Η Ανώνυμη Εταιρεία, ως η συχνότερα εμφανιζόμενη μορφή εταιρικού τύπου, εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να υφίσταται μία στοιχειώδη, μειωμένη πια κρατική εποπτεία η οποία λαμβάνει χώρα τόσο κατά στο στάδιο της ίδρυσης της όσο και κατά τη λειτουργία της. Η εποπτεία αυτή ασκείται από διάφορους φορείς δημόσιας εξουσίας όπως ο Υπουργός Οικονομίας και Ανάπτυξης, η περιφερειακή ενότητα της έδρας της εταιρείας, η Τράπεζα της Ελλάδος, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς και άλλες.
Α. ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ
Η ανώνυμη εταιρεία κατά την ίδρυσή της, υφίσταται καταρχάς τυπικό και ουσιαστικό έλεγχο των διαδικαστικών προϋποθέσεων ίδρυσής της από τις Υπηρεσίες του Γενικού Εμπορικού Μητρώου. Η αρμόδια υπηρεσία Γ.Ε.ΜΗ. του εκάστοτε επιμελητηρίου πράγματι ελέγχει όλα τα δικαιολογητικά έγγραφα που προσκομίζει η εταιρεία, ιδίως το νόμιμο και το ακριβές αυτών και επιβεβαιώνει την ολοσχερή εξόφληση των απαιτούμενη τελών και εισφορών. Εάν τώρα οι ιδρυτές της ανώνυμης επιλέξουν τη σύστασή της μέσω της Υπηρεσίας Μίας Στάσης, δια καταρτίσεως συμβολαιογραφικού εγγράφου, τον έλεγχο θα διεξάγει ο συμβολαιογράφος που συντάσσει το έγγραφο σύστασης.
Για άλλες κατηγορίες ανωνύμων εταιρειών και ιδίως για τις «δημοσίου συμφέροντος», όσες έχουν αρχικό κεφάλαιο άνω του ενός εκατομμυρίου ευρώ («μεγάλες οντότητες») και για τις επιχειρήσεις επενδύσεων που χρειάζονται άδεια και από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, γίνεται διεξοδικότερος, περισσότερο χρονοβόρος έλεγχος από τον Υπουργό Οικονομίας και Ανάπτυξης. Ο τελευταίας ελέγχει σταδιακά όλα τα υποβαλλόμενα έγγραφα ως προς την νομιμότητα, τη σαφήνεια και την ακρίβειά τους, εκδίδει εγκριτική πράξη και δίνει το «πράσινο φως» για να εγγραφεί τελικά η εταιρεία στο Γ.Ε.ΜΗ, το οποίο στην περίπτωση των ως άνω εταιρειών δεν κάνει κανενός είδους έλεγχο.
Κοινό στοιχείο δε, που ελέγχεται οπωσδήποτε κατά την ίδρυση ανωνύμων εταιρειών οποιασδήποτε μορφής αποκλειστικά από την υπηρεσία Γ.Ε.ΜΗ. είναι: α) η καταβολή του μετοχικού τους κεφαλαίου, εντός 2 μηνών από την ίδρυση και β) η υποβολή της έκθεσης αποτίμησης των εισφορών της εταιρείας σε είδος, συνταχθείσας από τον διορισθέντα ελεγκτή ή από ελεγκτική εταιρεία.
Β. ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ
Η εποπτεία μίας ανώνυμης εταιρείας είναι λογικό και αναμενόμενο να είναι συχνότερη και πιο έντονη, όταν αυτές έχουν μεγάλη οικονομική σημασία (ιδίως τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες). Τα πρωτεία στην εποπτεία έχει αναμφίβολα η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, η οποία μπορεί εκτάκτως να ζητήσει έλεγχο της εταιρείας-εφόσον αυτή έχει εισηγμένες της μετοχές της σε ρυθμιζόμενη αγορά ή σε Πολυμερή Μηχανισμό Διαπραγμάτευσης-καταθέτοντας σχετική αίτηση στο δικαστήριο της έδρας της. Αυτό μπορεί να το ζητήσει όταν πιθανολογείται η διενέργεια από την εταιρεία παράνομων πράξεων, ή, πράξεων που θα συνεπιφέρουν παράβαση του καταστατικού ή απόφασης της Γενικής Συνέλευσης.
Αρκετά σημαντικό εποπτικό ρόλο έχει επίσης η Περιφερειακή Ενότητα της έδρας της εταιρείας. Διεξάγει έλεγχο νομιμότητας σε πράξεις όπως η τροποποίηση του καταστατικού και η μετατροπή της ανώνυμης σε άλλη εταιρική μορφή, εξετάζοντας κυρίως αν είναι σύμφωνες με το καταστατικό της εκάστοτε εταιρείας και με τον ισχύοντα νόμο ν. 45448/2018. Η τροποποίηση του καταστατικού και οι τυχόν συγχωνεύσεις ανωνύμων εταιρειών δημοσίου ενδιαφέροντος και μεγάλων οντοτήτων εγκρίνεται μόνο με πράξη του Υπουργού Οικονομίας και Ανάπτυξης. Απλούστερες όμως εσωτερικές πράξεις της ανώνυμης εταιρείας, όπως η μεταβολή στην εκπροσώπησή της, ελέγχονται μόνο τυπικά (όχι ως προς το περιεχόμενό τους) από την Υπηρεσία του Γ.Ε.ΜΗ.
