Το νέο νομοσχέδιο για το οικογενειακό δίκαιο, που πρόκειται να κατατεθεί το προσεχές διάστημα στην Βουλή, προβλέπει την συνεπιμέλεια, δηλαδή την ισόχρονη παρουσία και των δύο γονέων στην ανατροφή και φροντίδα των τέκνων τους. Έτσι στην περίπτωση διαζυγίου, η επιμέλεια θα είναι εξ’ ορισμού κοινή, σε αντίθεση με σήμερα, όπου όποιος από τους δύο γονείς δεν έχει το δικαίωμα να την ασκεί, πρέπει να κινηθεί νομικά για να τη διεκδικήσει. Η νέα ρύθμιση αναμένεται να δημιουργήσει τριβές στην μέχρι τώρα διαμορφωθείσα κατάσταση και στις σχέσεις των πρώην συζύγων μεταξύ τους, για την δικαστική επίλυση των οποίων θα απαιτηθεί η προσφυγή στα δικαστήρια με την συνδρομή εξειδικευμένων νομικών.
Ουσιαστικά αυτό που ορίζει το νομοσχέδιο είναι ότι πλέον, αν δύο γονείς αποφασίσουν να χωρίσουν, θα πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι η επιμέλεια θα είναι εξ’ ορισμού κοινή, σε αντίθεση με το σήμερα, που κάποιος από τους δύο γονείς πρέπει να κινηθεί νομικά για να τη διεκδικήσει, με κόστος γι’ αυτόν, για το τέκνο αλλά και για το νομικό σύστημα.
Η νομοθετική καθιέρωση της κοινής επιμέλειας των τέκνων, είτε οι γονείς είναι παντρεμένοι ή όχι είτε ζουν, μαζί είτε όχι, πρέπει να καλλιεργηθεί ως νοοτροπία συναίνεσης και όχι σύγκρουσης.
Όπως ακριβώς με το σύμφωνο που αναθέτει την επιμέλεια σε ένα γονέα, το σύμφωνο κοινής επιμέλειας επίσης είναι ιδιωτικό συμφωνητικό και συνοδεύει την αίτηση συναινετικού διαζυγίου.
Ουσιαστικά στην πράξη, οι γονείς συμφωνούν να ασκούν από κοινού την επιμέλεια των τέκνων και ρυθμίζουν τον τόπο διαμονής τους, τον τρόπο άσκησης της επιμέλειας και κοινής φροντίδας τους και την κατανομή δαπανών των τέκνων, σύμφωνα με τις ανάγκες των τέκνων και τις δυνατότητες τους. Αντίστοιχα οι γονείς κατανέμουν ανάλογα τον χρόνο τους και τις υποχρεώσεις.
Πρέπει να επισημανθεί, ότι το συμφωνητικό κοινής επιμέλειας είναι νόμιμο, καθώς στηρίζεται στις υπάρχουσες διατάξεις και μάλιστα το άρθρο 1513 του ΑΚ, είναι απολύτως ισότιμο με το ιδιωτικό συμφωνητικό αναθέσεως της επιμέλειας αποκλειστικά σε ένα και μόνο γονέα. Ήδη έχουν υπογραφεί αρκετά τέτοια συμφωνητικά κοινής επιμέλειας και έχουν εκδοθεί ήδη και αρκετές αποφάσεις συναινετικών διαζυγίων.
Τι ισχύει στη Ελλάδα μέχρι σήμερα
Στη χώρα μας, η συνεπιμέλεια μετά το διαζύγιο είναι εφικτή μόνο εάν συμφωνηθεί και από τους δύο γονείς. Αλλιώς στην περίπτωση που ένας από τους δύο διαφωνήσει τότε επιβάλλεται από το Δικαστήριο η αποκλειστική επιμέλεια την οποία συνήθως αναλαμβάνει η μητέρα.
Απώτερος σκοπός της συνεπιμέλειας είναι η επίτευξη, συνέχιση και βελτίωση της συνεργασίας των γονιών ακόμη και αν δεν είναι μαζί μέσα από τον διάλογο ώστε να συναποφασίζουν εποικοδομητικά προς όφελος των παιδιών τους.
Η συνεπιμέλεια αποτελεί ένα θετικό βήμα για τη ρύθμιση και διατήρηση της οικογενειακής σχέσης και μετά το διαζύγιο. Διότι, ένα παιδί συνεχίζει να έχει δύο γονείς στη ζωή του παρά τη διακοπή της συζυγικής σχέσης και της έγγαμης συμβίωσης.
Ήδη από το 2015, το Συμβούλιο της Ευρώπης συστήνει σε όλα τα κράτη-μέλη ότι στον τομέα της οικογένειας, η ισότητα μεταξύ των γονέων πρέπει να διασφαλίζεται και να προωθείται από την γέννηση του παιδιού.
Η ισόχρονη και από κοινού ανατροφή επιτυγχάνεται, με τον θεσμό της εναλλασσόμενης κατοικίας, εξασφαλίζοντας τη συναισθηματική σταθερότητα του τέκνου με αποτελέσματα για την ψυχολογική ανάπτυξή του παρόμοια με αυτά παιδιών που ανατρέφονται σε παραδοσιακές οικογένειες.
Οι αρχές του συμφωνητικού κοινής επιμέλειας:
Το συμφωνητικό κοινής επιμέλειας στηρίζεται στις εξής αρχές:
1) Από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας που συμπεριλαμβάνει την επιμέλεια.
2) Προσδιορισμός του τόπου διαμονής των τέκνων με συμφωνία των γονέων.
3) Από κοινού άσκηση της επιμέλειας των τέκνων, η οποία περιλαμβάνει ιδίως την ανατροφή επίβλεψη, μόρφωση και εκπαίδευση τους. Για την πρακτική εφαρμογή της κοινής επιμέλειας, επιθυμητό είναι οι γονείς να αποφασίζουν από κοινού, για τα ζητήματα της μορφώσεως εκπαιδεύσεως ανατροφής και υγείας των τέκνων τους. Για την καθημερινή ζωή των τέκνων, ιδανικό είναι το μοίρασμα της καθημερινής τους φροντίδας ανάμεσα στους δύο γονείς, κατά ίσες χρονικές περιόδους, με την προϋπόθεση πάντοτε οι γονείς να ζουν στην ίδια πόλη – τόπο διαμονής των τέκνων, ώστε να μη διαταράσσεται το πρόγραμμα των τέκνων τους.
4) Ελεύθερη καθημερινή επικοινωνία των τέκνων με τον γονέα κατά το διάστημα που δεν συγκατοικεί με τα τέκνα.
5) Οι δαπάνες διαβιώσεως των τέκνων, η διατροφή τους, προσδιορίζεται με αμοιβαία απόφαση των γονέων, αφού ληφθούν υπόψη οι ανάγκες των τέκνων, η κατοικία τους, το σχολείο τους, τα εξωσχολικά μαθήματα τους και οι δραστηριότητες τους. Οι γονείς συμφωνούν σε συγκεκριμένο ποσό, το οποίο καταβάλλουν ισομερώς ή κατά το ποσοστό που θα συμφωνήσουν μεταξύ τους. Ωστόσο είναι δυνατόν να μην προσδιορίσουν κανένα ποσό, αλλά να καταβάλλουν ο καθένας όλες τις αναγκαίες δαπάνες, κατά το διάστημα που έχει τα τέκνα στη φροντίδα του και συγκατοικούν μαζί του, ή να χρησιμοποιούν σχετικές αποδείξεις για τον καθορισμό εξόδων ή να προσδιορίσουν άλλο τρόπο αντίστοιχο με τα εισοδήματα και συνήθειες τους.
6) Όσον αφορά τις τυχόν διαφωνίες των γονέων, μπορεί να οριστεί από κοινού, ιδιώτης κοινωνικός λειτουργός, ο οποίος θα συμβουλεύει και θα μεσολαβεί στην επίλυση των διαφωνιών μεταξύ των γονέων, πριν την τυχόν προσφυγή τους στα δικαστήρια.
Τα σημαντικά της συνεπιμέλειας επιγραμματικά:
- Ο καθορισμός του τόπου κατοικίας των τέκνων, δηλαδή ο δήμος στον οποίο θα μένουν τα τέκνα, θα αλλάζει μόνο με νεότερη συμφωνία των γονέων ή με δικαστική απόφαση.
- Τα τέκνα θα μπορούν να διαμένουν και με τους δύο γονείς.
- Συμφωνείται ο χρόνος που θα διαμένουν τα τέκνα στο σπίτι του κάθε γονέα.
- Δυνατότητα ορισμού κοινής αποδοχής κοινωνικού λειτουργού ή άλλου ειδικού, που θα κρατάει κοινωνικό ιστορικό, αντίγραφα του οποίου θα λαμβάνουν και οι δύο γονείς.
- Συμφωνείται το ποσοστό και το ύψος συμμετοχής κάθε γονέα, στις δαπάνες ανατροφής των τέκνων.
Τα οφέλη της συνεπιμέλειας:
Μερικά από τα οφέλη που εισάγει ο θεσμός της συνεπιμέλειας είναι η βελτίωση της ψυχικής υγείας τόσο των τέκνων όσο και των γονέων, οι λιγότερες έως καθόλου δίκες, η αποσυμφόρηση των δικαστηρίων, η φιλική Δικαιοσύνη, η προστασία των θεσμών με τη συμμόρφωση με τα διεθνή πρότυπα, η εναρμόνιση κράτους και κοινωνίας και η αύξηση των γεννήσεων.
Επίσης, η διάσπαση του ισχυρού ψυχικού δεσμού μεταξύ πατέρα και τέκνων, συνιστά κακοποίηση πατέρα και τέκνων. Είναι συγκλονιστικά τα αποτελέσματα ερευνών που έγιναν πρόσφατα, σύμφωνα με τα οποία η συναισθηματική (σ.σ.: ψυχολογική) κακοποίηση μπορεί να προκαλέσει τις ίδιες βλάβες στον εγκέφαλο του θύματος με εκείνες της σωματικής κακοποίησης. Μόνο που οι συνέπειες τυχόν βλαβών είναι σοβαρότερες για τη συναισθηματική βία γιατί -αντίθετα με τις σωματικές- είναι μακροχρόνιες.
Το νομολογιακό έθιμο της αποκλειστικής επιμέλειας ενός γονέα, συνιστά απειλή για τη δημόσια υγεία. Μόλις στις 29 Μαρτίου 2019 η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας ψήφισε στη νέα ταξινόμηση των ασθενειών και την γονική αποξένωση.
Την ίδια στιγμή, όλο και περισσότεροι επιστήμονες της ψυχικής υγείας, καταλήγουν πως τα οφέλη της από κοινού και ισόχρονης ανατροφής στην ψυχοσωματική ανάπτυξη των παιδιών αφορούν και γονείς με συγκρουσιακή σχέση και αντιδικία.
Είναι αναμφισβήτητα επιστημονικά αποδεκτό, ότι η σχέση που αναπτύσσουν τα τέκνα με τον πατέρα είναι εξίσου σημαντική όσο και με εκείνη που αναπτύσσουν με την μητέρα. Επομένως η συνεπιμέλεια των τέκνων συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση, για την ομαλή ψυχοκοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη.
