ορίζει.

Όπως προκύπτει, από την ρύθμιση του νόμου προστατεύονται, καταρχάς οι δανειστές των οποίων οι απαιτήσεις έγιναν ληξιπρόθεσμες πριν τη δημοσιοποίηση της απόφασης της ΑΕ για την μείωση του μετοχικού της κεφαλαίου.Υποστηρίζεται όμως και ορθά, ότι προστατεύονται και εκείνοι των οποίων οι αξιώσεις έγιναν ληξιπρόθεσμες

Επομένως, δεν είναι δυνατό να λάβει χώρα οποιαδήποτε καταβολή στους μετόχους της ΑΕ από ενδεχόμενη μείωση του μετοχικού της κεφαλαίου, πριν την παρέλευση της προθεσμίας εντός της οποίας οι δανειστές της εταιρείας, έχουν το δικαίωμα να υποβάλλουν τις σχετικές αντιρρήσεις τους και το σημαντικότερο πριν ολοσχερώς εξοφληθούν ή, έστω, διακανονισθούν οι απαιτήσεις των δανειστών που θα υποβάλλουν τέτοιες.

Υποβολή Αντιρρήσεων - Τρόπος Υποβολής - Περιεχόμενο Αντιρρήσεων – Χρόνος Υποβολής

Δεν υπάρχει νομοθετική πρόβλεψη όσον αφορά την διαδικασία υποβολής των αντιρρήσεων των δανειστών, την τυποποίηση ή/και κάποιο, ελάχιστο, περιεχόμενό τους. Για λόγους απόδειξης, προτιμάται να λαμβάνει χώρα εγγράφως η υποβολή τους και ακόμα καλύτερα να γίνονται με εξώδικη επιστολή, ώστε να μην τίθενται θέμα απόδειξης, ιδίως ως προς το περιεχόμενο και το εμπρόθεσμο της υποβολής τους. Ειδικά, μάλιστα, ως προς το περιεχόμενο, είναι σημαντικό να αναφέρεται και να αποδεικνύεται το ληξιπρόθεσμο των προβαλλομένων αξιώσεων, καθώς και ο χρόνος που αυτές κατέστησαν ληξιπρόθεσμες.

Οι αντιρρήσεις των δανειστών, πρέπει να υποβάλλονται στην ΑΕ μέσα σε προθεσμία σαράντα (40) ημερών από την δημοσιότητα της εταιρικής απόφασης για τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου.Ως αφετηρία της συγκεκριμένης προθεσμίας θα πρέπει να θεωρήσουμε την ημερομηνία ανάρτησής της στον διαδικτυακό τόπο του Γ.ΕΜ.Η.

Αντιρρήσεις Δανειστών Μη Ληξιπρόθεσμων Απαιτήσεων

Προστασίας επίσης τυγχάνουν από τις συνέπειες της μείωσης του μετοχικού της κεφαλαίου και οι δανειστές της ΑΕ με μη ληξιπρόθεσμες αξιώσεις, οι οποίοι δικαιούνται και εκείνοι να υποβάλλουν στην εταιρεία αντιρρήσεις κατά της πραγματοποίησης καταβολών αποδεσμευόμενης εταιρικής περιουσίας λόγω μείωσης του μετοχικού της κεφαλαίου. Αρκεί να τίθεται, πράγματι, σε κίνδυνο η ικανοποίηση των απαιτήσεών τους. Η υποβολή των αντιρρήσεων των συγκεκριμένων δανειστών θα πρέπει να λάβει χώρα μέσα σε τριάντα (30) ημέρες από τη δημοσίευση της απόφασης για τη μείωση του μετοχικού κεφαλαίου της. Ως προς τη διαδικασία και περιεχόμενο υποβολής τους ισχύουν, αντίστοιχα, όσα ήδη, αμέσως ανωτέρω αναφέραμε. Στην περίπτωση που υποβληθούν αντιρρήσεις από τους δανειστές με μη ληξιπρόθεσμες αξιώσεις, η ΑΕ δικαιούται να τις προεξοφλήσει, να τους παράσχει επαρκείς εξασφαλίσεις ή να λειτουργήσει συνδυαστικά. Τυχόν διαφωνίες θα λυθούν, κατ’ ανάγκη, δικαστικά.

Η Δικαστική Επίλυση Των Αντιρρήσεων

Ο Νόμος, φαίνεται να καταλαμβάνει μόνο τις απαιτήσεις δανειστών μη ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων. Ωστόσο, αβάσιμες ενδέχεται να είναι και απαιτήσεις, οι οποίες προβάλλονται ως ληξιπρόθεσμες, χωρίς όμως να είναι. Τέτοιου απαιτήσεις ενδέχεται να έχουν σκοπό, απλώς, να ματαιώσουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας μείωσης του μετοχικού κεφαλαίου της ΑΕ. Υποστηρίζεται και ορθά, η αναλογική εφαρμογή (και στην προκειμένη περίπτωση) της δικαστικής διαδικασίας που αφορά στις αντιρρήσεις δανειστών μη ληξιπρόθεσμων αντιρρήσεων.

Αρμόδιο Δικαστήριο Και Διαδικασία

Αρμόδιο δικαστήριο για την επίλυση των συγκεκριμένων διαφορών είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο της έδρας της ΑΕ, με την διαδικασία της Εκούσιας Δικαιοδοσίας. Κατά την εκδίκαση της σχετικής αίτησης της ΑΕ είναι δυνατό να παρέμβουν και αντιλέξουν οι δανειστές που υπέβαλαν τις αντιρρήσεις τους.

Το αρμόδιο δικαστήριο αποφαίνεται σχετικά με τη βασιμότητα ή μη των αντιρρήσεων των δανειστών. Σε περίπτωση υποβολής αντιρρήσεων από περισσότερους δανειστές, εκδίδεται μία απόφαση ως προς όλες, προκειμένου να αποφευχθούν αντιφατικές αποφάσεις. Είναι δυνατό, σε θεωρητικό, τουλάχιστον, επίπεδο να υφίστανται πρόσθετες, εκκρεμείς, εμπροθέσμως, όμως, υποβληθείσες αντιρρήσεις. Στην περίπτωση αυτή, η απόφαση που έχει εκδοθεί μπορεί και πρέπει να μεταρρυθμιστεί, ώστε να καταστούν επιτρεπτές οι καταβολές στους μετόχους.

Τα Έννομα Αποτελέσματα Της Πρόωρης Καταβολής

Σε περίπτωση που η ΑΕ προβεί σε καταβολές αποδεσμευμένης εταιρικής περιουσίας στους μετόχους χωρίς την τήρηση των προϋποθέσεων του νόμου, οι σχετικές καταβολές είναι άκυρες. Πρόκειται για ακυρότητα σχετική υπέρ των δανειστών της ΑΕ. Στην περίπτωση αυτή, οι μέτοχοι οφείλουν να επιστρέψουν το ποσό που εισέπραξαν στην ΑΕ, σύμφωνα με τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Τη σχετική, μάλιστα, αξίωση της ΑΕ κατά των μετόχων νομιμοποιούνται να ασκήσουν πλαγιαστικά οι προαναφερθέντες δανειστές.

Ο νόμος δεν θεσπίζει ειδική ευθύνη του ΔΣ σε περίπτωση άκυρης καταβολής. Ενδέχεται ωστόσο να στοιχειοθετηθεί αδικοπρακτική ευθύνη των μελών του ή/και των μετόχων που ωφελήθηκαν σύμφωνα με τις διατάξεις για την καταδολίευση δανειστών.

Γίνεται, βέβαια, δεκτό ότι η ως άνω ακυρότητα των πρόωρων καταβολών είναι ιάσιμη και μπορεί να θεραπευθεί, εφόσον παρέλθει άπρακτη η προθεσμία των σαράντα ημερών για την υποβολή αντιρρήσεων. Σε περίπτωση που υποβληθούν αντιρρήσεις, θεραπεία επέρχεται μόνο εφόσον μετά τις καταβολές: (α) εξοφληθούν ή διακανονισθούν οι ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις, (β) προεξοφληθούν οι μη ληξιπρόθεσμες απαιτήσεις ή δοθούν επαρκείς ασφάλειες ή τέλος, σε περίπτωση μη συναινετικής λύσης, τηρηθούν οι όροι της εκδοθησόμενης δικαστικής κρίσης.

Ωστόσο, στην περίπτωση της πραγματικής μείωσης, η αξίωση των μετόχων για είσπραξης του προϊόντος της, προϋποθέτει την τήρηση των προστατευτικών διατάξεων για τους δανειστές. Αντίθετα, στην ονομαστική μείωση, ήδη από τη δημοσιότητα της απόφασης, ισχύει η νέα ονομαστική αξία των μετοχών. Τυχόν εκκρεμότητα αντικατάστασης των παλαιών τίτλων με νέους είναι αδιάφορη.

Μέσα στο πλαίσιο του νόμου και εφόσον υπάρχει σχετική καταστατική πρόβλεψη, επιτρέπεται απόκλιση από την αρχή της ελεύθερης μεταβίβασης των μετοχών. Προς αυτό τον σκοπό άλλωστε, μπορεί να προβλεφθεί η έκδοση δεσμευμένων μετοχών, για την μεταβίβαση των οποίων δηλαδή χρειάζεται έγκριση είτε από τη Γενική Συνέλευση είτε από το Διοικητικό Συμβούλιο.

Το αρμόδιο εταιρικό όργανο παρέχει την συγκατάθεσή του κατά ελεύθερη κρίση, εκτός εάν το καταστατικό της εταιρείας έχει ήδη ορίσει λόγους για τους οποίους επιτρέπεται η άρνηση της έγκρισης. Είναι δε αυτονόητο ότι εάν οι περιορισμοί μεταβίβασης ονομαστικών μετοχών δεν έχουν συμπεριληφθεί στο αρχικό καταστατικό, μπορούν να προστεθούν μέσω τροποποίησης καταστατικού, η οποία βέβαια απαιτεί αυξημένη απαρτία και πλειοψηφία.

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΔΕΣΜΕΥΜΕΝΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ

Η δέσμευση ονομαστικών μετοχών αποσκοπεί στην εισαγωγή προσωπικών ουσιαστικά στοιχείων στην ανώνυμη εταιρεία, ιδίως εάν αυτή έχει λίγους μετόχους, ώστε να μην επιτρέπεται η είσοδος νέων μετόχων χωρίς την έγκριση του κατά το καταστατικό αρμοδίου οργάνου. Μεταβίβαση όμως χωρίς έγκριση της εταιρείας επιφέρει ακυρότητα της εμπράγματης δικαιοπραξίας.

ΑΛΛΟΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ

Ο  νόμος, λαμβάνοντας υπόψη την επιθυμία των μετόχων ανώνυμης εταιρείας, κλειστού τύπου ιδίως, για έλεγχο των νέων μετόχων, επέτρεψε να μπορεί το καταστατικό, χάριν ιδιωτικής αυτονομίας, να προβλέπει και άλλους περιορισμούς στη μεταβίβαση των ονομαστικών μετοχών. Ένα παράδειγμα είναι η παροχή δικαιώματος προτίμησης-right of first refusal- στους λοιπούς μετόχους ή σε ορισμένους απ’ αυτούς, ή, να παρέχει στην εταιρεία το δικαίωμα να υποδεικνύει μέτοχο ή τρίτο, στον οποίο θα προσφερθούν οι μετοχές μετόχου, ο οποίος αυτοβούλως επιθυμεί την μεταβίβασή τους.

Παρέχεται επίσης, η δυνατότητα εξάρτησης της έγκρισης της μεταβίβασης από την δέσμευση του αποκτώντος να αποκτήσει μετοχές και άλλων μετόχων ή από την υποχρέωση των λοιπών μετόχων να μεταβιβάσουν και αυτοί στον αποκτώντα αντίστοιχο ποσοστό μετοχών.

Προϋπόθεση ωστόσο, για να είναι δεκτός ο οποιοσδήποτε περιορισμός στην μεταβίβαση μετοχών είναι να μην υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο, έτσι ώστε η μεταβίβαση να καθίσταται ουσιαστικά αδύνατη. Πρέπει επιπλέον, να ορίζονται επαρκώς η διαδικασία, οι όροι και η προθεσμία μέσα στην οποία η εταιρεία οφείλει να εγκρίνει την μεταβίβαση ή να υποδείξει το πρόσωπο του αγοραστή. Στην τελευταία περίπτωση, παρέλευσης της προθεσμίας έγκρισης της μεταβίβασης από το Διοικητικό Συμβούλιο ή την Γενική Συνέλευση, οι ορισθείσες μετοχές θα μεταβιβασθούν ελεύθερα. Για να προστατευθεί όμως ο μέτοχος που δήλωσε ότι επιθυμεί να μεταβιβάσει μετοχές που του ανήκουν, το καταστατικό οφείλει να προβλέψει υποχρέωση της εταιρείας να εξαγοράσει τις μετοχές του.

ΑΝΕΝΕΡΓΕΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ-ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ

Όλοι οι περιορισμοί μεταβίβασης που περιεγράφηκαν ως άνω δεν ισχύουν σε περίπτωση θανάτου, κατάσχεσης, πτώχευσης ή υπαγωγής του μετόχου σε άλλη συλλογική διαδικασία εκποίησης της περιουσίας του. Πάλι όμως μπορεί το καταστατικό να προβλέπει ότι μετοχές θα εξαγοράζονται από πρόσωπο που υποδεικνύει η εταιρεία ή ότι οι μέτοχοι έχουν δικαίωμα προτίμησης στην εξαγορά.

Ο νόμος αναγνωρίζει, και σε εταιρικό επίπεδο, την ισχύ ενοχικών συμφωνιών μεταξύ μετόχων ή τρίτων, με τις οποίες παρέχεται δικαίωμα προαίρεσης αγοράς ή πώλησης μη εισηγμένων ονομαστικών μετοχών, οι οποίες δυνητικά καταγράφονται στο βιβλίο μετοχών ή στο μητρώο αν είναι άυλες.

Δυνάμει του Ν.3461/2006 με τίτλο «δημόσιες προτάσεις αγοράς κινητών αξιών», προβλέφθηκε και ρυθμίστηκε η δυνατότητα υποβολής προς τους μετόχους ανώνυμης εταιρείας με μετοχές εισηγμένες σε οργανωμένη αγορά, δημόσιας πρότασης για την αγορά των μετοχών τους, εκ μέρους του πλειοψηφούντος μετόχου (δικαίωμα «squeeze out») με μέσα που να εξασφαλίζουν δημοσιότητα, δια της μεταφοράς στο εσωτερικό ελληνικό δίκαιο της συναφούς Οδηγίας 2004/25/ ΕΚ. Μια δημόσια πρόταση απευθυνόμενη στους κατόχους κινητών αξιών μιας εταιρείας για την απόκτηση του συνόλου ή μέρους των αξιών αυτών, μπορεί είναι είτε προαιρετική σύμφωνα με το άρθρο 6 είτε υποχρεωτική σύμφωνα με το άρθρο 7 της ως άνω νομοθετικής διάταξης. Στα πλαίσια του παρόντος εξετάζεται η υποχρεωτική δημόσια πρόταση αγοράς μετοχών υπό την έποψη της συμμόρφωσης ή αντίθεσής της προς την αρχή της συνταγματικότητας.

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 7 του ανωτέρω Νόμου, ορίζεται ότι: «1. Κάθε πρόσωπο, το οποίο αποκτά καθ` οιονδήποτε τρόπο, άμεσα ή έμμεσα, απευθείας ή σε συνεννόηση με άλλα πρόσωπα που ενεργούν για λογαριασμό του ή συντονισμένα με αυτό, κινητές αξίες και, λόγω της απόκτησης αυτής, το ποσοστό των δικαιωμάτων ψήφου που κατέχει το πρόσωπο αυτό, άμεσα ή έμμεσα, απευθείας ή σε συνεννόηση με άλλα πρόσωπα που ενεργούν για λογαριασμό του ή συντονισμένα με αυτό, υπερβαίνει το όριο του ενός τρίτου (1/3) του συνόλου των δικαιωμάτων ψήφου της υπό εξαγορά εταιρείας, υποχρεούται, εντός είκοσι (20) ημερών από την απόκτηση αυτή, να απευθύνει υποχρεωτική δημόσια πρόταση για το σύνολο των κινητών αξιών της υπό εξαγορά εταιρείας καταβάλλοντος δίκαιο και εύλογο αντάλλαγμα, όπως ορίζεται στο άρθρο 9 [...]»

Δεδομένου ότι τα εμπράγματα δικαιώματα επί της μετοχής, όπως το δικαίωμα κυριότητας, υπάγονται στην προστασία του άρθρου 17 του Συντάγματος για το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, καθώς και στο άρθρο 5 παρ. 1 του Συντάγματος σχετικά με το δικαίωμα της οικονομικής ελευθερίας, αφού ο μέτοχος ανώνυμης εταιρείας, εκ της μετοχικής του σχέσεως, αποκτά τόσο δικαιώματα εταιρικής συμμετοχής, όσο και περιουσιακά δικαιώματα, ενώ τα μη εμπράγματα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα συμμετοχής στα κέρδη,  υπάγονται στην προστασία της ΕΣΔΑ (άρθρο ί του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου), θα μπορούσε κανείς εκ πρώτης ανάγνωσης να υποστηρίξει ότι οι διατάξεις του «squeeze out», κατ’ αρχήν  θίγουν τόσο το συνταγματικό δικαίωμα του μετόχου για προστασία της κυριότητάς του επί της μετοχής του, όσο και. το δικαίωμα προστασίας της περιουσίας του, καθώς επιφέρουν την απώλεια των δικαιωμάτων του αυτών επί της μετοχής.

Γίνεται, ωστόσο, δεκτό από την νομολογία, ότι οι διατάξεις του «squeeze out» θεμελιώνονται συνταγματικά  και δεν αντιτίθενται στην αρχή της συνταγματικότητας, όπως αυτό προκύπτει ενδεικτικά στα πλαίσια της υπ’ αριθμ. 2644/2017 απόφασης του Εφετείου Αθηνών (ΤΝΠ NOMOS) καθότι : « […] αφ’ενός μεν, οι ρυθμίσεις αυτές εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον (που εν προκειμένω είναι η δημιουργία ανταγωνιστικών επιχειρήσεων και η αποτελεσματικότητα της οικονομίας) και αποτελούν το αναγκαίο και κατάλληλο μέτρο για την επίτευξη του στόχου αυτού, αφ`ετέρου δε, καταβάλλεται αποζημίωση για την αξία των μετοχών της μειοψηφίας κατά τον χρόνο της υποχρεωτικής εξαγοράς, η οποία (μειοψηφία) επικαλούμενη ζημία και αθέμιτες πρακτικές (κατά περίπτωση, άρθρα 13 και 27 παρ. 7 του ν. 3461/2006 - βλ. κατωτέρω) μπορεί να αξιώσει την αποκατάσταση αυτής, αμφισβητώντας το ύψος του προσφερόμενου ανταλλάγματος. Συγκεκριμένα, η ρύθμιση του "squeeze out" δίνει τη δυνατότητα στον πλειοψηφούντα μέτοχο να χειρισθεί απρόσκοπτα τις εταιρικές υποθέσεις, προστατεύοντάς τον από ενδεχόμενες καταχρηστικές πρακτικές των μετόχων της μειοψηφίας, οι οποίοι, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μετασχηματισμών, εκμεταλλεύονται τη θέση τους ώστε να αποκομίσουν χρηματικά οφέλη ή άλλα οικονομικά ανταλλάγματα - μη ανταποκρινόμενα στην πραγματική αξία των μετοχών τους - από τον πλειοψηφούντα μέτοχο, προκειμένου να μην εμποδίσουν το επιδιωκόμενο επενδυτικό σχέδιο. Ιδιαίτερα δε για το δικαίωμα του πλειοψηφούντος μετόχου για εξαγορά των κινητών αξιών (ειδικότερα, μετοχών) της μειοψηφίας, που προβλέπεται στο Ν. 3461/2006 (για τις δημόσιες προτάσεις), ο αποκλεισμός της μειοψηφίας γίνεται αντιληπτός και ως αντιστάθμισμα στην υποχρέωση που επιβάλλει ο νομοθέτης στον προτείνοντα να αποτείνει υποχρεωτική πρόταση σε όλους τους κατόχους κινητών αξιών της υπό εξαγορά εταιρίας».

Ενόψει των ανωτέρω, γίνεται αντιληπτό ότι δεν μπορεί να τεθεί ζήτημα «ab initio» αντισυνταγματικότητας των διατάξεων του Ν. 3461/2006 περί υποχρεωτικής εξαγοράς μετοχών, παρά μόνο τυχόν επίκληση διαδικασίας - υπό την έποψη του ως άνω Νόμου - αντίθετης προς τις συνταγματικές διατάξεις (ερχόμενης, δηλαδή, σε αντίθεση προς το άρθρο 17 ή, αναλόγως, και 5 παρ. 1 του Συντάγματος) εφόσον δηλαδή δεν τηρήθηκαν οι εκ του Νόμου διαδικασίες για την πλήρη αποζημίωση των μετόχων κατά  την υποχρεωτική εξαγορά των μετοχών τους, δηλαδή χωρίς να λαμβάνουν αυτοί την  συναρτώμενη με την πραγματική αξία τους (μετοχών) αποζημίωση, κατά τον χρόνο της εξαγοράς.