Το δικαστήριο δικαιούται να διατάξει ως ασφαλιστικό μέτρο την συντηρητική κατάσχεση κινητών, ακινήτων, εμπραγμάτων δικαιωμάτων επάνω σε αυτά, απαιτήσεων και γενικά όλων των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη, είτε βρίσκονται στα χέρια του, είτε στα χέρια τρίτου. Η απόφαση που διατάζει την συντηρητική κατάσχεση πρέπει να καθορίζει το ποσό για το οποίο διατάσσεται. Δεν επιτρέπεται συντηρητική κατάσχεση πραγμάτων, τα οποία είναι ακατάσχετα σύμφωνα με τον νόμο (καθώς και εκείνων που μπορούν να υποστούν άμεση φθορά.

ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ

Η συντηρητική κατάσχεση κινητών, ή εμπραγμάτων δικαιωμάτων επάνω σε αυτά, στα χέρια του οφειλέτη γίνεται χωρίς να επιδοθεί προηγουμένως η απόφαση που διατάζει την κατάσχεση. Αντίγραφο ή περίληψη της έκθεσης της κατάσχεσης επιδίδεται σε εκείνον σε βάρος του οποίου επιβάλλεται η κατάσχεση, αν δεν ήταν παρών κατά την επιβολή της, το αργότερο την επόμενη ημέρα, εφόσον έχει την κατοικία του στον τόπο της κατάσχεσης, διαφορετικά μέσα σε οκτώ ημέρες από αυτήν. Αντίγραφο της έκθεσης κατάσχεσης επιδίδεται από το δικαστικό επιμελητή στον ειρηνοδίκη του τόπου της κατάσχεσης, ο οποίος είναι υποχρεωμένος, να καταχωρίσει περίληψή της σε ειδικό βιβλίο με αλφαβητικό ευρετήριο εκείνων κατά των οποίων έχει επιβληθεί κατάσχεση.

Επιπλέον, η συντηρητική κατάσχεση απαιτήσεων ή κινητών στα χέρια τρίτου, γίνεται με επίδοση στον τρίτο αντιγράφου της απόφασης, που την διατάζει με επιταγή να μην εξοφλήσει την απαίτηση, ή να μην παραδώσει τα κινητά, καθώς και με επίδοση μέσα σε οκτώ ημέρες σε εκείνον κατά του οποίου στρέφεται η κατάσχεση εγγράφου στο οποίο αναφέρεται η κατάσχεση που έχει επιβληθεί στα χέρια του τρίτου. Αλλιώς η κατάσχεση είναι άκυρη. Ο τρίτος, εκείνος που επέβαλε την κατάσχεση και ο οφειλέτης έχουν όλες τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα που προβλέπουν οι διατάξεις της αναγκαστικής κατάσχεσης απαιτήσεων ή κινητών στα χέρια τρίτου, και εφαρμόζεται η διαδικασία για την άσκηση ή τη διαφύλαξή τους που ορίζεται στις διατάξεις αυτές.

Τέλος, συντηρητική κατάσχεση ακινήτου ή εμπράγματου δικαιώματος επάνω σε αυτό στα χέρια του οφειλέτη, γίνεται με κοινοποίηση αντιγράφου της απόφασης που διατάζει την κατάσχεση στον οφειλέτη και στην αρχή που είναι αρμόδια να τηρεί το βιβλίο κατασχέσεων της περιφέρειας του τόπου όπου βρίσκεται το ακίνητο. Η παραγγελία για την επίδοση αντιγράφου της απόφασης που διατάζει τη συντηρητική κατάσχεση πρέπει να προσδιορίζει το ακίνητο ή το εμπράγματο δικαίωμα που κατάσχεται και το ποσό για το οποίο γίνεται η συντηρητική κατάσχεση. Η αρχή που τηρεί το βιβλίο κατασχέσεων εγγράφει χωρίς υπαίτια καθυστέρηση τη συντηρητική κατάσχεση στο βιβλίο κατασχέσεων.

ΟΙ ΕΝΝΟΜΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Η διάθεση των πραγμάτων που κατασχέθηκαν από εκείνον σε βάρος του οποίου έγινε η κατάσχεση, υπέρ εκείνου που επέβαλε την κατάσχεση η διάθεση των πραγμάτων που κατασχέθηκαν από εκείνον σε βάρος του οποίου έγινε η κατάσχεση απαγορεύεται και είναι άνευ ετέρου άκυρη . Σε χρηματικές απαιτήσεις η απαγόρευση ισχύει μόνο έως το ποσό για το οποίο έγινε η κατάσχεση.

Τα αποτελέσματα της κατάσχεσης αρχίζουν:

  α) σε κατάσχεση κινητών, ή εμπράγματων δικαιωμάτων επάνω σε κινητά στα χέρια του οφειλέτη, από την κατάσχεση- αν ήταν παρών κατά την επιβολή της- διαφορετικά από την επίδοση από το δικαστικό επιμελητή,

  β) σε κατάσχεση στα χέρια τρίτου απαιτήσεων, ή κινητών, από την επίδοση του εγγράφου που ανακοινώνει την κατάσχεση σε εκείνον κατά του οποίου στρέφεται και

  γ) σε κατάσχεση ακινήτου ή εμπράγματου δικαιώματος επάνω σε αυτό, από την κοινοποίηση στον οφειλέτη της απόφασης που διατάζει την κατάσχεση.

Στη συντηρητική κατάσχεση ακινήτου, ή εμπράγματου δικαιώματος επάνω σε αυτό, η παραπάνω ακυρότητα ισχύει ως προς τους τρίτους μόνο αν κατά το χρόνο της διάθεσης είχε γίνει η εγγραφή της κατάσχεσης στο βιβλίο κατασχέσεων. Αν έγινε κατάσχεση απαίτησης στα χέρια τρίτου, απαγορεύεται και είναι άκυρη υπέρ εκείνου που επέβαλε την κατάσχεση η εξόφληση από τον τρίτο της απαίτησης που έχει κατασχεθεί, ή ο συμψηφισμός της με μεταγενέστερη απαίτηση. Αν έγινε κατάσχεση κινητών στα χέρια τρίτου, απαγορεύεται και είναι άκυρη υπέρ εκείνου που επέβαλε την κατάσχεση η απόδοση, ή η διάθεση, των κατασχεμένων.

Στις περιπτώσεις όπου, έπειτα από τη λύση του γάμου, ο γονέας με τον οποίο διαμένει το τέκνο μεταβάλει τον τόπο κατοικίας του και ως επακόλουθο και τον τόπο κατοικίας του τέκνου με τρόπο ώστε να καθίσταται δυσχερής η επικοινωνία του με τον άλλον γονέα, μπορεί δικαστικά να αναπροσαρμοστεί ο χρόνος, ο τόπος και ο τρόπος επικοινωνίας τους.

Συγκεκριμένα, η διαμονή του τέκνου ανήκει στον αποκαλούμενο «στενό πυρήνα» της γονικής μέριμνας, κάτι που σημαίνει ότι η μεταβολή της, όταν αυτή συνεπάγεται την διατάραξη της επικοινωνίας του τέκνου με τον άλλον γονέα, δεν θα πρέπει να αποφασίζεται μονομερώς από τον έναν γονέα. Γι’ αυτό και στο άρθρο 1519 ΑΚ ορίζεται ότι: «για τη μεταβολή του τόπου διαμονής του τέκνου που επιδρά ουσιωδώς στο δικαίωμα επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο, απαιτείται προηγούμενη έγγραφη συμφωνία των γονέων ή προηγούμενη δικαστική απόφαση που εκδίδεται μετά από αίτηση ενός από τους γονείς».

Από την διατύπωση του άρθρου συνάγεται ότι ο γονέας που επιθυμεί να προβεί σε σημαντική μετακίνηση μαζί με το παιδί, ανεξάρτητα αν η μετακίνηση αφορά το εσωτερικό ή το εξωτερικό, πρέπει να μη δρα μονομερώς αλλά να προσφεύγει προληπτικά στις αρμόδιες αρχές. Φυσικά, ο γονέας διατηρεί την ελευθερία να αλλάξει τον τόπο διαμονής του τέκνου, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι η αλλαγή αυτή δεν είναι ενάντια στο συμφέρον του τελευταίου, αλλά όχι να μεταβάλλει μονομερώς τον τόπο διαμονής του ανήλικου τέκνου, κατά τρόπο ώστε να επηρεάζεται αρνητικά η άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας του άλλου γονέα.

Έτσι, προκειμένου να εφαρμοστεί το παραπάνω άρθρο θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) σημαντική μετακίνηση που επηρεάζει ουσιωδώς το δικαίωμα επικοινωνίας, ήτοι να συνεπάγεται αλλαγή του τόπου διαμονής σε σημαντική -χιλιομετρική- απόσταση από την προηγούμενη κατοικία, όπως σε διαφορετική χώρα ή πόλη και β) αδυναμία ή δυσχέρεια ασκήσεως του δικαιώματος επικοινωνίας του γονέα με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο.

Με πρόσφατη απόφασή του το Ειρηνοδικείο Ηλείας, σε εφαρμογή του παραπάνω άρθρου έκρινε ότι η επιλογή της μητέρας να μετοικήσει από τον Πύργο Ηλείας, όπου ως τότε διέμενε με το ανήλικο τέκνο της, στην Αθήνα, δεν πρόκειται να επηρεάσει αρνητικά την ζωή και τις καθημερινές δραστηριότητες του τέκνου, τις οποίες μπορεί να συνεχίσει στην Αθήνα, κρίνοντας ως επακόλουθο επιτρεπτή την μεταβολή του τόπου διαμονής του τέκνου.

Παράλληλα, όμως, λαμβάνοντας υπόψιν ότι η απόφαση της μετοίκησης επρόκειτο να προκαλέσει σημαντικές δυσκολίες στην επικοινωνία του τέκνου με τον πατέρα του, ο οποίος εξακολουθούσε να διαμένει στην πόλη του Πύργου, καθώς και το γεγονός της καλής οικονομικής κατάστασης της μητέρας, προέβη επιπλέον σε ρύθμιση του δικαιώματος επικοινωνίας του πατέρα με το τέκνο, ορίζοντας συγκεκριμένες ημέρες κατά τις οποίες η μητέρα θα πρέπει να μεταβαίνει με το τέκνο της στον τόπο διαμονής του πατέρα, παραδίδοντας και παραλαμβάνοντάς το αντίστοιχα, ώστε να μην διαταραχθεί η σχέση πατέρα-τέκνου και να επιτυγχάνεται αποτελεσματικά η μεταξύ τους επικοινωνία.

Η επίμαχη διάταξη που υιοθετεί τη 10ετή παραγραφή (από 20ετή που ισχύει σήμερα στα περισσότερα ταμεία) είναι προ των πυλών. Μάλιστα από την 1η Ιανουαρίου 2027 η παραγραφή των μη βεβαιωμένων οφειλών προς τον ΕΦΚΑ γίνεται πενταετής, με εναρμόνιση των χρονικών ορίων παραγραφής των ασφαλιστικών οφειλών με ό,τι ισχύει για τις φορολογικές οφειλές.

Ωστόσο, ποιους συμφέρει πραγματικά η παραγραφή;

Η παραγραφή σε γενικές γραμμές συμφέρει όσους μπορούν, σε κάθε περίπτωση με τα υπόλοιπα χρόνια να θεμελιώσουν δικαίωμα συνταξιοδότησης στα 62 ή στα 67. 

Ποιοι θα συναντήσουν εμπόδια και θα εξαιρεθούν από το δικαίωμα παραγραφής;

Όσοι εντάχθηκαν στη ρύθμιση των 120 δόσεων και στις άλλες ευνοϊκές ρυθμίσεις που θεσπίστηκαν το 2015, 2017 και 2019, δηλαδή 1 στους 4 οφειλέτες.

Όσοι έλαβαν ενημέρωση από το Κ.Ε.Α.Ο. ότι οφείλουν είτε με δική τους πρωτοβουλία είτε με πρωτοβουλία του φορέα. Δηλαδή εάν ο ΕΦΚΑ είχε προβεί σε κοινοποίηση προς τον ασφαλισμένο της βεβαίωσης οφειλής των εν λόγω εισφορών εντός δεκαετίας από τη γένεσή της (γεγονός που διακόπτει τον χρόνο παραγραφής), τότε ο ασφαλισμένος οφείλει το σύνολο των εισφορών.

Όσοι δεν γνώριζαν ότι οφείλουν και το έμαθαν με την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης.

Αντίθετα, αν μια οφειλή που δημιουργήθηκε το 2007 δεν βεβαιώθηκε μέχρι το 2017 διότι στο μεταξύ είχε ψηφιστεί το 2016 ο νόμος Κατρούγκαλου που έβαζε τον πήχη της παραγραφής στην 20ετία, τότε η οφειλή παραγράφεται.

Δεν μπορεί να απαγορευθεί η διατήρηση ζώων συντροφιάς με τον κανονισμό της πολυκατοικίας, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 8 του Ν. 4039/2021, περί διατήρησης ζώων συντροφιάς σε κατοικίες.

Σύμφωνα με το Ν. 4039/2012 «για τα δεσποζόμενα και τα αδέσποτα ζώα συντροφιάς και την προστασία των ζώων από την εκμετάλλευση ή τη χρησιμοποίηση με κερδοσκοπικό σκοπό» και ειδικότερα στο άρθρο 1, ως κατοικίδιο ζώο ορίζεται: «κάθε μη άγριο ζώο, που συντηρείται ή προορίζεται να συντηρηθεί από τον άνθρωπο, κυρίως μέσα στην κατοικία του, για λόγους ζωοφιλίας ή συντροφιάς και τελεί υπό την άμεση επίβλεψη και φροντίδα του ιδιοκτήτη, κατόχου, συνοδού ή φύλακά του».

Σύμφωνα, δε, με το άρθρο 8 του ιδίου νόμου, περί διατήρησης ζώων συντροφιάς σε κατοικίες:

«Επιτρέπεται η διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς σε κάθε κατοικία. Στις πολυκατοικίες, που αποτελούνται από δύο διαμερίσματα και πάνω, επιτρέπεται η διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς σε κάθε διαμέρισμα με την προϋπόθεση ότι αυτά:

1. διαμένουν στο ίδιο διαμέρισμα με τον ιδιοκτήτη τους ή τον κάτοχο τους,
2. δεν παραμένουν μόνιμα στις βεράντες ή στους ανοιχτούς χώρους του διαμερίσματος,
3. η παραμονή στα διαμερίσματα πολυκατοικιών τελεί υπό την επιφύλαξη της τήρησης των κανόνων ευζωίας, των υγειονομικών διατάξεων και των αστυνομικών διατάξεων περί κοινής ησυχίας και
4. έχουν ελεγχθεί ηλεκτρονικά, έχουν σημανθεί, καταγραφεί και φέρουν βιβλιάριο υγείας».
5. Επιτρέπεται η διατήρηση ζώων συντροφιάς, που έχουν σημανθεί και καταχωρισθεί νομίμως και φέρουν βιβλιάριο υγείας, στις μονοκατοικίες με την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες καλής μεταχείρισης και ευζωίας των ζώων, καθώς και οι ισχύουσες υγειονομικές διατάξεις και οι αστυνομικές διατάξεις περί κοινής ησυχίας.
6. Απαγορεύεται η διατήρηση και παραμονή ζώων συντροφιάς σε κοινόχρηστους χώρους της πολυκατοικίας. Επιτρέπεται όμως στην πυλωτή, στην ταράτσα, στον ακάλυπτο χώρο και στον κήπο εφόσον υφίσταται η ομόφωνη απόφαση της γενικής συνέλευσης των ιδιοκτητών.
7. Οι ανωτέρω αριθμητικοί περιορισμοί ισχύουν μόνο για σκύλους και γάτες. Για τα λοιπά ζώα συντροφιάς, πρέπει να τηρούνται οι όροι της παραγράφου 2.»

Με τον ίδιο κανονισμό, μπορεί να περιορίζεται ο μέγιστος αριθμός των ζώων, που επιτρέπονται, στα δύο (2) ζώα ανά διαμέρισμα.

Περαιτέρω, από τις ανωτέρω ειδικότερες ρυθμίσεις του νόμου, προκύπτει ότι αυτός στο σύνολό του, αποτελεί μια πρώτη προσπάθεια του νομοθέτη να ορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο ρυθμίζονται οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων σε αναφορά με την ύπαρξη δεσποζόμενων και αδέσποτων ζώων.

Επισημαίνουμε ότι ο νόμος αυτός, αποτελεί τον πρόδρομο των Ν. 4235/2014 και Ν. 4830/2021, οι οποίοι άνοιξαν τον δρόμο για το ελεύθερο τάισμα και πότισμα των αδέσποτων ζώων τόσο από ιδιώτες, όσο και από τους Δήμους, τους οποίους υποχρέωσε να δημιουργήσουν σημεία σίτισης και ποτίσματός τους. Βέβαια και πριν ακόμα και πριν τους νόμους αυτούς, αυτό δεν απαγορευόταν, εφόσον φυσικά, τηρούνταν οι κανόνες υγιεινής και καθαριότητας.

Χαρακτηριστικό κατάλοιπο της προηγούμενης κατάστασης, αποτελούν όροι μισθωτηρίων συμβολαίων, αλλά και καταστατικά πολυκατοικιών, σύμφωνα με τα οποία απαγορεύεται η κατοχή κατοικίδιου ζώου και η διαμονή του εντός διαμερίσματος. Σύμφωνα, ωστόσο, με τα όσα ορίζονται στο άρθρο 8 του Ν. 4039/2012, η διατήρηση ζώων συντροφιάς σε κάθε κατοικία είναι επιτρεπτή, υπό προϋποθέσεις, περιοριστικά απαριθμούμενες σε αυτό.

Αυτό σημαίνει, ότι εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, η κατοχή κατοικίδιου και η διαμονή του σε σπίτι (διαμέρισμα ή οποιαδήποτε άλλη οικία) δεν δύναται να απαγορευτεί, ούτε καν με κανονισμό πολυκατοικίας, ο οποίος μπορεί μόνο να ορίσει τον μέγιστο αριθμό ζώων ανά διαμέρισμα. Στην περίπτωση, δε, που ένας τέτοιος περιορισμός δεν ορίζεται στο καταστατικό, γίνεται δεκτό ότι μπορεί να επιτραπούν και πάνω των δύο (20 ζώων ανά διαμέρισμα, αρκεί να τηρούνται οι προϋποθέσεις που περιγράφονται στο άρθρο 8 παρ.1 εδ. α΄.

Ζήτημα, ωστόσο, ενδέχεται να υπάρχει στην περίπτωση παλαιότερων του Ν. 4039/2012 Κανονισμών πολυκατοικίας, οι οποίοι απαγόρευαν την διατήρηση κατοικίδιων στα διαμερίσματά της, ότε και θα χρειαστεί τροποποίησή του. Σύμφωνα, άλλωστε, με το Ν. 1562/1985 περί «οικοδόμησης συνιδιόκτητων ακινήτων και τροποποίηση διατάξεων του κώδικα πολιτικής δικονομίας για τη διανομή και άλλες διατάξεις» και ειδικότερα το άρθρο 9 αυτού «αν υπάρχει ήδη χωριστή κατ’ ορόφους ή διαμερίσματα ιδιοκτησία, δεν έχει όμως καταρτιστεί κανονισμός των σχέσεων των συνιδιοκτητών, η πλειοψηφία τουλάχιστον 60% των συγκυρίων δικαιούται να ζητήσει δικαστικώς, κατ’ ανάλογη εφαρμογή των διατάξεων των προηγούμενων άρθρων, να καταρτιστεί κανονισμός, εφόσον είναι αναγκαίος για τον καθορισμό των σχέσεων των συνιδιοκτητών. Κατά τον ίδιο τρόπο και με πλειοψηφία τουλάχιστον 65% των συγκυρίων, μπορεί να επιτραπεί η συμπλήρωση ή και η τροποποίηση του κανονισμού, όταν εμφανίζει ελλείψεις που εμποδίζουν τη λειτουργία της συνιδιοκτησίας ή τη χρήση των χωριστών ιδιοκτησιών σύμφωνα με τον προορισμό του ακινήτου».

Σε αντιδιαστολή λοιπόν με τα παραπάνω, άλλη αντιμετώπιση έχει τυχόν αντίθετος όρος μισθωτηρίου συμβολαίου, που απαγορεύει τη διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς σε κατοικία, καθώς η συμφωνία μεταξύ του εκμισθωτή και του μισθωτή διέπεται από την θεμελιώδη αρχή της «ελευθερίας των συμβάσεων» και ως εκ τούτου υπερισχύει του νόμου.

Αξίζει, δε, να αναφερθεί ότι η ως άνω διαμορφωθείσα κατάσταση και το δικαίωμα που παρέχει ο νόμος να διατηρείται κατοικίδιο ζώο, ακόμα και σε μισθωμένη κατοικία, ουδόλως επηρεάζει το δικαίωμα του εκμισθωτή να καταγγείλει τη μίσθωση στην περίπτωση που δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του ως άνω άρθρου 8 ή παρατηρήσει κακή χρήση του μισθίου, ήτοι της οικίας/διαμερίσματος.

Ειδικότερα κατά το άρθρο 594 του ΑΚ, που εφαρμόζεται και επί εμπορικών μισθώσεων κατ’ άρθ. 15 του π.δ/τος 34/1995, ο εκμισθωτής έχει δικαίωμα να καταγγείλει αμέσως τη μίσθωση αν ο μισθωτής, παρά τις διαμαρτυρίες του εκμισθωτή, δεν μεταχειρίζεται το μίσθιο με επιμέλεια και όπως συμφωνήθηκε. Η διαμαρτυρία αυτή, δε, του εκμισθωτή για την κακή χρήση του μισθίου μπορεί, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Αρείου Πάγου, να εμπεριέχεται και στην αγωγή, με αποτέλεσμα ο μισθωτής να έχει δυνατότητα συμμόρφωσης μέχρι την άσκησή της.

Ειδικότερα, με την ανωτέρω διάταξη θεσπίζεται νόμιμη υποχρέωση του μισθωτή να χρησιμοποιεί το μίσθιο με την επιμέλεια του μέσου, συνετού ανθρώπου. Αντίθετη μεταχείριση, δε, του μισθίου, ήτοι κακή χρήση αυτού συνιστά, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Αρείου Πάγου η καταστροφή μερών, συστατικών ή παραρτημάτων του μισθίου και κάθε βλάβη ή αυθαίρετη, χωρίς τη συναίνεση του εκμισθωτή, επέμβαση του μισθωτή σε αυτό, που αλλοιώνει ουσιωδώς το μίσθιο και που έχουν γίνει από τον εκμισθωτή για την εξυπηρέτηση του οικονομικού του σκοπού. Ως εκ τούτου, είναι εμφανές ότι από μόνη της η παρουσία κατοικίδιου ζώου σε οποιαδήποτε κατοικία δεν συνιστά κακή χρήση μισθίου, αλλά απαιτείται είτε αυτή να αντίκειται σε όρο του συμβολαίου μεταξύ του εκμισθωτή και του μισθωτή, είτε η παρουσία αυτή να έχει ένα επιβλαβές αποτέλεσμα, ήτοι καταστροφές, φθορές, αλλοιώσεις, που δεν δικαιολογούνται από τη συνήθη χρήση του να είναι αντίθετη σε μεταξύ τους συμφωνία.

Στις ως άνω περιπτώσεις, δε, αυτή ο εκμισθωτής έχει δικαίωμα όχι μόνο να καταγγείλει την σύμβαση μίσθωσης, αλλά και να αποζημιωθεί, όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων 594 ΑΚ, 297 ΑΚ και 298 ΑΚ, τόσο ως προς τη θετική ζημία, όσο ως προς το διαφυγόν κέρδος. Με άλλα λόγια, ο εκμισθωτής έχει αξίωση τόσο ως προς τις φθορές που πραγματοποιήθηκαν στο ακίνητό του, όσο και για τυχόν συνέπειες αυτών (πχ. αδυναμία εκ νέου μίσθωσης του διαμερίσματος εξαιτίας τους), υπό τη μοναδική προϋπόθεση ότι η ζημία του τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με την επικαλούμενη κακή χρήση του μισθίου από τον μισθωτή ή ότι εκείνος παρέβη σχετικό όρο του μισθωτηρίου συμβολαίου.

Σύμφωνα, λοιπόν, με τα παραπάνω και με γνώμονα την αρχή της αναλογικότητας του άρθρου 25 του Συντάγματος και της ελευθερίας των συμβάσεων, είναι γεγονός ότι ο Ν. 4039/2012, τελεί σε πλήρη αρμονία με το γενικότερο σύστημα δικαίου της χώρας μας, χωρίς να πλήττονται από την άλλη μεριά και τα συμφέροντα του εκμισθωτή.

Οι περισσότερες πολυκατοικίες, διέπονται από την σύσταση οριζοντίων ιδιοκτησιών, η οποία συνοδεύεται από τον κανονισμό της πολυκατοικίας, ο οποίος αναφέρει τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των ιδιοκτητών των διαμερισμάτων της κάθε πολυκατοικίας. Μία από τις υποχρεώσεις αυτές είναι και η καταβολή των κοινόχρηστων δαπανών σύμφωνα με τις αναλογίες που αναφέρονται στην πράξη σύστασης οριζοντίων ιδιοκτησιών σε συνδυασμό με τον κανονισμό της πολυκατοικίας για κάθε διαμέρισμα, ενώ στην περίπτωση που δεν τηρείται αυτή η υποχρέωση από τον εκάστοτε ιδιοκτήτη ο ως κανονισμός αλλά και ο νόμος προβλέπει ως συνέπεια την είσπραξή της εν λόγω οφειλής με τόκο υπερημερίας.

Δεν είναι λίγες οι φορές εκείνες, που συχνά υπάρχει στον κανονισμό της πολυκατοικίας και όρος ο οποίος αναφέρει ότι σε περίπτωση μη καταβολής των οφειλόμενων κοινόχρηστων δαπανών ενός διαμερίσματος, πέραν των τόκων υπερημερίας, ο ιδιοκτήτης αυτού να επιβαρύνεται με την καταβολή διπλάσιου ή και τριπλάσιου ποσού ως ποινικής ρήτρας. Ο όρος αυτός όμως είναι άκυρος σύμφωνα με τον νόμο.

Σύμφωνα με το άρθρο 243 ΑΚ, το ανώτατο όριο του τόκου που οφείλεται από δικαιοπραξία προσδιορίζεται, όπως ο νόμος ορίζει. Οι προμήθειες ή άλλα ανταλλάγματα που συνομολογούνται ή καταβάλλονται επί πλέον του τόκου λογίζονται ως τόκος. Κατά το άρθρο 293 ΑΚ, το ποσοστό του νόμιμου τόκου ή τόκου υπερημερίας προσδιορίζεται όπως ορίζει ο νόμος και σύμφωνα με το άρθρο 294 ΑΚ κάθε δικαιοπραξία για τόκο, που υπερβαίνει το ανώτατο θεμιτό όριο είναι άκυρη ως προς το επί πλέον.

Το άρθρο 345 ΑΚ αναφέρει, ότι όταν πρόκειται για χρηματική οφειλή, ο δανειστής σε περίπτωση υπερημερίας του οφειλέτη, έχει δικαίωμα ν’ απαιτήσει τον τόκο υπερημερίας, που ορίζεται από το νόμο ή με δικαιοπραξία, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να αποδείξει ζημία. Αν όμως, αποδείξει και άλλη θετική ζημία, εφόσον στο νόμο δεν ορίζεται διαφορετικά, έχει δικαίωμα ν’ απαιτήσει και αυτήν. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 341 ΑΚ αν για την εκπλήρωση της παροχής συμφωνήθηκε ορισμένη (δήλη) ημέρα ο οφειλέτης καθίσταται υπερήμερος με την πάροδο και μόνο αυτής.

Τέλος κατά το άρθρο 404 ΑΚ, οφειλέτης μπορεί να υποσχεθεί στο δανειστή, ως ποινή χρηματικό ποσό ή κάτι άλλο (ποινική ρήτρα) για την περίπτωση που δεν θα εκπλήρωνε ή που δεν θα εκπλήρωνε προσηκόντως την παροχή. Από τον συνδυασμό των πιο πάνω διατάξεων και ιδίως αυτών των άρθρων 293 εδ. β, 294 και 345 του ΑΚ, σκοπός των οποίων είναι ν’ αποτρέψει την καταστρατήγηση του θεμιτού ορίου τόκου, δια των συνυπολογισμών στο ποσοστό των τόκων όλων των προσθέτων παροχών, οι οποίες με διάφορη του τόκου νομική μορφή επιβαρύνουν ουσιαστικά τον οφειλέτη, συνάγεται ότι, επί χρηματικής κυρίως οφειλής ως κύριας παροχής η συνομολόγηση σε περίπτωση υπερημερίας του οφειλέτη περί την εκπλήρωση της, επιπλέον του θεμιτού τόκου και πρόσθετου χρηματικού ποσού, ως ποινικής ρήτρας αντιβαίνει στις παραπάνω διατάξεις του νόμου και είναι άκυρη, κατά το υπερβάλλον, ως αποτελούσα κατά νόμο συγκάλυψη παράνομης τοκογλυφίας, η ακυρότητα δε αυτή της εν λόγω «ποινικής ρήτρας» είναι άσχετη με το υπέρμετρο αυτής, που ρυθμίζεται κατά το άρθρο 409 ΑΚ.

Επομένως, επί οροφοκτησίας προκειμένου για υποχρέωση καταβολής εκ μέρους του ιδιοκτήτου διαμερίσματος δαπανών κοινοχρήστων, σε περίπτωση υπερημερίας αυτού, ως προς την εκπλήρωση της υποχρεώσεως του αυτής, ο διαχειριστής δικαιούται να ζητήσει την καταβολή των οφειλών αυτών εκ μέρους του συνιδιοκτήτη, καθώς και τον από το νόμο ή τη σύμβαση προβλεπόμενο τόκο υπερημερίας όχι δε και τυχόν πρόσθετο χρηματικό αντάλλαγμα, που για τον λόγο αυτό έχει συμφωνηθεί με τον οφειλέτη, ως «ποινική ρήτρα».

Ως προς το χρονικό πλαίσιο διεκδίκησης των οφειλόμενων κοινόχρηστων δαπανών διαμερίσματος πολυκατοικίας, σύμφωνα με το άρθρο 250 εδ. 17 ΑΚ, οι αξιώσεις των κάθε είδους μισθών, των καθυστερούμενων προσόδων, συντάξεων, διατροφής και κάθε άλλης παροχής που επαναλαμβάνεται περιοδικά, παραγράφονται σε πέντε χρόνια. Στις προβλεπόμενες από τη διάταξη αυτή αξιώσεις, περιλαμβάνεται και η κατά του κυρίου διαιρεμένης ιδιοκτησίας πολυώροφης οικοδομής αξίωση καταβολής των κατά τον κανονισμό συνιδιοκτησίας και το άρθρο 5 εδ. β' Ν. 3741/1929 αναλογουσών στην ιδιοκτησία αυτή δαπανών των κοινοχρήστων χώρων, αφού και η ανωτέρω αξίωση έχει αντικείμενο περιοδικώς, καθορισμένα χρονικά διαστήματα, επαναλαμβανόμενη παροχή, διαφόρου, ενδεχομένως εκάστοτε ύψους, αλλά σαφώς καθορισμένου εκ των προτέρων περιεχομένου και δεν διατελεί ως προς τη γένεση και την ύπαρξη της από κάποια αίρεση, αλλά παράγεται με μόνη την πάροδο του υπό του νόμου ή της βούλησης των συναλλαγέντων τεταγμένου αναγκαίου χρόνου.

Η πενταετής παραγραφή, αρχίζει κατ’ άρθρο 253 ΑΚ μόλις λήξει το έτος μέσα στο οποίο συμπίπτει η έναρξη της, όπως η τελευταία ορίζεται στα άρθρα 251 και 252 ΑΚ. Εξ άλλου κατά το άρθρο 263 ΑΚ κάθε παραγραφή, που διακόπηκε με την έγερση της αγωγής θεωρείται σαν να μη διακόπηκε, αν η αγωγή απορριφθεί τελεσίδικα για λόγους μη ουσιαστικούς. Αν ο δικαιούχος εγείρει και πάλι την αγωγή μέσα σε έξι μήνες, η παραγραφή θεωρείται ότι έχει διακοπεί με την προηγούμενη αγωγή.

 Η πώληση υπό διαλυτική αίρεση, πρόκειται για μία πώληση της οποίας τα αποτελέσματα ενδεχομένως να ανατραπούν με την επέλευση ενός γεγονότος μελλοντικού και αβέβαιου.

Σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 202 ΑΚ «αν με τη δικαιοπραξία εξαρτήθηκε η ανατροπή των αποτελεσμάτων της από γεγονός μελλοντικό και αβέβαιο (αίρεση διαλυτική), μόλις συμβεί το γεγονός αυτό παύει η ενέργεια της δικαιοπραξίας και επανέρχεται αυτοδικαίως η προηγούμενη κατάσταση».

Ενόψει της διάταξης αυτής, ο διαλυτικός όρος που περιέχεται στη σύμβαση πώλησης και μεταβίβασης της κυριότητας ακινήτου, σύμφωνα με τον οποίο, σε περίπτωση που ο αγοραστής, ο οποίος ανέλαβε την υποχρέωση για ορισμένη, εντός τακτής προθεσμίας, ενέργεια, που μπορεί να συνίσταται και στην καταβολή του πιστωθέντος τιμήματος, δεν προέβη στην εκπλήρωση αυτής, θα εκπίπτει από κάθε δικαίωμά του που απορρέει από την πώληση και το πωληθέν θα καθίσταται αναγόραστο και θα επιστραφεί χωρίς άλλη διατύπωση στην κυριότητα του πωλητή, αποτελεί αναμφίβολα παρεμβολή στη σύμβαση διαλυτικής αίρεσης, υπό την οποία τελεί τόσο η κατά το άρθρο 1033 ΑΚ συμφωνία για τη μεταβίβαση της κυριότητας, όσο και η ενοχική δικαιοπραξία της πώλησης, η οποία αποτελεί, κατά την παραπάνω διάταξη, τη νόμιμη αιτία της μεταβίβασης.

Όταν η διαλυτική αυτή αίρεση πληρωθεί, διότι παρήλθε άπρακτη η προθεσμία εντός της οποίας όφειλε να ενεργήσει ο αγοραστής, τότε, κατά τη βούληση των μερών, που σαφώς εκφράστηκε και είναι σύμφωνη με τα οριζόμενα στην προεκτεθείσα διάταξη του άρθρου 202 ΑΚ, ανατρέπεται η όλη σύμβαση τόσο κατά την ενοχική όσο και κατά την εμπράγματη ενέργειά της, υπό την έννοια ότι παύει αυτή να ισχύει με την επέλευση του αιρετικού γεγονότος και επανέρχεται αυτοδικαίως η προηγούμενη κατάσταση, άρα και η κυριότητα στον πωλητή, χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε άλλη ενέργειά του (όπως δήλωση υπαναχώρησης), ενώ ο αγοραστής εκπίπτει από τα δικαιώματά του από τη σύμβαση πώλησης (ΠΠρΚω 72/2018 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1361/2017, ΑΠ 389/2017, ΑΠ 2099/2009, ΑΠ 1133/2009, ΑΠ 848/2008, ΑΠ 637/2003, ΕφΛαρ 110/2015.).

Μόλις πριν από μία εβδομάδα, τέθηκε σε ισχύ ο Νόμος 4997/2022 με νέες ασφαλιστικές και συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις με κυριότερη τη δεκαετή πλέον παραγραφή των οφειλών σε ασφαλιστικά Ταμεία, σε σχέση με την εικοσαετή παραγραφή που ίσχυε έως σήμερα ακολουθώντας τη πρόσφατη νομολογία του ΣτΕ.

Καμία αναφορά δεν έγινε όμως, για το άρθρο 20 του νέου Νόμου, σύμφωνα με το οποίο ανατρέπει τα όσα ίσχυαν έως σήμερα για τις μειωμένες συντάξεις των ασφαλισμένων του πρώην Δημοσίου, αποστερώντας τους το δικαίωμα να λάβουν σύνταξη πριν το 62ο έτος της ηλικίας τους.

Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 56 του ΠΔ 169/2007, οι ασφαλισμένοι που είχαν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, ήτοι συγκεκριμένο ασφαλιστικό χρόνο (25ετία) έως 31.12.2010, 31-12-2011 και 31-12-2012 είχαν δικαίωμα να λάβουν μειωμένη σύνταξη με τη συμπλήρωση του 55ου , του 56ου και του 58ου έτους της ηλικίας τους αντίστοιχα. Το δικαίωμα των ασφαλισμένων του πρώην Δημοσίου στη λήψη μειωμένη σύνταξης γήρατος είχε μείνει ανεπηρέαστο από το Ν.4336/2015 και ως εκ τούτου έως σήμερα μπορούσαν να ασκήσουν αυτό το δικαίωμα οποτεδήποτε, δηλαδή ακόμα και μετά την 1η Ιανουαρίου 2023.

Σύμφωνα με την διάταξη που ψηφίστηκε όμως, όσοι ασφαλισμένοι του πρώην Δημοσίου είχαν θεμελιώσει την απαιτούμενη 25ετή συντάξιμη υπηρεσία έως 31-12-2010/2011/2012, αλλά δεν συμπληρώνουν το απαιτούμενο όριο ηλικίας (55,56,58) έως το τέλος του μήνα που διανύουμε, δεν μπορούν να λάβουν σύνταξη πριν τη συμπλήρωση του 62ου έτους της ηλικίας τους.

Η εξέλιξη αυτή, δημιουργεί κώλυμα σε χιλιάδες ασφαλισμένους που συμπληρώνουν το απαιτούμενο όριο ηλικίας από 1η Ιανουαρίου 2023 και μετά, καθώς δεν θα μπορούν να λάβουν μειωμένη σύνταξη πριν τα 62 έτη τους.

Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 300, 330 εδ β` και 914 ΑΚ συνάγεται, ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση, προϋποθέτει συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, επέλευση ζημίας και αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας.

Παράνομη είναι η συμπεριφορά που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας.

Μορφή υπαιτιότητας είναι και η αμέλεια, η οποία υπάρχει όταν δεν καταβάλλεται η επιμέλεια που απαιτείται στις συναλλαγές, δηλαδή αυτή που αν καταβαλλόταν, με μέτρο τη συμπεριφορά του μέσου συνετού και επιμελούς ανθρώπου του κύκλου δραστηριότητας του ζημιώσαντος, θα καθιστούσε δυνατή την αποτροπή του παράνομου και ζημιογόνου αποτελέσματος.

Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει, όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη ήταν, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή, κατά τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, να επιφέρει τη ζημία και την επέφερε στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Τα προαναφερόμενα έχουν εφαρμογή και στην περίπτωση του άρθρου 10 του ν. ΓΠΝ/1911 ως προς την υπαιτιότητα των οδηγών των συγκρουσθέντων αυτοκινήτων, κατά το οποίο είναι εφαρμοστέα η διάταξη του άρθρου 914 ΑΚ.

Εξάλλου, η παράβαση διατάξεων του ΚΟΚ δεν θεμελιώνει αυτή καθεαυτή υπαιτιότητα στην επέλευση αυτοκινητικού ατυχήματος, αποτελεί όμως στοιχείο η στάθμιση του οποίου από το δικαστήριο της ουσίας θα κριθεί σε σχέση με την ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συγκεκριμένης πράξης και του επελθόντος αποτελέσματος.

Στο μίνι ασφαλιστικό νομοσχέδιο, που μετά τη δημόσια διαβούλευση αναμένεται να πάρει τον δρόμο προς τη Βουλή προβλέπεται η κατάργηση της ειδικής εισφοράς 1% των ασφαλισμένων του Ταμείου Πρόνοιας Δημοσίων Υπαλλήλων, που έχει ως αποτέλεσμα από την 1η Ιανουαρίου 2023 να αυξηθεί αντίστοιχα ο καθαρός μισθός όλων των εργαζομένων στο Δημόσιο. Να σημειωθεί ότι η ειδική αυτή εισφορά, η οποία δεν συνυπολογίζεται στο εφάπαξ, επιβλήθηκε το 2011 με στόχο τη διάσωση του ΤΠΔΥ, όμως πλέον ο κλάδος πρόνοιας του ΕΦΚΑ στον οποίο ανήκει είναι πλεονασματικός και συνεπώς δεν υπάρχει λόγος διατήρησής της. Αντίθετα, εκτιμούν στο υπουργείο Εργασίας, η κατάργησή της θα οδηγήσει σε αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος των δημοσίων υπαλλήλων.

Παράλληλα, επεκτείνεται σε όλους τους ενστόλους το δικαίωμα της «μάχιμης πενταετίας», δηλαδή της αναγνώρισης έως και πέντε επιπλέον ετών ασφάλισης, καταβάλλοντας τις αντίστοιχες εισφορές. Αναλυτικά, προβλέπεται ότι όσοι ένστολοι εξαιρούνταν από τη σχετική ρύθμιση αποκτούν πλέον το δικαίωμα αναγνώρισης έως και 5 ετών, ανεξαρτήτως μονάδας υπηρεσίας, αν είναι παλαιοί ή νέοι ασφαλισμένοι (προ ή μετά το 2011) και ανεξαρτήτως της σχέσης εργασίας με την οποία υπηρετούν (μόνιμοι και μη).

 Στο συχνά τιθέμενο ερώτημα του αν μπορεί κανείς να αποποιηθεί την κληρονομία πριν την αποποιηθεί ο προγενέστερος κληρονόμος απάντησε με έγγραφό της η ΑΑΔΕ, κρίνοντας ότι η εν λόγω αποποίηση είναι καθ’ όλα έγκυρη και οι σχετικές δηλώσεις πρέπει να γίνονται αποδεκτές από τις αρμόδιες Δ.Ο.Υ.

 Συγκεκριμένα, το α. 1847 ΑΚ ορίζει ότι «ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών που αρχίζει από τότε που έμαθε την επαγωγή και το λόγο της». Δεδομένου ότι πολλές φορές ο εκάστοτε κληρονόμος δεν είναι σε θέση να πληροφορηθεί ευχερώς τυχόν αποποίηση άλλου, προπορευόμενου κληρονόμου, και την συνακόλουθη επαγωγή της κληρονομίας στον ίδιο, ανακύπτει το πρακτικό ζήτημα του αν μπορεί να γίνει αποποίηση μετά τον θάνατο του κληρονομούμενου, αλλά πριν την επαγωγή της κληρονομίας στον εκάστοτε κληρονόμο.

Σε σχετικό ερώτημα που τέθηκε προς τον Συνήγορο του Πολίτη, η ΑΑΔΕ διευκρινίζει με την απάντησή της, επικαλούμενη μάλιστα προηγούμενη γνωμοδότηση του ΝΣΚ, ότι η συγκεκριμένη διάταξη έχει τεθεί πρωτίστως για την προστασία του κληρονόμου που επιθυμεί την αποποίηση της κληρονομίας (λχ λόγω χρεών και λοιπών βαρών) από τον κίνδυνο να παρέλθει εν αγνοία του άπρακτη η προθεσμία αποποίησης. Αντίθετα, η διάταξη δεν είχε σκοπό να περιορίσει την δυνατότητα δήλωσης της σχετικής βούλησης του κληρονόμου πριν επαχθεί σε αυτόν η κληρονομία.

Επομένως, δεν είναι άκυρη η δήλωση αποποίησης από πρόσωπο ως προς το οποίο δεν έχουν ακόμη συντρέξει όλες οι προϋποθέσεις κλήσης του στην κληρονομία, αλλά αρκεί μόνο να έχει γίνει η δήλωση αποποίησης μετά τον χρόνο θανάτου του κληρονομούμενου, ο οποίος σε κάθε περίπτωση αποτελεί το εναρκτήριο χρονικό σημείο για την αποδοχή ή την αποποίηση. Αναφορικά, δε, με το ζήτημα του α. 1851 ΑΚ, που προβλέπει ακυρότητα της αποποίησης σε περίπτωση που αυτή έγινε πριν την επαγωγή, ως χρόνος επαγωγής κατά την ορθή ερμηνεία του άρθρου νοείται ο χρόνος του θανάτου, με το μελλοντικό και αβέβαιο γεγονός της αποποίησης προπορευόμενου κληρονόμου να μην εμπίπτει στις αιρέσεις που θίγουν το κύρος της αποποίησης.

Επομένως, δυνάμει των ανωτέρω, οι κατά περίπτωση αρμόδιες Δ.Ο.Υ. καθώς και κάθε άλλη αρχή θα πρέπει να κάνουν δεκτές δηλώσεις αποποίησης που έχουν γίνει πριν την κλήση του εκάστοτε προσώπου στην κληρονομία, αφού σκοπός των σχετικών με την αποποίηση διατάξεων του ΑΚ είναι ακριβώς η προστασία του προσωρινού κληρονόμου.