Με την δωρεά, ο δωρητής μεταβιβάζει περιουσιακό στοιχείο χωρίς αντάλλαγμα, συνήθως για να ενισχύσει οικονομικά ή ηθικά ένα προσφιλές του πρόσωπο. Ο Αστικός Κώδικας, ωστόσο, αναγνωρίζει ότι αυτή η σχέση εμπιστοσύνης μπορεί να διαρραγεί, ιδίως όταν ο δωρεοδόχος επιδεικνύει σοβαρά αχάριστη συμπεριφορά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο νόμος παρέχει στον δωρητή το δικαίωμα για ανάκληση δωρεάς. Ειδικότερα……
…. και σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, ο δωρητής έχει δικαίωμα να προβεί σε ανάκληση δωρεάς αν ο δωρεοδόχος «φάνηκε με βαρύ παράπτωμα αχάριστος» απέναντί του, στον/στη σύζυγο ή σε στενό συγγενή του (άρθρο 505 ΑΚ). Από την διάταξη καθίσταται εμφανές πως δεν αρκεί μια απλή ψυχρότητα ή απομάκρυνση, αλλά απαιτείται σοβαρή και κοινωνικά αποδοκιμαστέα συμπεριφορά, που να μαρτυρά έλλειψη στοιχειώδους ευγνωμοσύνης για το όφελος που έλαβε ο δωρεοδόχος.
Στην πράξη, η νομολογία δέχεται ότι ως αχαριστία του δωρεοδόχου νοείται βαριά αντικοινωνική συμπεριφορά αυτού, αντίθετη προς τους κανόνες δικαίου ή τις κρατούσες αντιλήψεις περί ηθικής και ευπρέπειας, η οποία οφείλεται σε υπαιτιότητά του, όπως λόγου χάριν, σοβαρές εξυβρίσεις ή πρόκληση σωματικών βλαβών στον δωρητή, επίμονη και χωρίς λόγο εγκατάλειψη ηλικιωμένου δωρητή που έχει ανάγκη φροντίδας ή περίθαλψης κ.ά., πάντοτε αναλόγως των ιδιαίτερων περιστάσεων της κάθε περίπτωσης.
Προϋποθέσεις και προθεσμία ανάκλησης
Οι προϋποθέσεις, τις οποίες θέτει ο νόμος, για την ανάκληση δωρεάς είναι συνοπτικά οι ακόλουθοι:
- Ύπαρξη λόγου ανάκλησης (αχαριστία με «βαρύ παράπτωμα» κατά την έννοια του άρθρου 505 ΑΚ).
- Μη συγχώρεση του δωρεοδόχου: Αν ο δωρητής έχει συγχωρήσει ρητά ή σιωπηρά τον δωρεοδόχο για τη συμπεριφορά του, το δικαίωμα ανάκλησης χάνεται.
- Τήρηση προθεσμίας ενός έτους: Η ανάκληση αποκλείεται αν περάσει ένα έτος αφότου ο δωρητής, έχοντας δυνατότητα ανάκλησης, πληροφορήθηκε το λόγο που τη θεμελιώνει (άρθρο 510 ΑΚ).
Δεν επιτρέπεται, επίσης, ανάκληση μετά τον θάνατο του δωρεοδόχου.
Διαδικασία και συνέπειες
Η ανάκληση δωρεάς, κατά το νόμο, γίνεται με δήλωση του δωρητή προς τον δωρεοδόχο (άρθρο 509 ΑΚ), η οποία μπορεί να περιέχεται και σε εξώδικη δήλωση ή σε δικόγραφο αγωγής. Στην πράξη, για λόγους ασφάλειας, η ανάκληση συνήθως συνοδεύεται από δικαστική προσφυγή, ώστε να αναγνωριστεί δικαστικά η ύπαρξη αχαριστίας και να επιβληθούν οι αντίστοιχες έννομες συνέπειες.
Για θέματα κληρονομικού δικαίου πατήστε εδώ.
