Όταν κάποιο άτομο, λόγω κάποια ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή εξαιτίας κάποιας σωματικής αναπηρίας, είτε λόγω τοξικομανίας και αλκοολισμού αδυνατεί να μεριμνά για τις προσωπικές του υποθέσεις, τότε με αίτηση είτε του ίδιου του πάσχοντος, είτε του συζύγου του πάσχοντος, είτε των γονέων του, των τέκνων του, είτε του Εισαγγελέως Πρωτοδικών ή του Δικαστηρίου αυτεπαγγέλτως, τίθεται σε δικαστική συμπαράσταση.
Ακρογωνιαίο λίθο του θεσμού της δικαστικής συμπαράστασης αποτελεί το εποπτικό συμβούλιο, το οποίο αποτελείται από 3 έως 5 μέλη (συγγενείς και φίλοι), οι οποίοι διορίζονται από το αρμόδιο Δικαστήριο με σκοπό τον “έλεγχο” του δικαστικού συμπαραστάτη (1682 ΑΚ). Η αρμοδιότητα του εποπτικού συμβουλίου δεν συνίσταται μόνο στην εποπτεία της δράσης του δικαστικού συμπαραστάτη, αλλά διαδραματίζει αρκετές φορές και συμβουλευτικό ρόλο.
Είναι αρκετά σύνηθες στην πράξη, κάποιο μέλος του εποπτικού συμβουλίου της δικαστικής συμπαράστασης ενός προσώπου ανικάνου για δικαιοπραξία, να κωλύεται ή εκλείπει να αναλάβει και να εκτελέσει καθήκοντα, με αποτέλεσμα να υπάρχει ανάγκη άμεσης αντικατάστασης του.
Σύμφωνα με το άρθρο 1682 ΑΚ, «σε κάθε περίπτωση στερητικής δικαστικής συμπαράστασης έχουν, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, ανάλογη εφαρμογή οι διατάξεις για την επιτροπεία ανηλίκων. Τα έργα της εποπτείας της δικαστικής συμπαράστασης ασκεί συμβούλιο από τρία έως πέντε μέλη, τα οποία διορίζονται με την ίδια απόφαση που διορίζει τον δικαστικό συμπαραστάτη από συγγενείς ή φίλους του συμπαραστατουμένου (εποπτικό συμβούλιο). Η δεύτερη παράγραφος του άρθρου 1634 εφαρμόζεται αναλόγως. Στην περίπτωση προσωρινού δικαστικού συμπαραστάτη, τα έργα της εποπτείας της δικαστικής συμπαράστασης ασκεί ο ειρηνοδίκης».
Επιπλέον με το άρθρο 1638 ΑΚ ορίζεται ότι «σε κάθε περίπτωση που το συμφέρον κάποιου μέλους του εποπτικού συμβουλίου, του συζύγου του ή συγγενούς του σε ευθεία γραμμή εξ αίματος ή εξ Αγχιστείας απεριόριστα και σε πλάγια γραμμή εξ αίματος έως το δεύτερο βαθμό είναι αντίθετο προς το συμφέρον του ανηλίκου, καθώς και σε κάθε άλλη περίπτωση όπου συντρέχει σπουδαίος λόγος, το δικαστήριο διορίζει αντικαταστάτη».
Από τον συνδυασμό των προαναφερόμενων άρθρων 1682 και 1638 ΑΚ προκύπτει επομένως ότι, ως αντικαταστάτης κάποιου μέλους του εποπτικού συμβουλίου διορίζεται από το δικαστήριο σε περίπτωση που το συμφέρον κάποιου μέλους του εποπτικού συμβουλίου είναι αντίθετο προς το συμφέρον του συμπαραστατούμενου, καθώς και σε κάθε άλλη περίπτωση, όπου συντρέχει σπουδαίος λόγος, όπως είναι ο θάνατος μέλους του εποπτικού συμβουλίου, επομένως, μετά το διορισμό του εποπτικού συμβουλίου το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει όταν συντρέχει σπουδαίος λόγος στην αντικατάσταση μέλους του εποπτικού συμβουλίου και ορίζει τον αντικαταστάτη του (ΜΠρΑθ 1321/2014 ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΘεσ12481/2010, ΜΠρΑθ 7646/2009, ΜΠρΑΘ 2928/2008 ΔΣΑΝΕΤ).
