Όριο στην ελευθερία διάθεσης των περιουσιακών στοιχείων του διαθέτη θέτουν οι διατάξεις του ΑΚ για την νόμιμη μοίρα, με τις οποίες ορισμένοι μεριδούχοι (σύζυγος, γονείς και τέκνα) του διαθέτη μετέχουν αναγκαστικά εκ του νόμου στην κληρονομία. Εξαίρεση στον περιορισμό αυτό εισάγει το α. 21 του ν. 1738/1987, το οποίο αφορά την ειδική περίπτωση των περιουσιών των Ελλήνων του εξωτερικού.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το α. 21 του ν. 1738/1987: «Έλληνες υπήκοοι, κάτοικοι εξωτερικού επί είκοσι πέντε τουλάχιστον συνεχόμενα χρόνια πριν από το θάνατό τους, δεν υπόκεινται στους περιορισμούς των περί νομίμου μοίρας και μεριδούχων διατάξεων του ελληνικού νόμου, όσον αφορά τη διάθεση αιτία θανάτου της περιουσίας τους που βρίσκεται στο εξωτερικό.
Εφ’ όσον συντρέχει η παραπάνω προϋπόθεση, η μη συμμόρφωση με τις περί νομίμου μοίρας και μεριδούχων διατάξεις δεν επηρεάζει ως προς την περιουσία που βρίσκεται στο εξωτερικό, εκ της αιτίας αυτής, το κύρος των διαθηκών ή άλλων αιτία θανάτου πράξεων διαθέσεως».
Η διάταξη, όπως συνάγεται και από την διατύπωσή της, εφαρμόζεται μόνο για την περιουσία του διαθέτη που βρίσκεται στο εξωτερικό. Ως δικαιολογητική βάση της διάταξης τίθεται το γεγονός ότι οι Έλληνες του εξωτερικού είναι πολύ πιθανό να έχουν εγκλιματιστεί σε μία έννομη τάξη διαφορετική από την ελληνική, καθώς ο θεσμός της νόμιμης μοίρας δεν αναγνωρίζεται από πολλές αλλοδαπές έννομες τάξεις.
Επομένως, προκειμένου να τυγχάνει εφαρμογής το ανωτέρω άρθρο, θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
- ελληνική ιθαγένεια του διαθέτη
- εικοσιπενταετής συνεχής διαμονή στο εξωτερικό πριν τον θάνατο
- περιουσία ευρισκόμενη στο εξωτερικό
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι νόμιμοι μεριδούχοι του διαθέτη δεν θα μπορούν να προσβάλλουν με αγωγή τυχόν διαθήκη με την οποία τα περιουσιακά στοιχεία του θανόντος που βρίσκονται στην αλλοδαπή καταλείπονται σε τρίτο πρόσωπο με τρόπο που προσβάλλεται η νόμιμη μοίρα τους. Αντίθετα, αναφορικά με τα περιουσιακά στοιχεία που τυχόν ευρίσκονται εντός ελληνικής επικράτειας, δεν θα ισχύσει η ανωτέρω διάταξη, συνεπώς οι νόμιμοι μεριδούχοι θα μπορούν να αξιώσουν την ικανοποίηση της νόμιμης μοίρας τους από την περιουσία αυτή.
