Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα του Κληρονομικού Δικαίου είναι η ερμηνεία των διαθηκών και συγκεκριμένα της πραγματικής βούλησης του διαθέτη, ώστε να διασφαλισθεί ότι τα περιουσιακά του στοιχεία θα περιέλθουν μετά θάνατον στα πρόσωπα που επιθυμεί. Γνωστός θεσμός είναι αυτός της Αποκλήρωσης, όπου ο διαθέτης δηλώνει ρητά ότι επιθυμεί να στερήσει από κάποιον νόμιμο κληρονόμο το μερίδιό του επί της περιουσίας του.
ΜΟΡΦΕΣ ΑΠΟΚΛΗΡΩΣΗΣ
Η αποκλήρωση καταρχάς διακρίνεται σε δύο είδη: την αποκλήρωση με ευρεία και την αποκλήρωση με στενή έννοια.
Με την πρώτη, ο αποκληρούμενος θεωρείται ότι δεν υπάρχει κατά το χρόνο θανάτου του διαθέτη, συνεπώς τον τελευταίο κληρονομούν οι επόμενοι κατά σειρά προτεραιότητας κληρονόμοι σύμφωνα με τις διατάξεις της διαθήκης και του νόμου. Ωστόσο, ο κληρονόμος που αποκληρώνεται με ευρεία έννοια δεν θα μείνει δίχως περιουσιακά στοιχεία, καθώς εάν ανήκει στους «νόμιμους μεριδούχους» του κληρονομούμενου (παιδί, εγγόνι, γονέας ή επιζών σύζυγος), θα λάβει το μέρος της κληρονομιάς που αντιστοιχεί στην νόμιμη μοίρα παρά την αποκλήρωση και την αντίθετη θέληση του διαθέτη.
Η αποκλήρωση με στενή έννοια από την άλλη, είναι μια αυστηρότερη διάταξη στο κείμενο της διαθήκης, με την οποία ο κληρονομούμενος επιλέγει να στερήσει τον νόμιμο κληρονόμο του και από το ποσοστό της νόμιμης μοίρας. Για να είναι δε έγκυρη μια τέτοια διάταξη στο κείμενο της διαθήκης θα πρέπει να συντρέχει -κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης- μία εκ των προβλεπόμενων στο νόμο περιπτώσεων :
- Να υπήρξε εκ μέρους του αποκληρούμενου απειλή της ζωής του διαθέτη, της συζύγου/συντρόφου του βάσει συμφώνου συμβίωσης ή άλλου απογόνου του, και συγκεκριμένα να αποδεικνύεται και πρόθεση θανάτωσης για την πράξη αυτή.
- Να προέβη ο αποκληρούμενος σε πρόκληση σωματικών κακώσεων σε βάρος του διαθέτη ή της συζύγου/συντρόφου του βάσει συμφώνου συμβίωσης.
- Να διέπραξε ο αποκληρούμενος κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα σε βάρος του διαθέτη ή της συζύγου/συντρόφου του βάσει συμφώνου συμβίωσης. Σημειώνεται δε στο σημείο αυτό, ότι σοβαρά πλημμελήματα έχουν κριθεί βάσει αποφάσεων των ελληνικών δικαστηρίων η εξύβριση, οι απειλές, η απάτη, η πλαστογραφία και η κλοπή σε βάρος της περιουσίας του διαθέτη.
- Να μην εκπληρώνει ο αποκληρούμενος (εδώ θα πρόκειται για κατιόντα, δηλαδή παιδί ή εγγόνι του διαθέτη) την νόμιμη υποχρέωση του προς εξασφάλιση διατροφής στον διαθέτη και
- Να κάνει ο αποκληρούμενος άτιμη ή ανήθικη παρά την αντίθετη βούληση του διαθέτη. Παραδείγματα δε άτιμου βίου έχουν κριθεί από την ελληνική νομολογία η κατ’ επανάληψη τέλεση αδικημάτων, χωρίς να χρειάζεται απόφαση ποινικού δικαστηρίου, η συμμετοχή σε συμμορία κακοποιών και η άσκηση πορνείας ή τοκογλυφίας.
Στην περίπτωση τέλος, που κάποιος από τους νόμιμους κληρονόμους αποκληρώθηκε για λόγο ψευδή ή μη προβλεπόμενο από το νόμο, έχει την δυνατότητα να επιδιώξει δικαστικά την αναγνώριση της ακυρότητας της διάταξης της διαθήκης που τον αποκληρώνει και, να διεκδικήσει το σύνολο των κληρονομιαίων περιουσιακών στοιχείων που αντιστοιχούν στη νόμιμη μοίρα του. Η προσβολή της διάταξης της διαθήκης και το αίτημα ακύρωσής της μπορούν να προβληθούν εντός διετούς προθεσμίας, η οποία τρέχει από την δημοσίευση της διαθήκης.
