Η μελέτη του αδικήματος της μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο, καθώς και της σχέσης του με τα λοιπά φορολογικά αδικήματα περιλαμβάνει τρεις βασικές μορφές εκδήλωσής: τη φοροαποφυγή, τη φοροδιαφυγή και την φοροϋπερημερία. Το έγκλημα μπορεί να διαπράξει μόνον εκείνος που υποχρεούται να καταβάλει τα βεβαιωμένα και ληξιπρόθεσμα χρέη, δηλαδή ο «πρωτοφειλέτης», αλλά και ο εγγυητής ή συνυπόχρεος καταβολής του χρέους.
Μπορεί, στην ελληνική έννομη τάξη να αποκλείεται η ποινική ευθύνη των νομικών προσώπων, αυτό όμως δεν σημαίνει πως αποκλείεται και τυχόν ποινική ευθύνη των νομίμων εκπροσώπων των νομικών προσώπων, για εγκλήματα που έχουν τελεστεί στο πλαίσιο της λειτουργίας του νομικού προσώπου. Σε αυτό το πλαίσιο, στην ο νομοθέτης με τον νόμο 1882/1990, προσδιορίζει τα πρόσωπα εκείνα, που ευθύνονται ως αυτουργοί μη καταβολής χρεών προς το Δημόσιο, επειδή κατέχουν ορισμένες ιδιότητες που τους συνδέουν με νομικά πρόσωπα ή και ενώσεις προσώπων στερούμενες νομικής προσωπικότητα. Και μάλιστα, εν προκειμένω ο νομοθέτης δεν καθιστά ποινικά υπεύθυνους μόνο τους νόμιμους εκπροσώπους, κατά τη συνήθη έννοια του όρου, αλλά και άλλα φυσικά πρόσωπα, όπως π.χ. γραμματείς ή ταμίες και άλλους.
- Προκειμένου για ημεδαπές ανώνυμες εταιρείες:
Ευθύνονται διευθύνοντες, ή εντεταλμένοι ή συμπράττοντες σύμβουλοι ή διοικητές ή γενικοί διευθυντές αυτών ή κάθε πρόσωπο εντεταλμένο είτε αμέσως, είτε εμμέσως, είτε από το νόμο, είτε από ιδιωτική βούληση στη διοίκηση ή διαχείριση των εταιρειών αυτών ή με οποιονδήποτε τρόπο αναμίχθηκε, ολικώς ή μερικώς, στη διοίκηση ή διαχείριση αυτών, σωρευτικώς ή μη. Αν ελλείπουν όλα τα παραπάνω πρόσωπα, οι ποινές επιβάλλονται κατά των προέδρων των διοικητικών συμβουλίων των εταιρειών αυτών, εφ’ όσον ασκούν πράγματι, προσωρινώς ή διαρκώς, ένα από τα καθήκοντα των προσώπων που αναφέρονται πιο πάνω.
- Προκειμένου για εταιρείες ομόρρυθμες ή ετερόρρυθμες ή περιορισμένης ευθύνης:
Ευθύνονται οι διαχειριστές αυτών και όταν ελλείπουν ή απουσιάζουν αυτοί, κάθε εταίρος, σωρευτικώς ή μη,
- Προκειμένου για συνεταιρισμούς:
Ευθύνονται οι πρόεδροι ή γενικοί γραμματείς και διαχειριστές αυτών, σωρευτικώς ή μη,
- Προκειμένου για κοινοπραξίες, κοινωνίες και αστικές εταιρίες, που ασκούν επιχείρηση:
Ευθύνονται τα μέλη αυτών, σωρευτικώς ή μη,
- Προκειμένου για αλλοδαπές επιχειρήσεις γενικά:
Ευθύνονται οι διευθυντές ή αντιπρόσωποι ή πράκτορες που έχουν στην Ελλάδα, σωρευτικώς ή μη,
Τέλος, προκειμένου για νομικά πρόσωπα, που δεν υπάγονται στις παραπάνω κατηγορίες, ευθύνονται οι εκπρόσωποι αυτών.
Περαιτέρω, ο νόμος ορίζει ότι για τα πρόσωπα που ευθύνονται συνεπεία της οποιασδήποτε μορφής θέσης τους σε εταιρεία, η ποινική δίωξη ασκείται για τα χρέη προς το Δημόσιο που ήταν βεβαιωμένα κατά το χρόνο απόκτησης της πιο πάνω ιδιότητας ή βεβαιώθηκαν κατά τη διάρκεια που είχαν τη συγκεκριμένη ιδιότητα, ανεξάρτητα αν μεταγενέστερα απέβαλαν την ιδιότητα αυτή με οποιονδήποτε τρόπο ή για οποιοδήποτε αιτία, καθώς και για τα χρέη που βεβαιώθηκαν μετά τη λύση των νομικών προσώπων, αλλά γεννήθηκαν ή ανάγονται στο χρόνο που είχαν την ιδιότητα αυτή. Για τα χρέη που ήταν ληξιπρόθεσμα κατά την απόκτησή της ιδιότητας αυτής υπό των ανωτέρω, η ποινική δίωξη ασκείται μετά τρεις μήνες από την απόκτηση της ιδιότητας αυτής. Παρατηρείται λοιπόν το γεγονός ότι παρά την μη αποδοχή ευθύνης των νομικών προσώπων στο νομικό μας σύστημα, ο συγκεκριμένος νόμος διευρύνει ίσως και υπερβολικά την ευθύνη των εκπροσώπων τους, ώστε να διασφαλισθεί ότι από κάποιον τελικά θα εξοφληθεί το χρέος.
