Όταν κάποιο άτομο, λόγω κάποια ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή εξαιτίας κάποιας σωματικής αναπηρίας, είτε λόγω τοξικομανίας και αλκοολισμού αδυνατεί να μεριμνά για τις προσωπικές του υποθέσεις, τότε με αίτηση είτε του ίδιου του πάσχοντος, είτε του συζύγου του πάσχοντος, είτε των γονέων του, των τέκνων του, είτε του Εισαγγελέως Πρωτοδικών ή του Δικαστηρίου αυτεπαγγέλτως, τίθεται σε δικαστική συμπαράσταση.  

Ακρογωνιαίο λίθο του θεσμού της δικαστικής συμπαράστασης αποτελεί το εποπτικό συμβούλιο, το οποίο αποτελείται από 3 έως 5 μέλη (συγγενείς και φίλοι), οι οποίοι διορίζονται από το αρμόδιο Δικαστήριο με σκοπό τον “έλεγχο” του δικαστικού συμπαραστάτη (1682 ΑΚ). Η αρμοδιότητα του εποπτικού συμβουλίου δεν συνίσταται μόνο στην εποπτεία της δράσης του δικαστικού συμπαραστάτη, αλλά διαδραματίζει αρκετές φορές και συμβουλευτικό ρόλο.

Είναι αρκετά σύνηθες στην πράξη, κάποιο μέλος του εποπτικού συμβουλίου της δικαστικής συμπαράστασης ενός προσώπου ανικάνου για δικαιοπραξία, να κωλύεται ή εκλείπει να αναλάβει και να εκτελέσει καθήκοντα, με αποτέλεσμα να υπάρχει ανάγκη άμεσης αντικατάστασης του.

Σύμφωνα με το άρθρο 1682 ΑΚ, «σε κάθε περίπτωση στερητικής δικαστικής συμπαράστασης έχουν, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, ανάλογη εφαρμογή οι διατάξεις για την επιτροπεία ανηλίκων. Τα έργα της εποπτείας της δικαστικής συμπαράστασης ασκεί συμβούλιο από τρία έως πέντε μέλη, τα οποία διορίζονται με την ίδια απόφαση που διορίζει τον δικαστικό συμπαραστάτη από συγγενείς ή φίλους του συμπαραστατουμένου (εποπτικό συμβούλιο). Η δεύτερη παράγραφος του άρθρου 1634 εφαρμόζεται αναλόγως. Στην περίπτωση προσωρινού δικαστικού συμπαραστάτη, τα έργα της εποπτείας της δικαστικής συμπαράστασης ασκεί ο ειρηνοδίκης».

Επιπλέον με το άρθρο 1638 ΑΚ ορίζεται ότι «σε κάθε περίπτωση που το συμφέρον κάποιου μέλους του εποπτικού συμβουλίου, του συζύγου του ή συγγενούς του σε ευθεία γραμμή εξ αίματος ή εξ Αγχιστείας απεριόριστα και σε πλάγια γραμμή εξ αίματος έως το δεύτερο βαθμό είναι αντίθετο προς το συμφέρον του ανηλίκου, καθώς και σε κάθε άλλη περίπτωση όπου συντρέχει σπουδαίος λόγος, το δικαστήριο διορίζει αντικαταστάτη».

Από τον συνδυασμό των προαναφερόμενων άρθρων 1682 και 1638 ΑΚ προκύπτει επομένως ότι, ως αντικαταστάτης κάποιου μέλους του εποπτικού συμβουλίου διορίζεται από το δικαστήριο σε περίπτωση που το συμφέρον κάποιου μέλους του εποπτικού συμβουλίου είναι αντίθετο προς το συμφέρον του συμπαραστατούμενου, καθώς και σε κάθε άλλη περίπτωση, όπου συντρέχει σπουδαίος λόγος, όπως είναι ο θάνατος μέλους του εποπτικού συμβουλίου, επομένως, μετά το διορισμό του εποπτικού συμβουλίου το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει όταν συντρέχει σπουδαίος λόγος στην αντικατάσταση μέλους του εποπτικού συμβουλίου και ορίζει τον αντικαταστάτη του (ΜΠρΑθ 1321/2014 ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΘεσ12481/2010, ΜΠρΑθ 7646/2009, ΜΠρΑΘ 2928/2008 ΔΣΑΝΕΤ).

Aπό τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, κατά την οποία το δικαστήριο, σε περίπτωση αδικοπραξίας, μπο­ρεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρημα­τική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης σε εκείνον που υπέστη προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του, προκύπτει σαφώς ότι δικαιούχος της απαιτήσεως για χρηματική ικανο­ποίηση λόγω ηθικής βλάβης είναι το πρόσωπο που άμεσα υπέστη την ηθική βλάβη από την αδικοπραξία. Τέτοιο πρόσωπο είναι ο φορέας του προσβληθέντος εννόμου αγαθού και, επί βλάβης του σώματος ή της υγείας, εκείνος που την υπέστη, ήτοι ο παθών. Η έμμεση ηθική βλάβη, δηλαδή, δεν αποκαθίσταται. Κατά συνέπεια, τρίτα πρό­σωπα δεν δικαιούνται κατά νόμο χρηματική ικανοποί­ηση, έστω κι αν αυτά, λόγω στενού συγγενικού δε­σμού τους με τον παθόντα, δοκιμάζουν ψυχικό πόνο και στενοχώρια, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των γονέων που υφίστανται ψυχικό άλγος εξαιτίας βλάβης του σώματος ή της υγείας του τέκνου τους. Στην περίπτωση αυτή, η ηθική βλάβη των γονέων είναι έμμεση και, ως εκ τούτου, δεν αποκαθίσταται (βλ. Γε­ωργιάδη-Σταθόπουλου, ΕρμΑΚ, άρθρο 932 αρ. 2, ΟλΑΠ 18/2004, ΧρΙΔ 2004.932, η οποία δέχεται τη δυνατότητα γέννησης αξίωσης ηθικής βλάβης τρίτου σε εξαι­ρετικές περιπτώσεις, που προβλέπονται από τον νόμο, ΑΠ 1425/2010, Τ.Ν.Π. Νόμος, ΕφΠειρ 485/2014, Τ.Ν.Π. Νό­μος, ΕφΑθ 36/2004, ΕλλΔνη 2005.181).

Η ΕφΔωδ 65/2016 (Αρμ 2017.354), ωστόσο, διαφοροποιούμενη από τα προρρηθέντα, διέλαβε ότι «η άκαμπτη εφαρμογή της παραπάνω αρχής είναι προφανές ότι μπορεί να οδηγήσει σε σκληρότητες και ανεπιεική αποτελέσματα. Τούτο φαίνεται καθαρά σε περιπτώσεις σοβαρών τραυματισμών με ανίατες ή μόνιμες και βαριές συνέπειες που επηρεάζουν σε κρίσιμο βαθμό το στενό κύκλο των οικείων. Έτσι, στις περιπτώσεις σοβαρών σωματικών κακώσεων του προ­σώπου που έχουν ως συνέπεια την απώλεια σημαντι­κών λειτουργιών του σώματος συνεπεία των οποίων το πρόσωπο θεωρείται «φυτό», σε βαθμό τέτοιο, που λίγο απέχει από τον ουσιαστικό θάνατο, αναγνωρί­ζεται και σε τρίτους (οικείους) αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης. Τέτοια σοβαρή περίπτωση είναι, μεταξύ άλλων, ο σοβαρός τραυμα­τισμός παιδιού, συνεπεία του οποίου αυτό περιέρχε­ται σε κατάσταση ασυνειδησίας, στην οποία μπορεί να αναγνωριστεί αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης στους γονείς του τέκνου, εφό­σον προκύπτει ότι η ηθική βλάβη την οποία οι τελευ­ταίοι υφίστανται υπερβαίνει τις συνέπειες τις οποί­ες υφίστανται οι οικείοι σε τέτοιες περιπτώσεις και αποκτά σημασία ιδιαίτερης, ξεχωριστής, βλάβης του οικείου (βλ. Κρητικού, «Αποζημίωση από Αυτοκινητικά Ατυχήματα» [Δ΄ έκδοση, 2008], σελ. 401, αρ. 18, Γεωρ­γιάδη, Ενοχικό Δίκαιο [Γενικό Μέρος, β΄ έκδοση, 2015], σελ. 675, αρ. 21, όπου και παραπομπές σε νομολογία: ΕφΛαρ 919/2005, ΕΣυγκΔ 2006.283, ΕφΑθ 3496/2001 ΑρχΝ 2003.67, ΕφΠατρ 798/1999, ΕΣυγκΔ 1999.635, πρβλ. ΕφΛαρ 325/2011, Τ.Ν.Π. Ισοκράτης)». Με το σκεπτικό, λοιπόν, ότι στην κρινόμενη περίπτωση «η επίδραση του τραυματισμού υπερέβαινε τα συνήθη όρια», η ΕφΔωδ 65/2016 επιδίκασε χρηματική ικανοποίηση στους γονείς του τραυματισθέντος.

Το προεκτεθέν σκεπτικό, εξ άλλου, είχε προηγουμένως διαλάβει η ΕφΠειρ 886/2008, κατά την οποία στις ως άνω περιγραφόμενες «σοβαρές περιπτώσεις» συγκαταλέγεται και η «περίπτωση ανικανότητος του προσώπου (του συζύγου) προς συνουσία ή τεκνοποιία κλπ», κατά την οποία (ενν. περίπτωση) αναγνωρίζεται αξίωση χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης στη σύζυγο του τραυματισθέντος.[1]

Συγκρινόμενη με τη μόλις λεχθείσα απόφαση, πάντως, η προγενέστερη ΜΠρΑθ 2975/2005 (ΕΠΙΔΙΚΙΑ 2006.43) “υπερθεματίζει” ως προς το εύρος της αποδοχής της ηθικής βλάβης εμμέσως ζημιωθέντος προσώπου ως αποκαταστατέας, δοθέντος το μεν ότι αναγνώρισε αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης στον αρραβωνιαστικό – ουχί σύζυγο – της τραυματισθείσης, το δε ότι έπραξε τούτο όχι επί τη βάσει «ανικανότητος [αυτής] προς συνουσία ή τεκνοποιία κλπ», αλλά επειδή αυτός υπέστη καταθλιπτικά επεισόδια και αναγκάστηκε να ακολουθήσει ψυχοθεραπευτική αγωγή εξαιτίας του σοβαρού τραυματισμού της μνηστής του. Πλέον συγκεκριμένα, η περί ης ο λόγος απόφαση διέλαβε σχετικώς τα ακόλουθα: «Ζητά δε (ενν. ο αρραβωνιαστικός της τραυματισθείσης) την επιδίκαση ποσού 44.064,56 ευρώ για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, (…) κυρίως λόγω του τραυματισμού της μνηστής του V.Τ., υποστάς καταθλιπτικά επεισόδια και παρακολουθούμενος με ψυχοθεραπευτική αγωγή. Στην περίπτωση αυτή, το ψυχικό κόστος που υπέστη ο παραπάνω δεύτερος ενάγων από τον σοβαρό τραυματισμό της ως άνω μνηστής του είχε σοβαρές συνέπειες στην υγεία του, εφόσον, όπως προελέχθη, αντιμετωπίζει ψυχολογικά προβλήματα και λόγω της καταστάσεως της μνηστής του δεν μπορεί να επικοινωνήσει μαζί της και είναι αμφίβολο αν θα το κατορθώσει αυτό στο μέλλον. Ενόψει των παραπάνω, το Δικαστήριο κρίνει ότι πρέπει να του επιδικαστεί χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης (άρθρο 932 ΑΚ) ύψους 25.000 ευρώ, ποσό που το Δικαστήριο κρίνει εύλογο.».

Στην ίδια ως άνω συνάφεια, περαιτέρω, αξιομνημόνευτη τυγχάνει και η ΜΠρΒολ 253/2002 (ΕΠΙΔΙΚΙΑ 2003.185), που αναγνώρισε αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης στη μητέρα και τον πατέρα του τραυματισθέντος, δεχόμενη ότι «ως προς την αιτούμενη από τους γονείς του πρώτου ενάγοντος χρηματική ικανοποίηση, ενόψει του σοβαρότατου τραυματισμού που υπέστη ο υιός τους, εξαιτίας του οποίου αυτός δεν επικοινωνεί πλέον με το περιβάλλον του,[2] κατέστη δε εφ’ όρου ζωής ανάπηρος, του βαθμού του πταίσματος, που βαρύνει τον ίδιο τον παθόντα, του βαθμού και της έντασης της ψυχικής και σωματικής ταλαιπωρίας που υπέστησαν, της θλίψεως και του πόνου που δοκίμασε καθένας από τους ως άνω δικαιούχους, την κοινωνικοοικονομική θέση και κατάσταση των εναγόντων – γονέων, καθώς και όλες τις εν γένει περιστάσεις, ακόμη και εκείνες που δεν μνημονεύονται ρητά, το Δικαστήριο κρίνει ότι τόσο η δεύτερη ενάγουσα, όσο και ο τρίτος ενάγων, ως γονείς του παθόντος, υπέστησαν πράγματι ηθική βλάβη (για τη νομιμότητα του εν λόγω κονδυλίου βλ. σχ. Κρητικό, ό.π.,[3] παρ. 949, σελ. 331, ΕφΠατρ 798/1999 ΕΣυγκΔ 1999.635), για την αποκατάσταση της οποίας, μετά τη στάθμιση των κατά νόμο στοιχείων (άρθρο 932 ΑΚ), πρέπει να αναγνωρισθεί ότι οφείλεται σε αυτούς, για μεν τη μητέρα του (δεύτερη ενάγουσα) το ποσό των σαράντα τεσσάρων χιλιάδων (44.000) ευρώ, για δε τον πατέρα του (τρίτο ενάγοντα) το ποσό των είκοσι εννέα χιλιάδων (29.000) ευρώ, τα οποία κρίνονται ως εύλογα και δίκαια».

Σε περίπτωση γέννησης τέκνου χωρίς να έχει προηγηθεί γάμος μεταξύ των γονιών του, θρησκευτικός ή πολιτικός, ή, χωρίς να έχει υπογραφεί μεταξύ τους σύμφωνο συμβίωσης, η αναγνώρισή του από τον πατέρα μπορεί να γίνει είτε εκούσια είτε δικαστικά.  Οι δύο δε τρόποι αναγνώρισης διαφέρουν, μιας και στον έναν απαιτείται η συναίνεση της μητέρας.

 I.              Η ΕΚΟΥΣΙΑ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

Επί εκούσιας αναγνώρισης, ο πατέρας μπορεί να αναγνωρίσει αυτοβούλως ως δικό του, το τέκνο που γεννήθηκε χωρίς γάμο, εφόσον συναινεί σ’ αυτό και η μητέρα. Αν η μητέρα έχει πεθάνει ή δεν έχει δικαιοπρακτική ικανότητα, η αναγνώριση γίνεται με μόνη τη δήλωση του πατέρα. Αν έχει πεθάνει ο πατέρας ή δεν έχει δικαιοπρακτική ικανότητα, η αναγνώριση μπορεί να γίνει από έναν από τους γονείς του. 

Ο τύπος που απαιτείται για να λάβει χώρα η αναγνώριση είναι είτε η κατάρτιση συμβολαιογραφικού εγγράφου είτε μέσω διαθήκης. Η συναίνεση της μητέρας δίδεται επίσης ενώπιον συμβολαιογράφου και συμπεριλαμβάνεται στο ίδιο συμβολαιογραφικό έγγραφο όπου έγινε η δήλωση αναγνώρισης του πατέρα. Σημαντικό είναι ότι οι συγκεκριμένες δηλώσεις από την πλευρά της μητέρας και του πατέρα δεν μπορούν να ανακληθούν. Μπορούν επίσης να γίνουν μόνο αυτοπροσώπως και τα υπογράφοντα το συμβολαιογραφικό έγγραφο μέρη δεν μπορούν να θέσουν στις δηλώσεις τους αίρεση ή προθεσμία.

Αποτέλεσμα της εκούσιας αναγνώρισης τέκνου είναι ότι αυτό αποκτά ως προς όλα τη νομική  θέση τέκνου γεννημένου σε γάμου. Στην πράξη, αυτό συνεπάγεται τη γέννηση συγγενικού δεσμού μεταξύ αυτού και του πατέρα του και των συγγενών του, τη γέννηση εξ αδιαθέτου κληρονομικού δικαιώματος του τέκνου από τον πατέρα του και τους συγγενείς του, τη γέννηση δικαιώματος διατροφής του επίσης από τον πατέρα του και τους συγγενείς αυτού. Ο πατέρας από τη μεριά του, αποκτά δικαίωμα γονικής μέριμνας του παιδιού με όλα τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που αυτή εμπεριέχει.

ΙΙ.             Η ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

 Βασική προϋπόθεση της δικαστικής αναγνώρισης της πατρότητας είναι ότι το παιδί που ζητείται να αναγνωριστεί δικαστικά πρέπει να είναι παιδί εκτός γάμου, δηλαδή να μην έχει γεννηθεί, ούτε κατά τη διάρκεια γάμου, ούτε μέσα σε τριακόσιες ημέρες από την λύση, ή την ακύρωση του γάμου της μητέρας του.

                  Η άσκηση της αγωγής που έχει ως αντικείμενο την δικαστική αναγνώριση της πατρότητας μπορεί να γίνει από την μητέρα, τον πατέρα που επιδιώκει την αναγνώριση εάν η μητέρα δεν συναινεί (γεγονός σύνηθες), ή από κάποιον από τους γονείς του πατέρα. Ο μόνος δε βάσιμος λόγος για τον οποίο μπορεί η μητέρα να αρνηθεί τη συναίνεσή της είναι ότι εκείνος που επιδιώκει την δικαστική αναγνώριση δεν είναι ο αληθινός πατέρας του παιδιού, γεγονός που αποδεικνύεται ευχερώς εάν δεν είχε έρθει σε σαρκική συνάφεια με τη μητέρα κατά το επίμαχο διάστημα της σύλληψης.

Τα αποτελέσματα και οι εκ του νόμου συνέπειες της δικαστικής αναγνώρισης είναι όμοιες με αυτές της εκούσιας.

Πρέπει τέλος να σημειώσουμε, ότι το παιδί που γεννιέται κατά τη διάρκεια του γάμου, ή, μέσα σε τριακόσιες ημέρες από τη λύση ή την ακύρωση του γάμου της μητέρας του, δεν μπορεί να αναγνωριστεί δικαστικά από τον αληθινό του πατέρα, παρά μόνο εάν ασκηθεί προηγουμένως αγωγή προσβολής της πατρότητας του συζύγου της μητέρας. Χρειάζεται επιπροσθέτως η σχετική δικαστική απόφαση γίνει αμετάκλητη και στο εξής το παιδί θα θεωρείται αναδρομικά από τη γέννηση του παιδί γεννημένο εκτός γάμου.

Ο διαθέτης μπορεί για ορισμένους λόγους, που αναφέρονται στο νόμο, να στερήσει το μεριδούχο από τη νόμιμη μοίρα (αποκλήρωση). Η αποκλήρωση γίνεται με διάταξη τελευταίας βούλησης.

Σύμφωνα με το νόμο, ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει τον κατιόντα στις εξής περιπτώσεις:

1. επιβουλεύθηκε τη ζωή του διαθέτη, του συζύγου ή άλλου κατιόντος του διαθέτη,
2. προκάλεσε με πρόθεση σωματικές κακώσεις στο διαθέτη ή στο σύζυγό του, από τον οποίο κατάγεται ο κατιών,
3. έγινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος με πρόθεση, κατά του διαθέτη ή του συζύγου του,
4. αθέτησε κακόβουλα την υποχρέωση που είχε από το νόμο να διατρέφει το διαθέτη,
5. ζει βίο άτιμο ή ανήθικο, παρά τη θέληση του διαθέτη. Αν όμως ο κατιών κατά το θάνατο του διαθέτη είχε οριστικά εγκαταλείψει τον άτιμο ή ανήθικο βίο, η αποκλήρωση είναι άκυρη.

Για να είναι έγκυρη η αποκλήρωση με την στενή έννοια, πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι εξής προϋποθέσεις:

α) να γίνει με διάταξη τελευταίας βούλησης (διαθήκη),

β) να υπάρχει βούληση του διαθέτη να στερήσει τον κατιόντα του από τη νόμιμη μοίρα του, η οποία μπορεί να έχει διατυπωθεί ρητά (με τον όρο «αποκληρώνω» ή άλλη παρεμφερή έκφραση, όπως π χ «στερώ από τη νόμιμη μοίρα»), ενδέχεται όμως και να προκύπτει ερμηνευτικά από το περιεχόμενο της διαθήκης,

γ) να συντρέχει λόγος από τις περιοριστικά αναφερόμενες παραπάνω περιπτώσεις των οποίων αποκλείεται η διεύρυνση ή η αναλογική εφαρμογή και σε άλλες περιπτώσεις αποδοκιμαστέας συμπεριφοράς του κατιόντος προς το διαθέτη και την οικογένεια του,

δ) να αναφέρεται ο λόγος αποκλήρωσης στη διαθήκη, έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα δικαστικού ελέγχου ως προς το ποιον από τους προβλεπόμενους λόγους αποκλήρωσης εννοεί ο διαθέτης,

ε) να υφίσταται ο λόγος αποκλήρωσης κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης, χωρίς να είναι απαραίτητο να εξακολουθεί να υπάρχει μέχρι το θάνατο του διαθέτη,

στ) να μην έχει δοθεί συγγνώμη εκ μέρους του τελευταίου.

Όσον αφορά την αναφορά του λόγου της αποκλήρωσης στη διαθήκη, γίνεται δεκτό ότι η σχετική μνεία μπορεί να γίνει είτε με τη χρησιμοποίηση των λεκτικών εκφράσεων του νόμου ή και με τη χρησιμοποίηση λεκτικών όρων ταυτόσημων κατά την έννοια προς τους όρους του νόμου, το οποίο συμβαίνει, όταν οι όροι που χρησιμοποιούνται στη διαθήκη έχουν σαφώς καθορισμένη και κοινώς ή ευρέως παραδεδεγμένη σημασία, ταυτιζόμενη προς εκείνη των όρων του νόμου, είτε και με την επίκληση στη διαθήκη ορισμένων πραγματικών περιστατικών, που μπορούν να υπαχθούν ανενδοιάστως σε κάποια από τις νόμιμες περιπτώσεις αποκλήρωσης (ΑΠ 1420/1981)

Αν δεν συντρέχουν οι προαναφερόμενες προϋποθέσεις, όπως συμβαίνει, όταν η αποκλήρωση έγινε χωρίς νόμιμο λόγο ή όταν ο λόγος της αποκλήρωσης που αναφέρεται στη διαθήκη δεν είναι αληθινός ή έγινε για λόγο, για τον οποίο έχει δοθεί συγγνώμη, η αποκλήρωση είναι άκυρη (ΕφΑΘ 4000/2008, ΕφΑΘ 4632/2007) και ισχύει ως αποκλεισμός του μεριδούχου από την εξ αδιαθέτου διαδοχή.

Κατά συνέπεια, ο αποκληρωθείς λαμβάνει τη νόμιμη μοίρα του, που είναι το ήμισυ της εξ αδιαθέτου μερίδας του, αλλά όχι πλέον αυτής, διότι κατά το επιπλέον διατηρούνται σε ισχύ οι διατάξεις της διαθήκης (ΑΠ 1349/2005, ΑΠ 1178/1997, ΕφΘεσ 2513/2005).

Ο μεριδούχος, που ισχυρίζεται ότι αποκληρώθηκε χωρίς νόμιμο και αληθινό λόγο, μπορεί να ασκήσει κατά του τετιμημένου αγωγή για την αναγνώριση της ακυρότητας της διάταξης περί αποκλήρωσης με σκοπό την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος της νόμιμης μοίρας του (ΕφΑΘ 4000/2008).

Αναμφίβολα, η εσφαλμένη καταχώριση ως «αγνώστου», ακινήτου επί του οικείου Κτηματολογικού Φύλλου, δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στον εκάστοτε πραγματικό ιδιοκτήτη του, ο οποίος προκειμένου να μην απωλέσει το δικαίωμα κυριότητάς του πρωτίστως, αλλά και να μπορέσει εκ των πραγμάτων να το αξιοποιήσει στα πλαίσια τυχόν μεταβίβασής του, θα πρέπει να εγείρει συναφή αγωγή διόρθωσης της ανακριβούς κτηματολογικής εγγραφής. Η συνδρομή των προσόντων της έκτακτης χρησικτησίας στο πρόσωπο του πραγματικού ιδιοκτήτη αποτελεί μια από τις πιο συχνά επικαλούμενες αιτίες - βάσεις της αγωγής, επί τη βάσει των οποίων ζητείται η διόρθωση της ανακριβούς κτηματολογικής εγγραφής ως «αγνώστου», πλην όμως η εκάστοτε συναφής αγωγή θα πρέπει να περιέχει ορισμένα απαραίτητα στοιχεία για να είναι επαρκώς ορισμένη και να αποφευχθεί η απόρριψή της εξ αυτού του λόγου.

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 216 παρ. 1 περ. α` και β` του Κ.Πολ.Δ., 974, 1045 και 1046 ΑΚ 1, 3, 4 παρ. 1, 6 παρ. 1-2-3, 9, 10 και 11 του N. 2664/1998, που ρυθμίζει τη λειτουργία του Εθνικού Κτηματολογίου, προκύπτει ότι για το ορισμένο αγωγής διόρθωσης ανακριβούς πρώτης εγγραφής στο κτηματολογικό φύλλο αναφορικά με την ένδειξη «άγνωστο» ως δικαιούχου κυριότητας γεωτεμαχίου, με επικαλούμενη αιτία κτήσης από τον ενάγοντα-πραγματικό δικαιούχο κυριότητας την έκτακτη χρησικτησία, η οποία (αγωγή) είναι πρωτίστως αναγνωριστική κυριότητας με παρεπόμενο το διαπλαστικό αίτημα περί διόρθωσης των κτηματολογικών εγγραφών, απαιτείται να αναφέρονται στο αγωγικό δικόγραφο τα εξής:

1. Ότι ο πραγματικός δικαιούχος απέκτησε την κυριότητα του επιδίκου ακινήτου με πρωτότυπο τρόπο και δη με έκτακτη χρησικτησία κατά το χρονικό διάστημα πριν την έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Κτηματολογίου σε μία περιοχή και είχε ταύτη (κυριότητα) στο συγκεκριμένο χρονικό σημείο (έναρξη λειτουργίας του E.K.), καθόσον κρίσιμος χρόνος για την ύπαρξη εμπράγματου δικαιώματος, που προσβάλλεται με τις ανακριβείς πρώτες εγγραφές, είναι αυτός της έναρξης του Εθνικού Κτηματολογίου σε μία περιοχή και όχι αυτός της έγερσης της αγωγής.

Για την επίκληση της κυριότητας κτηθείσας με έκτακτη χρησικτησία αρκεί να αναφέρεται στο αγωγικό δικόγραφο ότι ο ενάγων επί εικοσαετία και μέχρι την έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Κτηματολογίου στην περιοχή όπου κείται το επίδικο ακίνητο συνεχώς ασκεί τη φυσική εξουσίαση επί του γεωτεμαχίου με διάνοια κυρίου (νομή), δηλ. να αναφέρει εμφανείς υλικές πράξεις επί του γεωτεμαχίου, που είναι δηλωτικές της βούλησης του να εξουσιάζει τούτο και οι οποίες ποικίλουν ανάλογα με τον κατά βούλησή του προορισμό του γεωτεμαχίου, δηλ. εποπτεία, επίβλεψη, επίσκεψη, καλλιέργεια, οριοθέτηση, καθαρισμός, παραχώρηση σε τρίτον με ή χωρίς αντάλλαγμα, κ.α., χωρίς παράλληλα να απαιτείται και ο ημερολογιακός προσδιορισμός των επιμέρους πράξεων, μέσα στο χρόνο της χρησικτησίας και

1. Περιγραφή του επιδίκου και δη αναφορά του KAEK (Κωδικός Αριθμός Εθνικού Κτηματολογίου). Ακόμη, εάν o επικαλούμενος τρόπος κτήσης κυριότητας είναι η παράγωγη κτήση για το ορισμένο της αγωγής θα πρέπει να εκτίθεται σε αυτή ότι η κυριότητα του επίδικου ακινήτου μεταβιβάστηκε στον ενάγοντα για ορισμένη αιτία με συμβολαιογραφικό έγγραφο, το οποίο μεταγράφηκε νόμιμα, χωρίς και τη μνεία του τόμου μεταγραφής, καθώς και ότι ο δικαιοπάροχος του ήταν κύριος μεταβιβασθέντος ακινήτου, χωρίς να είναι αναγκαία και η αναφορά στο όνομα του τελευταίου. Δεν είναι απαραίτητο στοιχείο ο τρόπος κτήσης κυριότητας από το δικαιοπάροχο, εκτός αν ο εναγόμενος αμφισβητήσει την κυριότητα του τελευταίου, οπότε ο ενάγων κατά παραδεκτή συμπλήρωση της αγωγής με τις προτάσεις του της πρώτης συζήτησης να ισχυρισθεί και να αποδείξει τα περιστατικά που στηρίζουν την κτήση κάποτε του δικαιώματος από το δικαιοπάροχο του και ανάλογα με την έκταση της αμφισβήτησης και των απώτερων δικαιοπαρόχων μέχρι τη συμπλήρωση πρωτότυπου τρόπου κτήσης της κυριότητας αυτών.

Όμως ο ιδιώτης δεν είναι υποχρεωμένος να επικαλεστεί και ότι το επίδικο ακίνητο είναι δεκτικό χρησικτησίας (επειδή π.χ. δεν είναι δημόσιο, μετά τη συμπλήρωση έκτακτης χρησικτησίας κατά το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο σε βάρος του Δημοσίου, μέχρι τις 11/9/1915) ή ότι εξαιρείται από αυτή, ως δημόσιο κτήμα (άρθρα 21 του ν.δ. 22.4/16.5.1926 και 4 του ν.δ. 1539/1938), καθώς ο ισχυρισμός ότι το ακίνητο δεν είναι δεκτικό ή εξαιρείται της χρησικτησίας δεν αποτελεί στοιχείο του ορισμένου της πιο πάνω αγωγής, αλλά ένσταση, η οποία πρέπει να προταθεί και να αποδειχθεί από το Δημόσιο (βλ. Ε.Πατρ 389/2021 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Οποιοδήποτε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην αναγνώριση της ταυτότητας φύλου του ως στοιχείου της προσωπικότητάς του και δικαίωμα σεβασμού της προσωπικότητάς του με βάση τα χαρακτηριστικά φύλου του και έχει το δικαίωμα διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου του, η οποία γίνεται με δικαστική απόφαση.

Προϋποθέσεις Διόρθωσης:

Για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου απαιτείται πλήρης δικαιοπρακτική ικανότητα, με εξαίρεση τους ανήλικους που έχουν συμπληρώσει το δέκατο έβδομο (17ο) έτος της ηλικίας τους, εφόσον υπάρχει ρητή συναίνεση των ασκούντων τη γονική τους μέριμνα και τους ανηλίκους που έχουν συμπληρώσει το δέκατο πέμπτο (15ο) έτος της ηλικίας τους, εφόσον υπάρχει επιπλέον θετική γνωμάτευση διεπιστημονικής Επιτροπής που συστήνεται με κοινή απόφαση των Υπουργών Δικαιοσύνης και Υγείας για δύο (2) έτη, στην οποία μετέχουν: α) ένας παιδοψυχίατρος, β) ένας ψυχίατρος, γ) ένας ενδοκρινολόγος, δ) ένας παιδοχειρούργος, ε) ένας ψυχολόγος, στ) ένας κοινωνικός λειτουργός και ζ) ένας παιδίατρος, ως Πρόεδρος, άπαντες με εξειδίκευση στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Επίσης, προϋπόθεση για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου είναι το πρόσωπο που αιτείται τη διόρθωση να μην είναι έγγαμο.

Τέλος, για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου δεν απαιτείται να βεβαιώνεται ότι το πρόσωπο έχει υποβληθεί σε οποιαδήποτε προηγούμενη ιατρική επέμβαση. Δεν απαιτείται επίσης η οποιαδήποτε προηγούμενη εξέταση ή ιατρική αγωγή που σχετίζεται με τη σωματική ή ψυχική του υγεία.

Διαδικασία Διόρθωσης:

Η διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου γίνεται με δικαστική απόφαση σύμφωνα με το άρθρο 782 ΚΠολΔ. Στην αίτηση δηλώνονται το επιθυμητό φύλο, το κύριο όνομα που επιλέγεται και το προσαρμοσμένο σχετικά επώνυμο. Στην αίτηση, επίσης, επισυνάπτεται αντίγραφο της ληξιαρχικής πράξης γέννησης του προσώπου.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 782ΚΠολΔ «όταν ο νόμος απαιτεί δικαστική απόφαση για να βεβαιωθεί ένα γεγονός με το σκοπό να συνταχθεί ληξιαρχική πράξη, η απόφαση εκδίδεται με αίτηση όποιου έχει έννομο συμφέρον ή του εισαγγελέα από το ειρηνοδικείο της περιφέρειας του ληξιάρχου ο οποίος θα συντάξει τη ληξιαρχική πράξη». Ειδικά στην περίπτωση της διόρθωσης φύλου η δικαστική απόφαση αρκεί να είναι τελεσίδικη.

Για τη διόρθωση του καταχωρισμένου φύλου απαιτείται αυτοπρόσωπη δήλωση ενώπιον του δικαστηρίου. Η δήλωση γίνεται σε ιδιαίτερο γραφείο χωρίς δημοσιότητα. Η δικαστική απόφαση καταχωρίζεται στο Ληξιαρχείο που είχε συντάξει τη ληξιαρχική πράξη γέννησης του προσώπου. Η καταχώριση της δικαστικής απόφασης περί διόρθωσης φύλου γίνεται με τρόπο που διασφαλίζει τη μυστικότητα της μεταβολής και της αρχικής ληξιαρχικής πράξης γέννησης έναντι όλων.

Συνέπειες Διόρθωσης:

Από την καταχώρισή της στο Ληξιαρχείο η διόρθωση του φύλου του προσώπου ισχύει έναντι όλων. Δικαιώματα, υποχρεώσεις και κάθε είδους ευθύνη του προσώπου, που δημιουργήθηκαν πριν από τη διόρθωση του φύλου, εξακολουθούν να υφίστανται. Διατηρούνται επίσης οι αριθμοί φορολογικού μητρώου (ΑΦΜ) και μητρώου κοινωνικής ασφάλισης (ΑΜΚΑ). Εντός τριών (3) ημερών από την καταχώριση της μεταβολής στο Ληξιαρχείο σύμφωνα με το άρθρο 14 του ν. 344/1976 (Α` 143), ο Ληξίαρχος υποχρεούται να ενημερώσει την Εισαγγελία Πρωτοδικών του τόπου γέννησης του προσώπου ή το Τμήμα Ποινικού Μητρώου του Υπουργείου Δικαιοσύνης, αν πρόκειται για πρόσωπο γεννημένο στην αλλοδαπή, για τη μεταβολή των ταυτοποιητικών του στοιχείων, προκειμένου να προβούν σε ενημέρωση τυχόν καταχώρισης στο Ποινικό Μητρώο.

Αν το πρόσωπο που διόρθωσε το καταχωρισμένο φύλο του έχει παιδιά, είτε γεννημένα σε γάμο, είτε γεννημένα σε σύμφωνο, είτε γεννημένα χωρίς γάμο των γονέων τους, είτε υιοθετημένα, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του από τη γονική μέριμνα δεν επηρεάζονται. Στη ληξιαρχική πράξη γέννησης των παιδιών δεν επέρχεται καμία μεταβολή λόγω της διόρθωσης του καταχωρισμένου φύλου του γονέα.

Αν το πρόσωπο που προέβη σε διόρθωση φύλου καταστεί δικαιοπρακτικά ανίκανο, πρόσβαση έχει ο δικαστικός συμπαραστάτης του.

Ένδικα Μέσα:

Η απόφαση του Ειρηνοδικείου υπόκειται στο ένδικο μέσο της έφεσης ενώπιον του κατά τόπο Μονομελούς Πρωτοδικείου. 

Η κληρονομία, δηλαδή το σύνολο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων ενός προσώπου που απεβίωσε, μεταβιβάζεται διά της κληρονομικής διαδοχής στους κληρονόμους του, είτε εξ αδιαθέτου, δηλαδή χωρίς διαθήκη, είτε εκ διαθήκης.

Συνήθως η κληρονομία έχει θετικό περιεχόμενο, δηλαδή οι κληρονόμοι αποκτούν ακίνητα, τραπεζικούς λογαριασμούς, κινητά πράγματα κλπ. που ανήκαν στον κληρονομούμενο. Ενίοτε, ωστόσο, η κληρονομία δεν έχει θετικό περιεχόμενο, αλλά μόνο βάρη, δηλαδή οφειλές, χρέη και υποχρεώσεις προς τρίτους. Σε μία τέτοια περίπτωση όσοι κληρονομούν επιθυμούν να αποφύγουν να λάβουν την κληρονομιά και για τον λόγο αυτόν προβαίνουν σε αποποίηση της κληρονομίας.

Η βασική προθεσμία εντός της οποίας μπορεί να γίνει η αποποίηση είναι τέσσερις μήνες από τον θάνατο του κληρονομουμένου. Αν ο κληρονομούμενος απεβίωσε στο εξωτερικό ή ο κληρονόμος ζει στο εξωτερικό, η προθεσμία είναι δώδεκα μήνες. Αν έχει δημοσιευθεί διαθήκη, τότε η προθεσμία των τεσσάρων ή δώδεκα μηνών αρχίζει από την δημοσίευση της διαθήκης. Εάν ο κληρονόμος που θέλει να αποποιηθεί είναι ενήλικος, το πράττει με υπογραφή σχετικού εγγράφου στο Ειρηνοδικείο όπου είχε ο κληρονομούμενος την κατοικία του κι αν δεν είχε κατοικία στην Ελλάδα, στο Ειρηνοδικείο Αθηνών.

Αν όμως το πρόσωπο που πρέπει να αποποιηθεί είναι ανήλικος, τότε δεν αρκεί μία απλή δήλωση αποποίησης από τους γονείς του. Ο νόμος απαιτεί να υποβληθεί πρώτα αίτηση στο Ειρηνοδικείο, να ακολουθήσει μία σύντομη δίκη στο πλαίσιο της λεγόμενης εκούσιας δικαιοδοσίας και μόνον εφόσον εκδοθεί δικαστική απόφαση που να δέχεται την αίτηση θα επιτραπεί να γίνει η αποποίηση για λογαριασμό του ανηλίκου. Ο δικαιολογητικός λόγος της απαίτησης δικαστικής απόφασης για την αποποίηση ανηλίκου είναι ότι για ένα ευάλωτο κατά τεκμήριο πρόσωπο, όπως είναι το ανήλικο, ο νόμος δεν αρκείται στο ότι την αποποίηση μπορούν να την αποφασίσουν για το συμφέρον του παιδιού τους οι γονείς του.

Η νομοθεσία απαιτεί μία πρόσθετη ασφαλιστική δικλείδα για την προστασία των συμφερόντων του ανηλίκου, που είναι η κρίση του δικαστηρίου, για να αποφασισθεί ότι πράγματι είναι προς το συμφέρον του ανηλίκου να αποποιηθεί της συγκεκριμένης κληρονομίας, πέραν του γεγονότος ότι κατά το νόμο, το ανήλικο κληρονομεί πάντοτε ούτως ή άλλως με το ευεργέτημα της απογραφής, δηλαδή δεν θα κληθεί ποτέ να πληρώσει από την τσέπη του για χρέη της κληρονομιάς.

Με τον τρόπο αυτόν ένα ανήλικο παιδί αποφεύγει να λάβει μία κληρονομία η οποία έχει παθητικό και όχι ενεργητικό.

            Κατά την έγγαμη συμβίωση οι δύο σύζυγοι έχουν την υποχρέωση κοινής συνεισφοράς στις οικογενειακές ανάγκες, ο καθένας ανάλογα με τις οικονομικές του δυνάμεις. Η υποχρέωση αυτή εξακολουθεί να υφίσταται, υπό τη μορφή υποχρέωσης καταβολής διατροφής, και κατά το διάστημα μετά την διακοπή της έγγαμης συμβίωσης και πριν την έκδοση διαζυγίου, σύμφωνα με το άρθρο 1391 ΑΚ, παρά το γεγονός ότι οι σύζυγοι δεν συμβιώνουν πλέον σε κοινή οικία.

            Ειδικότερα, ο ασθενέστερος οικονομικά σύζυγος έχει αξίωση διατροφής, ανεξαρτήτως του αν ο ίδιος έχει την δυνατότητα να καλύπτει τις βιοτικές του ανάγκες, σε αντίθεση με όσα ισχύουν για την οφειλόμενη μετά το διαζύγιο διατροφή. Δικαιολογητική βάση αυτού αποτελεί η σκέψη πως, για όσο διάστημα ο γάμος εξακολουθεί να είναι ενεργός, οι σύζυγοι, ακόμη κι αν η κοινή συμβίωση έχει παύσει, θα πρέπει να απολαμβάνουν το βιοτικό επίπεδο που απολάμβαναν και προ της διακοπής της έγγαμης συμβίωσης, ακριβώς λόγω του ότι νομικά θεωρούνται ακόμη σύζυγοι. Ως εκ τούτου, αν λόγου χάριν ο Α συνεισέφερε στις οικογενειακές δαπάνες κατά ποσοστό 2/6 και η Β κατά ποσοστό 4/6 μηνιαίως, η Β υποχρεούται να καταβάλει μηνιαίως διατροφή ίση με το 1/6 όσων συνεισέφερε. Το ποσό αυτό θα οφείλεται στον δικαιούχο σύζυγο ακόμη και αν ο τελευταίος ζει μια άνετη και εύπορη ζωή, αρκεί ο υπόχρεος σύζυγος να έχει έστω και κατά ελάχιστο μεγαλύτερη οικονομική άνεση από τον πρώτο.

            Προκειμένου να γεννηθεί το ως άνω δικαίωμα, το άρθρο 1391 ΑΚ θέτει ως προϋπόθεση ο δικαιούχος σύζυγος να έχει διακόψει την έγγαμη συμβίωση για εύλογη αιτία ή, εξ αντιδιαστολής, ο υπόχρεος σύζυγος να έχει διακόψει την συμβίωση για αιτία αναγόμενη σε δική του υπαιτιότητα. Στην έννοια της εύλογης αιτίας ο νομοθέτης υπάγει κατά πρώτον τα γεγονότα εκείνα που είναι ικανά να τεκμάρουν τον ισχυρό κλονισμό του γάμου, και ιδιαίτερα τα απαριθμούμενα στο άρθρο 1439, ήτοι τη διγαμία, τη μοιχεία, την εγκατάλειψη, την επιβουλή της ζωής του ετέρου συζύγου και την άσκηση ενδοοικογενειακής βίας. Η απαρίθμηση είναι, φυσικά, ενδεικτική, και σε αυτή μπορεί να υπαχθεί οποιοδήποτε άλλο γεγονός καθιστά εκ των πραγμάτων ανυπόφορη τη εξακολούθηση της έγγαμης συμβίωσης και μπορεί να αποδοθεί σε υπαιτιότητα ενός εκ των δύο συζύγων.

Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή η διακοπή της έγγαμης συμβίωσης οφείλεται σε υπαιτιότητα του δικαιούχου συζύγου, ή αν ο δικαιούχος διέκοψε την έγγαμη συμβίωση χωρίς εύλογη αιτία (λόγου χάριν επειδή θέλησε να κάνει μια νέα αρχή), ο τελευταίος δεν δικαιούται παρά μόνο ελαττωμένη διατροφή, σύμφωνα με τα άρθρα 1392 και 1495, διατροφή δηλαδή καλύπτουσα μόνο τις στοιχειώδεις, βιοτικές του ανάγκες, και μάλιστα μόνο σε περίπτωση που ο δικαιούχος σύζυγος αδυνατεί αποδεδειγμένα λόγω της οικονομικής του κατάστασης να τις καλύψει.

Επομένως, η αξίωση διατροφής δεν γεννάται μόνο με την έκδοση του διαζυγίου, αλλά αφής στιγμής διακοπεί η έγγαμη συμβίωση, μπορεί, δε, να διεκδικηθεί και δικαστικά. Μάλιστα, η μη συσχέτιση της αξίωσης προς διατροφή με την δυνατότητα κάλυψης των βιοτικών αναγκών του δικαιούχου την καθιστά ένα δικαίωμα με βαρύνουσα σημασία, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς την μεγάλη διαφορά του με το δικαίωμα διατροφής μετά το διαζύγιο, για τη αναγνώριση του οποίου απαιτείται να συντρέχουν πολύ αυστηρότερες και στενότ

Είναι γεγονός ότι σήμερα μπορούν και στη χώρα μας όλα τα ζευγάρια ετερόφυλα ή ομόφυλα να κατοχυρώσουν νομικά την ερωτική τους σχέση μέσω της σύναψης του συμφώνου συμβίωσης, αντί για τη διενέργεια θρησκευτικού ή πολιτικού γάμου. Η διαδικασία είναι καθαρά τυπική, εύκολη και εξαιρετικά γρήγορη ενώ στο κείμενο του συμφώνου συμβίωσης μπορούν να ρυθμισθούν πάσης φύσεως σχέσεις του ζευγαριού.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Η διαδικασία σύναψης του συμφώνου συμβίωσης είναι πολύ απλή και προϋποθέτει ουσιαστικά μόνο την έγγραφη αποτύπωση της βούλησης των δύο προσώπων. Σε αυτή την έγγραφη συμφωνία μπορούν να ρυθμισθούν τα διάφορα ζητήματα που αφορούν τη σχέση του ζευγαριού, όπως η διανομή των περιουσιακών τους στοιχείων σε περίπτωση χωρισμού τους ή, θανάτου του ενός, η διατροφή και η επιμέλεια των τέκνων που έχουν αποκτήσει ή θα αποκτήσουν.

Απαιτείται αρχικά, η επιλογή του αρμόδιου συμβολαιογράφου ενώπιον του οποίου θα συναφθεί το σύμφωνο συμβίωσης. Κατόπιν επικοινωνίας μαζί του, και αφού συμφωνήσουν οι δύο σύντροφοι για το περιεχόμενό του, το σύμφωνο είναι έτοιμο να υπογραφεί, χωρίς να χρειάζεται η παρουσία μαρτύρων. Για τη σύνταξη της συμβολαιογραφικής πράξης θα χρειαστούν, και για τα δύο μέρη, ταυτότητα ή διαβατήριο, η διεύθυνση μόνιμης κατοικίας τους, ο αριθμός Δημοτολογίου, Φορολογικού Μητρώου (Α.Φ.Μ.) και της Δ.Ο.Υ. στην οποία υπάγονται, ο Αριθμός του Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισής τους (Α.Μ.Κ.Α.), πιστοποιητικό της οικογενειακής τους κατάστασης καθώς και αναφορά του συνταξιοδοτικού φορέα ασφάλισης και του επαγγέλματός τους.

Ενδεικτικά αναφέρουμε, ως προς τα ζητήματα που δύνανται να ρυθμισθούν στο σύμφωνο συμβίωσης τα εξής:

• Τόσο για τα κληρονομικά όσο και για τα κοινωνικά και ασφαλιστικά δικαιώματα, καθώς επίσης και για τις παροχές, προβλέπεται πλήρης εξομοίωση των προβλέψεων του συμφώνου με τα αντίστοιχα δικαιώματα των συζύγων.
• Δεν μεταβάλλεται το επώνυμο των προσώπων. Ο καθένας μπορεί, εφόσον συγκατατίθεται ο άλλος, να χρησιμοποιεί στις κοινωνικές σχέσεις το επώνυμο του άλλου ή να το προσθέτει στο δικό του.
• Τέκνο που θα γεννηθεί κατά τη διάρκεια του συμφώνου συμβίωσης ή μέσα σε 300 ημέρες από τη λύση του, φέρει το επώνυμο που επέλεξαν οι γονείς του με κοινή και αμετάκλητη δήλωσή τους, η οποία μπορεί να συμπεριληφθεί στο σύμφωνο.

Αφού λοιπόν υπογραφεί το σύμφωνο συμβίωσης απαιτείται σε τελευταίο στάδιο, η κατάθεσή αντιγράφου του στο Ληξιαρχείο του τόπου κατοικίας των συντρόφων. Από την στιγμή της κατάθεσης του συμφώνου και της καταχώρησής του στο ειδικό βιβλίο που τηρείται στο Ληξιαρχείο ξεκινάει και η ισχύς του.

Το σύμφωνο συμβίωσης λύεται όταν και οι δύο σύντροφοι υπογράψουν αυτοπροσώπως ενώπιον συμβολαιογράφου σχετική συμφωνία για την λύση του και την καταθέσουν στο Ληξιαρχείο. Λύεται συνεπώς με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο καταρτίζεται. Μπορεί όμως και ο ένας από τους δύο συντρόφους να υπογράψει ενώπιον συμβολαιογράφου, μονομερώς, σχετική δήλωση για την λύση του συμφώνου και να την κοινοποιήσει μέσω δικαστικού επιμελητή στον άλλον σύντροφο. Το σύμφωνο συμβίωσης μπορεί τέλος, να λυθεί αυτοδικαίως εάν οι σύντροφοι συνάψουν γάμο μεταξύ τους είτε πολιτικό είτε θρησκευτικό, ή, εάν έστω ένας εξ αυτών συνάψει γάμο με τρίτον.

Με το σύμφωνο συμβίωσης εν κατακλείδι, δίνεται η δυνατότητα στους συντρόφους να ρυθμίσουν τους όρους της κοινής τους ζωής υπό το περίβλημα ενός «προγαμιαίου» συμβολαίου. Συνέπεια δε της απλότητας της διαδικασίας του είναι η αύξηση των συνηφθέντων συμφώνων συμβίωσης κατά 13,4% από το 2019 στο 2020 σύμφωνα με έγκυρα στοιχεία

            Η πιο απλή και ευέλικτη μορφή επιχειρηματικής δράσης είναι η ατομική επιχείρηση, καθώς διευθύνεται από ένα φυσικό πρόσωπο, το οποίο παίρνει και όλες τις αποφάσεις που αφορούν την επιχείρηση.

            Αυτό βέβαια, ενώ προσδίδει ευελιξία στην επιχείρηση, αποτελεί και μειονέκτημα, καθώς η συγκέντρωση όλων των εξουσιών σε ένα πρόσωπο θέτει συγκεκριμένα όρια στην ανάπτυξη της επιχείρησης, που μπορεί όμως να είναι αντιοικονομικά και να περιορίζουν την ικανότητα ανταγωνισμού της επιχείρησης, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει πάντα και το πρόβλημα της διαδοχής του επιχειρηματία.

            Αποτέλεσμα αυτού είναι, πολλές ατομικές επιχειρήσεις να μετασχηματίζονται, έτσι ώστε, πρώτον, να εξασφαλίζεται η συνέχιση της επιχείρησης μετά τον θάνατο ή την αποχώρηση του επιχειρηματία, δεύτερον να συνεργάζονται περισσότερα φυσικά πρόσωπα για τη διαχείριση της επιχείρησης και τρίτον, να διασπάται το φορολογητέο εισόδημα που προκύπτει από την λειτουργία της επιχείρησης σε περισσότερα φυσικά πρόσωπα και να επιτυγχάνεται φορολογική ελάφρυνση.

            Όσον αφορά την πιο συχνή μετατροπή ατομικής επιχείρησης, που είναι σε προσωπική εταιρεία, σχετικές διατάξεις δεν υπάρχουν στην νομοθεσία αλλά ακολουθούνται τα άρθρα 38-44 του Εμπορικού Κώδικα και το άρθρο 741 του Αστικού Κώδικα που αφορούν την σύσταση προσωπικής εταιρείας.

            Επιπλέον, πρέπει να εκτιμηθεί η αξία των περιουσιακών στοιχείων που εισφέρονται, να συσταθεί καταστατικό και να ακολουθηθεί η διαδικασία ίδρυσης που προβλέπεται για τις προσωπικές εταιρείες και συγκεκριμένα αναλυτικότερα η μετατροπή μιας ατομικής επιχείρησης περιλαμβάνει τα ακόλουθα στάδια:

1. Εκτίμηση του ενεργητικού και του παθητικού της ατομικής επιχείρησης ύστερα από απογραφή, που διενεργείται από τον ιδιοκτήτη της ατομικής επιχείρησης και το συνέταιρο ή συνέταιρους που προσλαμβάνει,
2. Σύνταξη πρωτοκόλλου καταστροφής, στην περίπτωση που προκύψουν άχρηστα από την απογραφή, που θα συνταχθεί από επιτροπή, που θα αποτελείται από τον ιδιοκτήτη της ατομικής επιχείρησης και δύο ακόμα επιχειρηματίες,
3. Κλείσιμο των βιβλίων της ατομικής επιχείρησης,
4. Σύνταξη εταιρικού, που δεν οφείλει να είναι συμβολαιογραφικό έγγραφο καθώς αφορά δημιουργία προσωπικής εταιρείας, εκτός εάν, μεταξύ των εισφερομένων, υπάρχει εμπράγματο δικαίωμα επί ακινήτου,
5. Έκδοση άδειας λειτουργίας, η οποία γίνεται με την υποβολή στην αρμόδια Δ.Ο.Υ. της «Δήλωσης Έναρξης Δραστηριότητας», με τα σχετικά δικαιολογητικά που προβλέπονται, καθώς και την καταβολή του Φόρου Συγκέντρωσης Κεφαλαίου 1%,
6. Θεώρηση βιβλίων από την αρμόδια Δ.Ο.Υ. των βιβλίων και στοιχείων που προβλέπονται από τον Κώδικα Βιβλίων και Στοιχείων,
7. Προσκόμιση στο αρμόδιο επιμελητήριο δύο αντιγράφων του καταστατικού της εταιρείας, προκειμένου να ελεγχθεί η επωνυμία και ο διακριτικός τίτλος και να χορηγηθεί η σχετική βεβαίωση,
8. Κατάθεση στο Πρωτοδικείο αντιγράφου του καταστατικού, εντός δεκαπέντε (15) ημερών από την σύσταση της εταιρείας, προκειμένου να καταχωρηθεί στα οικεία βιβλία και να εκπληρωθεί η επιταγή για δημοσιότητα της σύστασης της εταιρείας, και
9. Άνοιγμα βιβλίων της προσωπικής εταιρείας με εγγραφή των στοιχείων του ενεργητικού και του παθητικού χωρίς να εκδοθεί τιμολόγιο πώλησης των περιουσιακών στοιχείων, καθώς πρόκειται για μετατροπή και συνέχιση των εργασιών της ατομικής επιχείρησης.